Thống kê các lễ hội diễn ra trong tháng 8 Âm lịch tại Việt Nam theo ngày, địa phương và loại hình văn hóa truyền thống tiêu biểu.
Tháng 8 Âm lịch là thời điểm có nhiều lễ hội truyền thống quan trọng tại Việt Nam. Nếu nửa đầu tháng nổi bật với lễ hội Chọi trâu Đồ Sơn, Tết Trung Thu và lễ Nghinh Ông Cần Giờ, thì nửa cuối tháng tập trung hàng loạt ngày hội tưởng niệm Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn cùng các nhân vật có công trong lịch sử dựng nước, giữ nước.
Trong dân gian có câu “tháng Tám giỗ Cha”, nhắc đến ngày giỗ Đức Thánh Trần vào 20 tháng 8 Âm lịch. Từ Kiếp Bạc, Bảo Lộc, đền Trần Thương đến nhiều đền thờ Trần Hưng Đạo trên cả nước, người dân tổ chức dâng hương, tế lễ và những hoạt động tưởng niệm khác nhau. Tuy cùng hướng về một nhân vật lịch sử, mỗi di tích có ngày khai hội, nghi thức và cộng đồng chủ trì riêng.
Phạm vi thống kê lễ hội tháng 8 Âm lịch
Việt Nam có nhiều đình, đền, chùa, miếu, lăng Ông và cộng đồng làng xã duy trì ngày lễ trong tháng Tám. Đặc biệt, ngày 20 tháng 8 là ngày giỗ Đức Thánh Trần nên có rất nhiều cơ sở thờ Trần Hưng Đạo tổ chức dâng hương, nhưng không phải nơi nào cũng mở hội lớn.
Một số lễ hội có ngày chính tương đối ổn định, chẳng hạn:
- Vòng chung kết Chọi trâu Đồ Sơn vào mùng 9 tháng Tám.
- Tết Trung Thu vào rằm tháng Tám.
- Lễ Nghinh Ông Cần Giờ từ ngày 14 đến ngày 16.
- Ngày giỗ Đức Thánh Trần vào ngày 20.
- Lễ hội Lam Kinh vào ngày 21–22.
- Lễ hội đền Đồng Bằng từ ngày 20 đến ngày 26.
- Lễ Sene Dolta từ ngày 29 tháng Tám đến mùng 1 tháng Chín.
Tuy nhiên, chương trình một năm cụ thể có thể được kéo dài, rút gọn hoặc điều chỉnh do thời tiết, thiên tai, điều kiện an toàn và kế hoạch của địa phương. Chẳng hạn, phần lễ vẫn có thể được duy trì đúng ngày lệ nhưng phần hội, văn nghệ hoặc thi đấu được tạm hoãn.
Danh sách dưới đây ưu tiên:
- Những lễ hội có ngày lệ tương đối rõ.
- Những lễ hội đã được ghi nhận trong hồ sơ di sản hoặc thông tin chính thức.
- Các lễ tiết được thực hành rộng rãi trong cộng đồng.
- Những lễ hội đại diện cho nhiều vùng miền và loại hình văn hóa.
- Những lễ hội có thông tin tương đối rõ về thời gian, địa điểm và đặc trưng văn hóa.
Danh sách không thể bao gồm tuyệt đối mọi ngày kỵ thần, ngày tiệc làng hoặc nghi thức nội bộ diễn ra trong tháng 8 Âm lịch trên cả nước.
