Thống kê các lễ hội diễn ra trong tháng 6 Âm lịch tại Việt Nam theo ngày, địa phương và loại hình văn hóa truyền thống tiêu biểu.
Tháng 6 Âm lịch thường nằm trong khoảng giữa mùa hè, khi nhiều địa phương bước vào thời kỳ mưa nhiều, sản xuất vụ mùa và khai thác thủy sản chính vụ. Do đó, lễ hội trong tháng mang đậm dấu ấn của cư dân nông nghiệp, cộng đồng miền núi và người dân sống ven biển, ven đảo.
Nếu những tháng đầu năm tập trung nhiều hội xuân, hội chùa và lễ tưởng niệm tại đình, đền thì tháng Sáu nổi bật với lễ cầu mùa, xuống đồng, lễ cầu ngư, Nghinh Ông, hội đua thuyền và những nghi lễ cảm tạ thần đất, thần nước, thần rừng theo quan niệm truyền thống.
Phạm vi thống kê lễ hội tháng 6 Âm lịch
Tháng Sáu có nhiều lễ hội quy mô làng xã, nhất là tại các địa phương ven biển. Một làng có thể duy trì lễ cầu ngư, lễ Nghinh Ông hoặc lễ Kỳ yên theo ngày riêng, phụ thuộc vào lịch sử ngôi đình, lăng Ông, sắc phong và mùa khai thác thủy sản.
Không phải lễ cầu ngư nào cũng diễn ra vào rằm tháng Sáu. Có nơi mở hội từ ngày mùng 9, nơi tổ chức khoảng ngày 11–15, nơi chọn ngày 14–16 hoặc một ngày thuận lợi khác trong tháng. Bởi vậy, không nên sử dụng ngày hội của một làng biển làm lịch chung cho tất cả cộng đồng ngư dân.
Một số nghi lễ của các dân tộc thiểu số cũng không được tính hoàn toàn theo ngày số. Lễ hội Khô Già Già của người Hà Nhì có thể được chọn theo ngày Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi và Thân trong tháng Sáu, nên ngày Dương lịch và ngày Âm lịch cụ thể thay đổi qua từng năm.
Danh sách dưới đây ưu tiên:
- Những lễ hội có ngày lệ tương đối rõ ràng.
- Các lễ hội đã được cơ quan văn hóa hoặc địa phương giới thiệu.
- Những sinh hoạt đại diện cho nhiều vùng miền và cộng đồng.
- Các ngày lễ tôn giáo, tín ngưỡng có phạm vi thực hành rộng.
- Những lễ hội phù hợp xây dựng nội dung chuyên sâu.
Danh sách không thể bao gồm tuyệt đối mọi ngày tế đình, lễ cầu ngư, lễ xuống đồng và ngày kỵ thần diễn ra trong tháng 6 Âm lịch trên phạm vi cả nước.
Bảng thống kê các lễ hội tháng 6 Âm lịch
| Thời gian truyền thống | Tên lễ hội, ngày lễ | Địa phương hoặc cộng đồng tiêu biểu | Tính chất chính |
|---|---|---|---|
| Ngày 30 tháng Năm đến mùng 3 tháng Sáu | Lễ hội đình Trà Cổ | Phường Móng Cái 1, tỉnh Quảng Ninh | Tế Thành hoàng, thi Ông Voi và tưởng nhớ tiền nhân lập làng |
| Ngày 30 tháng Năm đến mùng 3 tháng Sáu | Lễ hội đình Bình Ngọc | Phường Móng Cái 1, tỉnh Quảng Ninh | Rước thần, dâng sản vật biển và hội làng vùng biên |
| Đầu tháng Sáu | Lễ hội Khô Già Già | Người Hà Nhì đen tại một số xã vùng cao tỉnh Lào Cai | Cầu mùa, tạ ơn thần đất, thần nước, thần rừng |
| Mùng 3 tháng Sáu | Ngày lệ đền Kha Lâm theo một số tục lệ cũ | Phường Phù Liễn, thành phố Hải Phòng | Tưởng niệm Chiêu Chinh Công chúa |
| Mùng 5–6 tháng Sáu | Lễ Kỳ yên đình Tân Chánh | Khu vực Tân Chánh, tỉnh Tây Ninh | Thỉnh sắc, tế Thành hoàng và sinh hoạt đình làng |
