Thống kê các lễ hội diễn ra trong tháng 2 Âm lịch tại Việt Nam theo ngày, địa phương và loại hình văn hóa truyền thống tiêu biểu.
Tháng 2 Âm lịch vẫn nằm trong mùa lễ hội mùa xuân nhưng có sắc thái khác với tháng Giêng. Nếu tháng đầu năm tập trung nhiều hoạt động du xuân, khai hội và cầu an, tháng Hai bắt đầu xuất hiện rõ hơn những nghi lễ gắn với sản xuất nông nghiệp, nghề nghiệp truyền thống, tín ngưỡng cư dân ven sông, ven biển và các ngày tưởng niệm nhân vật được thờ tại đình, đền.
Lễ hội trong tháng Hai phân bố khá rộng. Ở miền Bắc có hội chùa Quỳnh Lâm, đền Cửa Ông, đền Hai Bà Trưng tại Đồng Nhân, chùa Vĩnh Nghiêm, chùa Bổ Đà, hội làng Bát Tràng và lễ hội Tây Thiên. Miền Trung có lễ hội Bà Thu Bồn, trò Xuân Phả, lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn, lễ chùa Hương Tích và nhiều lễ cầu ngư. Tại Nam Bộ có các kỳ lễ Kỳ yên ở đình thần và những sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng người Hoa, người Việt.
Phạm vi thống kê lễ hội tháng 2 Âm lịch
Việt Nam có số lượng lớn đình, đền, chùa, miếu, lăng và không gian sinh hoạt cộng đồng. Nhiều làng duy trì ngày sinh, ngày hóa, ngày chiến thắng hoặc ngày khánh đản của đối tượng được thờ vào tháng Hai nhưng chỉ tổ chức nghi lễ nội bộ, không mở hội lớn.
Một số ngày lễ chỉ được ghi lại trong thần tích, hương ước hoặc ký ức của cộng đồng. Tư liệu về thời gian tổ chức, đối tượng thờ và diễn trình nghi lễ giữa các nguồn đôi khi chưa thống nhất. Vì vậy, không thể khẳng định một danh sách đã bao gồm tuyệt đối mọi lễ hội diễn ra trong tháng 2 Âm lịch trên toàn quốc.
Danh sách dưới đây tập trung vào:
- Những lễ hội có ngày lệ được địa phương công bố tương đối rõ.
- Những lễ hội đã được ghi nhận trong hồ sơ di sản hoặc thông tin của cơ quan văn hóa.
- Các lễ hội tiêu biểu cho từng vùng miền và loại hình tín ngưỡng.
- Các nghi lễ diễn ra trong tháng Hai nhưng không có ngày thống nhất.
- Một số ngày lễ tôn giáo được nhiều cơ sở và cộng đồng cùng thực hành.
Thời gian trong bài chủ yếu là ngày truyền thống theo Âm lịch. Chương trình khai mạc, rước, thi đấu, biểu diễn và hoạt động du lịch của từng năm có thể diễn ra sớm hơn hoặc muộn hơn ngày lệ.
Bảng thống kê các lễ hội tháng 2 Âm lịch
| Thời gian truyền thống | Tên lễ hội | Địa phương hoặc cộng đồng tiêu biểu | Tính chất chính |
|---|---|---|---|
| Mùng 1–3 tháng Hai | Lễ hội chùa Quỳnh Lâm | Phường Bình Khê, tỉnh Quảng Ninh | Lễ Phật, tưởng niệm các vị Tổ Trúc Lâm, rước nước và sinh hoạt cộng đồng |
| Mùng 1–3 tháng Hai | Lễ hội đình làng Trân Châu | Đặc khu Cát Hải, thành phố Hải Phòng | Tế Thành hoàng, rước và tưởng nhớ tiền nhân |
| Mùng 1–3 tháng Hai | Lễ hội Chùa Bà – Cảng thị Nước Mặn | Xã Tuy Phước Bắc, tỉnh Gia Lai | Tưởng nhớ tiền nhân cảng thị và sự giao lưu của các cộng đồng cư dân |
| Mùng 1–2 tháng Hai | Lễ hội đình làng Ngọc Tân | Xã Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ | Tế lễ, tưởng niệm tiền nhân và cầu mùa |
| Mùng 2 tháng Hai | Lễ Cầu Mùa làng Đồng Tâm | Xã Vô Tranh, tỉnh Thái Nguyên | Cầu mùa, tưởng niệm Thành hoàng và sinh hoạt nông nghiệp |