Bảng thống kê các lễ hội tháng 8 Âm lịch
| Thời gian truyền thống | Tên lễ hội, lễ tiết | Địa phương hoặc cộng đồng tiêu biểu | Tính chất chính |
|---|---|---|---|
| Mùng 1 tháng Tám | Lễ dâng hương khai hội Chọi trâu Đồ Sơn | Phường Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng | Mở đầu chuỗi nghi lễ của lễ hội |
| Mùng 7 tháng Tám | Lễ rước nước Chọi trâu Đồ Sơn | Phường Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng | Rước nước, tế thần và chuẩn bị chính hội |
| Mùng 8 tháng Tám | Lễ tế thần Chọi trâu Đồ Sơn | Phường Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng | Tế thủy thần và các vị thần được cộng đồng thờ phụng |
| Mùng 9 tháng Tám | Vòng chung kết Chọi trâu Đồ Sơn | Phường Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng | Thi đấu chọi trâu và sinh hoạt văn hóa cộng đồng |
| Khoảng mùng 10–21 tháng Tám | Lễ hội mùa thu Côn Sơn – Kiếp Bạc | Phường Trần Hưng Đạo, thành phố Hải Phòng | Tưởng niệm Trần Hưng Đạo, Nguyễn Trãi và các bậc tiền nhân |
| Ngày 14–16 tháng Tám | Lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ | Xã Cần Giờ, Thành phố Hồ Chí Minh | Thờ Cá Ông, cầu an và văn hóa ngư dân |
| Rằm tháng Tám | Tết Trung Thu | Gia đình và cộng đồng trên cả nước | Tết đoàn viên, trông trăng và vui hội thiếu nhi |
| Ngày 15–20 tháng Tám | Lễ hội truyền thống đền Trần – đền Bảo Lộc | Phường Nam Định, tỉnh Ninh Bình | Tưởng niệm Đức Thánh Trần và vương triều Trần |
| Ngày 16–20 tháng Tám | Lễ hội đền Trần Thương | Xã Trần Thương, tỉnh Ninh Bình | Tưởng niệm Trần Hưng Đạo và các tướng nhà Trần |
| Ngày 20 tháng Tám | Ngày giỗ Đức Thánh Trần | Nhiều đền thờ Trần Hưng Đạo trên cả nước | Dâng hương tưởng niệm anh hùng dân tộc |
| Ngày 20–26 tháng Tám | Lễ hội đền Đồng Bằng | Xã Đồng Bằng, tỉnh Hưng Yên | Thờ Vua Cha Bát Hải, tế lễ và bơi trải |
| Ngày 21–23 tháng Tám | Lễ hội Lam Kinh | Xã Lam Sơn và vùng phụ cận, tỉnh Thanh Hóa | Tưởng niệm Lê Lai, Lê Lợi và nghĩa quân Lam Sơn |
| Ngày 22 tháng Tám | Lễ hội đình Phương Chính và nhà thờ Đàm Lê | Phường Đông Tiến, tỉnh Thanh Hóa | Tưởng niệm các vị Quận công dòng họ Đàm Lê |
| Ngày 29 tháng Tám đến mùng 1 tháng Chín | Lễ Sene Dolta | Các cộng đồng Khmer Nam Bộ | Tưởng nhớ ông bà, tổ tiên và người đã khuất |
| Cuối tháng Tám hoặc theo lịch từng năm | Hội đua bò Bảy Núi | Vùng Bảy Núi, tỉnh An Giang | Đua bò truyền thống trong mùa lễ Sene Dolta |
Ngày tháng trong bảng là ngày lệ hoặc khoảng thời gian thường được duy trì. Lịch thi đấu, khai mạc, rước, tế và chương trình văn hóa của từng năm cần được kiểm tra qua thông báo chính thức.
Lễ hội Chọi trâu Đồ Sơn
Chuỗi nghi lễ trong tháng Tám
Lễ hội Chọi trâu Đồ Sơn được tổ chức tại phường Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng. Đây là một lễ hội truyền thống của cộng đồng ven biển, có sự kết hợp giữa nghi lễ thờ thần, tín ngưỡng cầu an và hoạt động thi đấu chọi trâu.
Vòng chung kết truyền thống diễn ra vào ngày mùng 9 tháng 8 Âm lịch. Tuy nhiên, lễ hội không chỉ gồm những trận chọi trâu trên sân vận động. Chuỗi nghi lễ bắt đầu từ mùng 1 với lễ dâng hương khai hội, tiếp đến là lễ rước nước vào mùng 7, tế thần vào mùng 8, thi đấu vào mùng 9, hiến sinh và tế thần vào mùng 10, rồi lễ tống thần vào ngày 16.
Từ năm 2026, vòng đấu loại được khôi phục vào ngày mùng 8 tháng 6 Âm lịch, còn vòng chung kết vẫn tổ chức vào mùng 9 tháng 8. Việc tách hai vòng giúp lựa chọn trâu thi đấu phù hợp và đưa lễ hội gần hơn với mô hình được cộng đồng đề xuất.
Tính chất văn hóa của lễ hội
Tục chọi trâu tại Đồ Sơn được giải thích bằng nhiều truyền thuyết và tư liệu địa phương. Một số câu chuyện liên hệ lễ hội với thủy thần, thần Điểm Tước hoặc việc người dân nhìn thấy trâu chọi nhau trong đêm.
Những cách kể này thuộc thần tích, truyền thuyết và ký ức cộng đồng. Dưới góc nhìn văn hóa, lễ hội phản ánh môi trường sống của cư dân ven biển, tinh thần thượng võ, khả năng tổ chức cộng đồng và niềm tin về sự bảo trợ của thần linh.
Lễ hội Chọi trâu Đồ Sơn được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2012. Việc ghi danh hướng đến tổng thể nghi lễ, tri thức lựa chọn và chăm sóc trâu, vai trò của các phường cùng sự tham gia của cộng đồng, không chỉ riêng hoạt động thi đấu.
Lễ hội mùa thu Côn Sơn – Kiếp Bạc
Thời gian và không gian tổ chức
Lễ hội mùa thu Côn Sơn – Kiếp Bạc được tổ chức tại Khu di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc, hiện thuộc phường Trần Hưng Đạo, thành phố Hải Phòng.