| Mùng 9–11 tháng Sáu | Lễ hội nghè Vích | Xã Vạn Lộc, tỉnh Thanh Hóa | Tế thần, tưởng nhớ nhân vật được thờ và hội làng |
| Mùng 9–12 tháng Sáu | Lễ hội Xa Mã – rước kiệu đình Hoàng Châu | Đặc khu Cát Hải, thành phố Hải Phòng | Rước Thành hoàng, thi kéo ngựa gỗ và văn hóa ngư dân |
| Ngày 11 đến rằm tháng Sáu | Lễ cầu ngư Phú Thọ | Khu vực ven biển Phú Thọ, tỉnh Đắk Lắk | Nghinh Ông, cầu an, hát bả trạo và hát bội |
| Ngày 12–14 tháng Sáu | Lễ hội làng tháng Sáu Gia Lộc | Đặc khu Cát Hải, thành phố Hải Phòng | Tế Thành hoàng, tưởng nhớ người lập làng và cầu biển yên |
| Ngày 14–16 tháng Sáu | Lễ hội Nghinh Ông Bình Thắng | Khu vực ven biển Bình Thắng, tỉnh Vĩnh Long | Nghinh Ông, cầu ngư và văn hóa cộng đồng biển |
| Rằm tháng Sáu | Lễ giỗ Nàng Phốm Hóm | Đền Chọong, xã Quỳ Hợp, tỉnh Nghệ An | Tưởng niệm nhân vật trong truyền thuyết người Thái |
| Rằm đến ngày 16 tháng Sáu | Lễ nhập hạ của Phật giáo Nam tông Khmer | Các chùa Khmer Nam Bộ | Chư tăng bắt đầu ba tháng an cư mùa mưa |
| Khoảng rằm tháng Sáu | Lễ tế Lục ngoạt tại một số đình làng | Một số cộng đồng miền Bắc và Bắc Trung Bộ | Tế Thành hoàng, cầu mùa và tạ ơn giữa năm |
| Từ ngày 10–19 tháng Sáu | Lễ hội truyền thống Vân Đồn – Quan Lạn | Đảo Quan Lạn, đặc khu Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh | Rước tướng, đua thuyền và tưởng niệm chiến thắng Vân Đồn |
| Ngày 18 tháng Sáu | Chính hội Quan Lạn | Đặc khu Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh | Tưởng niệm Trần Khánh Dư và quân dân nhà Trần |
| Ngày 20 tháng Sáu | Lễ hội đền Liệt nữ Nguyễn Mỹ Nương | Thôn Duyên Hy, xã Định Tân, tỉnh Thanh Hóa | Tưởng niệm nhân vật được cộng đồng tôn kính |
| Ngày 23 tháng Sáu | Lễ hội Quan Nghè Trương Quang Trạch | Hà Tĩnh | Tưởng niệm Tiến sĩ Trương Quang Trạch |
| Ngày 24 tháng Sáu | Lễ vía Quan Thánh Đế Quân | Một số miếu, chùa và hội quán người Hoa | Tế Quan Công, múa lân và sinh hoạt cộng đồng |
| Trong tháng Sáu | Lễ cầu ngư chính mùa tại vạn Thủy Tú | Khu vực Phan Thiết, tỉnh Lâm Đồng | Thờ Cá Ông, Nghinh Ông và mở đầu mùa biển |
| Trong tháng Sáu | Lễ xuống đồng vụ mùa | Một số làng nông nghiệp tại Quảng Ninh và miền Bắc | Tạ thần nông nghiệp và cầu mùa thuận lợi |
Ngày tháng trong bảng là ngày lệ hoặc khoảng thời gian thường gặp. Lịch khai mạc, biểu diễn, thi đấu, rước và các hoạt động du lịch của một năm cụ thể có thể được điều chỉnh.
Những lễ hội tiếp nối từ cuối tháng 5 Âm lịch
Lễ hội đình Trà Cổ
Lễ hội đình Trà Cổ bắt đầu vào ngày 30 tháng 5 và kéo dài đến mùng 3 tháng 6 Âm lịch tại phường Móng Cái 1, tỉnh Quảng Ninh.
Đình thờ các vị Thành hoàng và tiền nhân được cộng đồng ghi nhớ là những người có công khai phá, xây dựng vùng đất Trà Cổ. Ngày hội có các nghi thức mộc dục, rước, nghênh thần, tế lễ và sinh hoạt cộng đồng.