| Mùng 2 tháng Hai | Lễ hội Sóng Mun | Xã Quảng Đức, tỉnh Quảng Ninh | Hội xuân của cộng đồng vùng biên, văn nghệ và trò chơi dân gian |
| Mùng 2 tháng Hai | Ngày hội truyền thống Vạn Linh | Xã Vạn Linh, tỉnh Lạng Sơn | Sinh hoạt cộng đồng, văn nghệ, thể thao và giao lưu đầu xuân |
| Mùng 3–4 tháng Hai | Lễ hội đền Cửa Ông | Phường Cửa Ông, tỉnh Quảng Ninh | Tưởng niệm Hưng Nhượng Đại vương Trần Quốc Tảng và các tướng nhà Trần |
| Mùng 5–7 tháng Hai | Lễ hội đền Hai Bà Trưng – Đồng Nhân | Phường Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội | Tưởng niệm Hai Bà Trưng, cấp thủy, mộc dục và tế lễ |
| Mùng 5–6 tháng Hai | Lễ hội làng Sơn Đồng | Xã Sơn Đồng, thành phố Hà Nội | Tế Thành hoàng, rước và bảo tồn sinh hoạt văn hóa làng |
| Mùng 9–10 tháng Hai | Lễ hội truyền thống Xuân Phả | Xã Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa | Rước sắc, tế Thành hoàng và trình diễn trò Xuân Phả |
| Mùng 10 tháng Hai | Lễ hội Kẻ Rị – Kẻ Chè | Xã Thiệu Trung, tỉnh Thanh Hóa | Tưởng niệm Thành hoàng, tiền nhân và truyền thống làng nghề |
| Mùng 10–12 tháng Hai | Lễ hội Bà Thu Bồn | Xã Nông Sơn và vùng ven sông Thu Bồn, thành phố Đà Nẵng | Tế Bà, rước nước, đua thuyền và sinh hoạt cộng đồng ven sông |
| Mùng 10 tháng Hai | Lễ hội đình Lệ Tảo | Phường Phù Liễn, thành phố Hải Phòng | Tế Thành hoàng, rước và hoạt động văn hóa làng |
| Mùng 10 tháng Hai | Lễ hội đình Tử Các | Xã Thái Ninh, tỉnh Hưng Yên | Tưởng niệm các vị thần được thờ tại đình |
| Ngày 11–14 tháng Hai | Lễ hội chùa Vĩnh Nghiêm | Phường Tân An, tỉnh Bắc Ninh | Tưởng niệm Tam Tổ Trúc Lâm, lễ Phật và sinh hoạt văn hóa |
| Ngày 14–16 tháng Hai | Lễ hội làng Bát Tràng | Xã Bát Tràng, thành phố Hà Nội | Rước nước, tế Thành hoàng và tôn vinh cộng đồng làng nghề |
| Rằm đến ngày 17 tháng Hai | Lễ hội Tây Thiên | Xã Đại Đình, tỉnh Phú Thọ | Tưởng niệm Quốc Mẫu Tây Thiên, rước và thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu |
| Rằm tháng Hai | Lễ hội Nàng Han | Xã Phong Thổ, tỉnh Lai Châu | Tưởng niệm Nàng Han trong truyền thuyết của cộng đồng Thái |
| Rằm tháng Hai | Lễ Kỳ yên đình thần Xuân Lộc | Phường Long Khánh, tỉnh Đồng Nai | Tế Thành hoàng, cầu an và tri ân tiền hiền, hậu hiền |
| Khoảng rằm tháng Hai | Lễ cầu ngư Hội An | Phường Hội An, thành phố Đà Nẵng | Tế Cá Ông, cầu bình an cho ngư dân và mùa biển thuận lợi |
| Ngày 15–18 tháng Hai | Lễ hội chùa Bổ Đà | Phường Vân Hà, tỉnh Bắc Ninh | Tế Tổ, lễ Phật, Quan họ và sinh hoạt văn hóa vùng Kinh Bắc |
| Ngày 17–20 tháng Hai | Lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn | Phường Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng | Lễ Phật, rước, thuyết pháp, văn hóa và hoạt động cộng đồng |
| Ngày 18 tháng Hai | Lễ khánh đản tại chùa Hương Tích | Xã Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh | Lễ tưởng niệm Quán Thế Âm Bồ Tát và hành hương |
| Ngày 18 tháng Hai | Lễ tế Tổ nghề rèn Hiền Lương | Cộng đồng nghề rèn Hiền Lương tại thành phố Huế | Tưởng niệm tổ nghề và duy trì quan hệ cộng đồng nghề nghiệp |