Lịch truyền thống thường tập trung từ khoảng ngày 15 đến ngày 20 tháng 8. Những năm tổ chức quy mô lớn, chuỗi hoạt động có thể bắt đầu từ ngày mùng 10 và kéo dài đến ngày 21. Năm 2025, chương trình được tổ chức từ mùng 10 đến ngày 21 tháng Tám.
Lễ hội gắn với đền Kiếp Bạc, chùa Côn Sơn, đền thờ Nguyễn Trãi, đền thờ Trần Nguyên Đán cùng nhiều địa điểm trong quần thể di tích.
Đối tượng tưởng niệm
Kỳ hội mùa thu tưởng niệm ngày mất của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn vào 20 tháng 8 và Anh hùng dân tộc, Danh nhân văn hóa Nguyễn Trãi.
Trần Hưng Đạo là Quốc công Tiết chế chỉ huy quân dân nhà Trần trong các cuộc kháng chiến chống Nguyên – Mông ở thế kỷ XIII. Kiếp Bạc là vùng đất có mối liên hệ đặc biệt với cuộc đời, sự nghiệp và nơi mất của ông.
Côn Sơn gắn với Nguyễn Trãi, Trần Nguyên Đán và truyền thống Phật giáo Trúc Lâm. Do đó, tên gọi Côn Sơn – Kiếp Bạc thể hiện hai không gian lịch sử, tôn giáo và văn hóa có quan hệ chặt chẽ nhưng vẫn mang những nét riêng.
Các nghi thức, hoạt động chính
Lễ hội thường có tế cáo yết, lễ rước cỗ tiến Thánh, lễ tưởng niệm, lễ cầu an, hội hoa đăng, lễ duyệt quân trên sông Lục Đầu, hầu Thánh và các hoạt động văn hóa, thể thao.
Một số chương trình được tổ chức theo quy mô của từng năm. Không nên mặc định mọi kỳ hội đều có đầy đủ duyệt quân, hoa đăng, đua thuyền hoặc lễ ban ấn.
Ngày 20 tháng 8 là mốc tưởng niệm quan trọng nhất. Trong dân gian, dòng người từ nhiều địa phương về Kiếp Bạc đã góp phần hình thành câu nói “tháng Tám giỗ Cha”.
Lễ hội tháng Tám và ngày giỗ Đức Thánh Trần
Ý nghĩa câu “tháng Tám giỗ Cha”
Ngày 20 tháng 8 Âm lịch là ngày mất của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn. Trong đời sống tín ngưỡng dân gian, ông được tôn kính với danh xưng Đức Thánh Trần.
Câu “tháng Tám giỗ Cha” thể hiện vị trí đặc biệt của Đức Thánh Trần trong tâm thức nhiều cộng đồng. “Cha” ở đây là cách tôn kính một vị anh hùng bảo vệ đất nước, không mang nghĩa cha ruột trong quan hệ gia đình.
Các đền thờ Trần Hưng Đạo tại nhiều địa phương đều có thể tổ chức dâng hương vào ngày 20. Tuy nhiên, chỉ một số nơi mở thành lễ hội nhiều ngày với rước, tế và chương trình cộng đồng.
Lễ hội đền Trần và đền Bảo Lộc
Khu di tích đền Trần – chùa Phổ Minh và đền Bảo Lộc hiện thuộc phường Nam Định, tỉnh Ninh Bình.
Kỳ lễ tháng Tám thường được tổ chức từ ngày 15 đến ngày 20, tập trung tưởng niệm ngày mất của Hưng Đạo Đại vương. Đây là kỳ lễ khác với lễ Khai ấn đền Trần vào tháng Giêng.
Đền Bảo Lộc gắn với quê hương và thời niên thiếu của Trần Quốc Tuấn theo truyền thống địa phương. Ngày 20 tháng 8, chính quyền, cộng đồng và du khách tổ chức dâng hương tưởng niệm.
Tại đền Trần, lễ hội đồng thời hướng đến các vua Trần, vương triều Trần và hào khí Đông A. Những hoạt động văn nghệ, múa rồng, võ thuật hoặc trò hội thay đổi theo từng năm.
Lễ hội đền Trần Thương
Đền Trần Thương hiện thuộc xã Trần Thương, tỉnh Ninh Bình. Lễ hội mùa thu thường diễn ra từ khoảng ngày 16 đến ngày 20 tháng 8, trong đó ngày 20 là ngày tưởng niệm Đức Thánh Trần.
Đền gắn với dấu tích kho lương của quân đội nhà Trần trong cuộc kháng chiến chống Nguyên – Mông theo tư liệu và truyền thống địa phương. Di tích đã được xếp hạng quốc gia đặc biệt.
Cần phân biệt lễ hội đền Trần Thương tháng Tám với lễ phát lương vào tháng Giêng. Hai kỳ lễ cùng diễn ra tại một di tích nhưng có thời gian, trọng tâm và diễn trình khác nhau.