Nét nổi bật của lễ hội là tục các ông Đám nuôi “Ông Voi”. Những con vật được lựa chọn, chăm sóc theo những quy định truyền thống để tham gia kỳ lễ. Đây là một thực hành đặc trưng của cộng đồng Trà Cổ, cần được tìm hiểu trong bối cảnh lịch sử của làng.
Lễ hội đã được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Giá trị của lễ hội không chỉ nằm ở các nghi thức mà còn thể hiện ý thức bảo vệ bản sắc và chủ quyền văn hóa tại vùng địa đầu Đông Bắc.
Lễ hội đình Bình Ngọc
Lễ hội đình Bình Ngọc cũng diễn ra từ ngày 30 tháng 5 đến mùng 3 tháng 6, trong đó mùng 1 là ngày chính hội.
Cộng đồng tổ chức rước thần qua các khu dân cư. Dọc đường rước, nhiều gia đình chuẩn bị mâm hoa quả, hương và sản vật biển để tưởng nhớ Thành hoàng, tổ tiên và gửi gắm mong ước về cuộc sống bình an.
Đình Bình Ngọc và lễ hội là những dấu ấn về quá trình cư dân khai phá, hình thành làng xóm tại vùng biển biên giới. Di tích đình Bình Ngọc đã được địa phương xếp hạng di tích cấp tỉnh.
Lễ hội Bình Ngọc có một số nét tương đồng với lễ hội Trà Cổ nhưng là một di sản riêng, có cộng đồng chủ thể và lịch sử hình thành riêng. Hai lễ hội không nên được gộp thành một.
Một số ngày lệ đầu tháng Sáu
Ngày lệ tại đền Kha Lâm
Đền Kha Lâm, còn gọi là đền Vua Bà, tọa lạc tại phường Phù Liễn, thành phố Hải Phòng, thờ Chiêu Chinh Công chúa Trần Thị Hinh.
Một số tư liệu thống kê lễ hội cũ ghi ngày mùng 3 tháng Sáu là một ngày lệ của đền. Tuy nhiên, kỳ lễ hội lớn hiện nay được địa phương tổ chức vào tháng Hai Âm lịch.
Vì vậy, khi lập lịch tham dự không nên mặc định mùng 3 tháng Sáu hằng năm đều có hội lớn. Cần kiểm tra thông báo hiện hành của phường Phù Liễn và ban quản lý di tích.
Đây là ví dụ cho thấy một di tích có thể duy trì nhiều ngày lễ trong năm, nhưng chỉ một kỳ được lựa chọn làm lễ hội chính với quy mô lớn.
Lễ Kỳ yên đình Tân Chánh
Đình Tân Chánh thuộc vùng đất Nam Bộ, nơi cộng đồng duy trì lễ Kỳ yên vào đầu tháng Sáu. Nghi thức thỉnh sắc thường được tiến hành vào khoảng mùng 5.
Lễ hội hướng đến Thành hoàng, tiền hiền, hậu hiền và những người có công xây dựng địa phương. Tùy điều kiện, kỳ lễ có thể gồm túc yết, chánh tế, xây chầu và biểu diễn hát bội.
Tên gọi Kỳ yên được sử dụng tại nhiều đình thần, nhưng mỗi đình có ngày lệ và trình tự nghi lễ riêng. Không nên lấy lễ đình Tân Chánh làm khuôn mẫu chung cho toàn bộ đình Nam Bộ.
Lễ hội nghè Vích từ mùng 9 đến ngày 11
Nghè Vích thuộc xã Vạn Lộc, tỉnh Thanh Hóa. Lễ hội truyền thống được cộng đồng tổ chức từ mùng 9 đến ngày 11 tháng 6 Âm lịch.
Phần lễ tập trung vào dâng hương, tế và tưởng niệm nhân vật được thờ. Phần hội có các hoạt động văn nghệ, thể thao, trò chơi dân gian và gặp gỡ cộng đồng.
Đây là một lễ hội quy mô địa phương. Khi viết nội dung chi tiết cần tiếp tục xác định chính xác đối tượng thờ phụng, lịch sử ngôi nghè, cấp xếp hạng và những nghi thức còn được duy trì.
Lễ hội thể hiện vai trò của nghè, đình và không gian thờ chung trong việc kết nối người dân, giáo dục truyền thống nhớ nguồn và duy trì phong tục làng xã.