| Ngày 18 tháng Hai | Lễ kỷ niệm chiến thắng Như Nguyệt | Một số địa phương ven sông Cầu, tỉnh Bắc Ninh | Tưởng niệm chiến thắng năm 1077, có kỳ tổ chức lớn theo chu kỳ |
| Ngày 19 tháng Hai | Lễ vía Quán Thế Âm | Nhiều cơ sở Phật giáo trên cả nước | Lễ tụng niệm, hướng thiện và tưởng niệm hạnh nguyện từ bi |
| Trong tháng Hai | Lễ hội Hoa Ban và Xên Mường | Tỉnh Điện Biên và một số vùng văn hóa Thái | Cầu mùa, tôn vinh hoa ban và bản sắc cộng đồng |
| Tùy địa phương | Các lễ cầu ngư đầu năm | Các làng biển miền Trung và Nam Bộ | Tế Cá Ông, cầu an và mở đầu mùa biển |
| Tùy từng năm | Lễ khao lề thế lính Hoàng Sa | Đặc khu Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi | Tưởng niệm các đội dân binh Hoàng Sa và khẳng định ký ức biển đảo |
Bảng thống kê cho thấy lễ hội tập trung nhiều nhất vào đầu tháng, ngày mùng 10, rằm và khoảng ngày 18–20 tháng Hai. Đây cũng là thời điểm giao thoa giữa hội xuân, lễ Phật, hội làng và các nghi lễ mở đầu mùa sản xuất mới.
Các lễ hội từ mùng 1 đến mùng 4 tháng Hai
Lễ hội chùa Quỳnh Lâm
Chùa Quỳnh Lâm thuộc phường Bình Khê, tỉnh Quảng Ninh, là một địa điểm quan trọng trong hệ thống di tích liên quan đến nhà Trần và Thiền phái Trúc Lâm. Lễ hội thường diễn ra từ mùng 1 đến mùng 3 tháng Hai.
Các hoạt động tiêu biểu gồm lễ Phật, tưởng niệm các vị Tổ Trúc Lâm, rước nước, rước tượng hoặc bài vị và sinh hoạt văn hóa, thể thao của cư dân địa phương. Quy mô chương trình từng năm có thể thay đổi nhưng mùng 1 tháng Hai vẫn là mốc khai hội quen thuộc.
Lễ hội đình làng Trân Châu
Đình làng Trân Châu nằm trong khu vực đặc khu Cát Hải, thành phố Hải Phòng. Lễ hội thường kéo dài từ mùng 1 đến mùng 3 tháng Hai, trong đó ngày đầu là thời điểm dâng hương và khai hội.
Đây là dịp người dân tưởng niệm các vị được thờ tại đình, tri ân tiền nhân và duy trì sự gắn kết của cộng đồng đảo. Phần hội có thể bao gồm văn nghệ, thể thao và trò chơi dân gian.
Lễ hội Chùa Bà – Cảng thị Nước Mặn
Lễ hội được tổ chức tại khu vực cảng thị Nước Mặn xưa, nay thuộc xã Tuy Phước Bắc, tỉnh Gia Lai. Ngày hội thường nằm trong khoảng từ mùng 1 đến mùng 3 tháng Hai, một số năm chương trình bắt đầu từ cuối tháng Giêng.
Lễ hội phản ánh lịch sử của một thương cảng từng có hoạt động giao lưu giữa người Việt, người Hoa, người Chăm và các cộng đồng thương nhân. Đối tượng thờ và nghi lễ tại Chùa Bà thể hiện sự đan xen của nhiều lớp văn hóa.
Lễ hội đình làng Ngọc Tân
Lễ hội đình làng Ngọc Tân tại xã Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ thường diễn ra trong hai ngày đầu tháng Hai.
Phần lễ hướng đến việc tưởng nhớ tiền nhân và những vị có công với cộng đồng. Phần hội có các hoạt động văn hóa, thể thao và trò chơi, đồng thời gửi gắm mong ước về một năm bình an, mùa màng thuận lợi.
Các lễ hội từ ngày 11 đến rằm tháng Hai
Lễ hội chùa Vĩnh Nghiêm
Chùa Vĩnh Nghiêm nằm tại phường Tân An, tỉnh Bắc Ninh. Lễ hội truyền thống thường diễn ra từ ngày 12 đến ngày 14 tháng Hai; một số năm hoạt động chuẩn bị bắt đầu từ ngày 11.
