Thống kê các lễ hội tháng 7 Âm lịch tại Việt Nam theo ngày, địa phương, loại hình và những phong tục văn hóa chính tiêu biểu.
Tháng 7 Âm lịch là thời điểm tập trung nhiều sinh hoạt văn hóa hướng đến tổ tiên, cha mẹ, những người đã khuất và các vị thần được cộng đồng tôn thờ. Nổi bật nhất là lễ Vu Lan của Phật giáo, tục cúng Rằm tháng Bảy của người Việt, Tết Trung Nguyên trong một số cộng đồng người Hoa và những ngày Tết báo hiếu của người Tày, Nùng, Dao, Thái.
Bên cạnh các nghi lễ diễn ra trong gia đình và cơ sở tôn giáo, tháng Bảy còn có nhiều lễ hội cộng đồng đáng chú ý. Tiêu biểu gồm lễ hội Điện Huệ Nam tại thành phố Huế, lễ hội đền Bảo Hà ở tỉnh Lào Cai, lễ hội đền Đồng Bào tại thành phố Hải Phòng và Vu Lan Thắng hội Cầu Kè ở tỉnh Vĩnh Long.
Phạm vi thống kê lễ hội tháng 7 Âm lịch
Không phải mọi sinh hoạt trong tháng Bảy đều là lễ hội theo nghĩa một sự kiện công cộng có ban tổ chức, phần lễ và phần hội. Trong tháng có thể phân biệt một số hình thức chính:
- Lễ hội cộng đồng tổ chức tại đền, điện, miếu hoặc hội quán.
- Ngày lễ của Phật giáo được thực hành tại nhiều chùa.
- Lễ tiết gia đình gắn với thờ cúng tổ tiên.
- Tết truyền thống của một dân tộc hoặc nhóm địa phương.
- Nghi lễ tưởng niệm người không có thân nhân thờ cúng.
- Chương trình văn hóa, du lịch được phát triển từ phong tục truyền thống.
Lễ Vu Lan là ngày lễ của Phật giáo, trong khi tục cúng gia tiên và cúng chúng sinh ngày Rằm tháng Bảy thuộc đời sống tín ngưỡng dân gian. Hai lớp thực hành đã giao thoa trong lịch sử nhưng không nên coi là một nghi lễ hoàn toàn giống nhau.
Tết Síp Sí của người Thái trắng, Pây Tái của người Tày, Nùng và Tết Rằm tháng Bảy của người Dao cùng diễn ra quanh ngày rằm nhưng có cách chuẩn bị, lễ vật và ý nghĩa cộng đồng khác nhau. Không nên dùng phong tục của một dân tộc để mô tả thay cho dân tộc khác.
Một số lễ hội có ngày lệ tương đối ổn định nhưng chương trình từng năm có thể thay đổi. Lễ hội Điện Huệ Nam thường tập trung từ ngày mùng 8 đến mùng 10; lễ hội đền Bảo Hà có chính hội vào ngày 17; lễ hội đền Đồng Bào diễn ra từ ngày 22 đến ngày 24; Vu Lan Thắng hội Cầu Kè tổ chức từ ngày 25 đến ngày 28 tháng Bảy.
Danh sách trong bài mang tính tổng hợp, không thể bao gồm tuyệt đối mọi ngày kỵ thần, lễ cúng dòng họ, lễ chùa và hoạt động cộng đồng diễn ra trong tháng 7 Âm lịch trên cả nước.
Bảng thống kê các lễ hội tháng 7 Âm lịch
| Thời gian truyền thống | Tên lễ hội, lễ tiết | Địa phương hoặc cộng đồng tiêu biểu | Tính chất chính |
|---|---|---|---|
| Từ mùng 1 tháng Bảy hoặc theo lịch từng bản | Tết Khu Cù Tê | Người La Chí tại vùng Xín Mần, Hoàng Su Phì và một số địa phương miền núi phía Bắc | Tưởng nhớ tổ tiên, cầu mùa và củng cố quan hệ dòng tộc |
| Mùng 7 tháng Bảy | Tiết Thất Tịch | Một bộ phận gia đình và cộng đồng chịu ảnh hưởng văn hóa Á Đông | Ngày lễ gắn với truyện Ngưu Lang – Chức Nữ |
| Mùng 8–10 tháng Bảy | Lễ hội Điện Huệ Nam | Thành phố Huế | Rước Thánh Mẫu, rước thuyền và thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu |
| Ngày 13–15 tháng Bảy | Thời gian chuẩn bị và tổ chức Rằm tháng Bảy | Nhiều gia đình người Việt | Cúng gia tiên, tưởng nhớ người đã khuất và cúng chúng sinh |
| Ngày 14 tháng Bảy | Tết Síp Sí, còn gọi Xíp xí | Người Thái trắng tại Sơn La và một số vùng Tây Bắc | Tết gia đình, tri ân tổ tiên, chăm sóc trẻ em và vui cộng đồng |