Chùa là một trung tâm quan trọng của Thiền phái Trúc Lâm. Lễ hội tưởng niệm Tam Tổ Trúc Lâm, gồm Trần Nhân Tông, Pháp Loa và Huyền Quang, đồng thời có lễ Phật, rước và các hoạt động văn hóa.
Các mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm là một di sản tư liệu có giá trị đặc biệt. Tuy nhiên, giá trị của mộc bản, lịch sử chùa và lễ hội là những nội dung cần được trình bày riêng, tránh dồn quá nhiều thông tin vào phần thống kê.
Lễ hội làng Bát Tràng
Hội làng Bát Tràng thường diễn ra từ ngày 14 đến ngày 16 tháng Hai tại xã Bát Tràng, thành phố Hà Nội.
Nghi thức nổi bật gồm rước nước từ sông Hồng, tắm bài vị, rước bài vị và tế tại đình. Lễ hội gắn với tục thờ Thành hoàng và truyền thống của cộng đồng làng gốm.
Hội Bát Tràng tôn vinh nghề gốm, đồng thời phản ánh lịch sử hình thành làng, quan hệ với sông Hồng và tổ chức xã hội truyền thống. Các hoạt động quảng bá sản phẩm hiện đại là phần bổ sung, không thay thế những nghi lễ gốc.
Lễ hội Tây Thiên
Lễ hội Tây Thiên khai hội vào rằm tháng Hai và thường kéo dài đến ngày 17 tại xã Đại Đình, tỉnh Phú Thọ.
Lễ hội tưởng niệm Quốc Mẫu Tây Thiên. Theo thần tích và truyền thuyết địa phương, bà có công giúp vua Hùng trong buổi đầu dựng nước. Nội dung này thuộc hệ thống tín ngưỡng thờ Mẫu và ký ức văn hóa của cộng đồng.
Không gian Tây Thiên đồng thời có các cơ sở Phật giáo và đền thờ Mẫu. Người tham dự cần phân biệt hai hệ thống thực hành, tránh coi mọi hoạt động tại khu danh thắng đều thuộc cùng một nghi lễ.
Các lễ hội từ ngày 16 đến ngày 20 tháng Hai
Lễ hội chùa Bổ Đà
Chùa Bổ Đà thuộc phường Vân Hà, tỉnh Bắc Ninh. Những hoạt động lễ hội có thể bắt đầu từ ngày 15, trong khi ngày hội truyền thống tập trung từ ngày 16 đến ngày 18 tháng Hai.
Phần lễ gồm tế Tổ, dâng hương Tam bảo và tưởng niệm các vị sư có công với chùa. Phần hội gắn với hát Quan họ, văn nghệ, thể thao, giới thiệu làng nghề và sản vật vùng Kinh Bắc.
Không gian chùa Bổ Đà có kiến trúc, vườn tháp và hệ thống mộc bản đặc sắc. Những giá trị này nên được trình bày trong nội dung chuyên sâu về chùa, thay vì mô tả dài trong phần thống kê lịch lễ hội.
Lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn
Lễ hội được tổ chức tại chùa Quán Thế Âm, phường Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng, thường tập trung trong khoảng ngày 17 đến ngày 19 tháng Hai. Một số năm chương trình kéo dài đến ngày 20.
Ngày chính gắn với lễ vía hoặc khánh đản Quán Thế Âm Bồ Tát theo truyền thống Phật giáo Bắc tông. Hoạt động gồm lễ Phật, tụng niệm, rước, thuyết pháp, triển lãm, nghệ thuật và thể thao.
Lễ hội mang màu sắc Phật giáo nhưng đồng thời là một sinh hoạt văn hóa lớn của thành phố. Việc tham dự nên hướng đến tinh thần từ bi, hướng thiện, không nên đặt nặng cầu tài hoặc mong đợi kết quả siêu nhiên.
Lễ khánh đản tại chùa Hương Tích
Chùa Hương Tích tọa lạc trên dãy Hồng Lĩnh, thuộc xã Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh.
Mùa hội bắt đầu từ tháng Giêng, nhưng ngày 18 tháng Hai là một mốc quan trọng gắn với lễ khánh đản Quán Thế Âm Bồ Tát. Đây là ngày đông Phật tử và du khách về lễ Phật, vãn cảnh.
Cần phân biệt ngày khai hội vào tháng Giêng với ngày lễ tháng Hai. Hai hoạt động nằm trong cùng mùa hành hương nhưng có nội dung tổ chức khác nhau.