| Ngày 14–15 tháng Bảy | Tết Pây Tái | Người Tày, Nùng tại Lạng Sơn, Cao Bằng, Lào Cai và một số địa phương | Con gái, con rể về thăm và báo hiếu nhà ngoại |
| Khoảng ngày 14–15 tháng Bảy | Tết Rằm tháng Bảy của người Dao | Các cộng đồng người Dao | Sum họp, cúng tổ tiên và làm các loại bánh truyền thống |
| Rằm tháng Bảy | Lễ Vu Lan | Các chùa và cộng đồng Phật tử trên cả nước | Báo hiếu cha mẹ, tưởng nhớ tổ tiên và thực hành hạnh hiếu |
| Rằm tháng Bảy | Tết Trung Nguyên | Một số cộng đồng người Việt và người Hoa | Cúng tổ tiên, cầu siêu và tưởng niệm người đã khuất |
| Rằm tháng Bảy | Lễ xá tội vong nhân, cúng chúng sinh | Nhiều gia đình và cộng đồng người Việt | Bố thí thức ăn cho những vong linh không có người thờ cúng theo quan niệm dân gian |
| Ngày 15–17 tháng Bảy | Lễ hội đền Bảo Hà | Xã Bảo Hà, tỉnh Lào Cai | Tưởng niệm danh tướng Hoàng Bảy, rước, tế và sinh hoạt tín ngưỡng thờ Mẫu |
| Ngày 17 tháng Bảy | Chính hội đền Bảo Hà | Xã Bảo Hà, tỉnh Lào Cai | Ngày giỗ Ông Hoàng Bảy theo lệ tại di tích |
| Trong tháng Bảy | Tết Khu Cù Tê của các nhóm La Chí khác | Một số cộng đồng La Chí | Ngày tổ chức khác nhau giữa từng bản và dòng họ |
| Ngày 22–24 tháng Bảy | Lễ hội đền Đồng Bào | Phường Thạch Khôi, thành phố Hải Phòng | Tưởng niệm Hoàng Thái hậu Ỷ Lan, rước Thánh Mẫu và lễ Phật |
| Ngày 25–28 tháng Bảy | Vu Lan Thắng hội Cầu Kè | Xã Cầu Kè, tỉnh Vĩnh Long | Cúng Ông Bổn, cầu an, tưởng niệm tổ tiên và sinh hoạt cộng đồng người Hoa |
| Trong tháng Bảy | Các đại lễ Vu Lan tại chùa | Các cơ sở Phật giáo | Tụng kinh, thuyết pháp, cầu siêu, tri ân và hoạt động thiện nguyện |
Bảng sử dụng ngày truyền thống hoặc khoảng thời gian thường gặp. Lịch khai mạc, rước, biểu diễn nghệ thuật và hoạt động du lịch của từng năm cần được kiểm tra qua thông báo mới nhất của địa phương hoặc cơ sở tổ chức.
Tiết Thất Tịch vào mùng 7 tháng Bảy
Mùng 7 tháng 7 Âm lịch được gọi là tiết Thất Tịch trong văn hóa của một số quốc gia Đông Á. Ngày này gắn với truyện Ngưu Lang – Chức Nữ, đôi vợ chồng bị ngăn cách và chỉ được gặp nhau một lần mỗi năm trên cầu Ô Thước.
Tại Việt Nam, Thất Tịch không phải một lễ hội công cộng được tổ chức thống nhất trên toàn quốc. Truyện Ngưu Lang – Chức Nữ chủ yếu tồn tại trong kho tàng truyện kể dân gian, văn học, tín ngưỡng và cách giải thích về những cơn mưa đầu tháng Bảy.
Một số chùa, đền hoặc cộng đồng có thể có sinh hoạt riêng trong ngày này. Những năm gần đây, Thất Tịch còn được giới trẻ chú ý như ngày cầu duyên hoặc ăn chè đậu đỏ. Tuy nhiên, việc ăn một món ăn hay thực hiện một nghi thức không bảo đảm sẽ tìm được tình yêu hoặc thay đổi chuyện tình cảm.
Trong phần thống kê lễ hội, Thất Tịch nên được xác định là một lễ tiết văn hóa có mức độ thực hành khác nhau, không phải một lễ hội truyền thống lớn có địa điểm trung tâm.
Lễ hội Điện Huệ Nam tháng 7 Âm lịch
Thời gian và không gian tổ chức
Lễ hội Điện Huệ Nam, thường được biết đến với tên lễ hội Điện Hòn Chén, được tổ chức hai kỳ trong năm vào tháng Ba và tháng Bảy Âm lịch.
Kỳ lễ tháng Bảy thường diễn ra từ ngày mùng 8 đến mùng 10. Năm 2025, lễ hội được tổ chức đúng trong ba ngày này tại Điện Huệ Nam, đình làng Hải Cát, các điện thờ liên quan và trên tuyến sông Hương.
Điện Huệ Nam nằm bên sông Hương, thành phố Huế, là trung tâm thờ Thánh Mẫu Thiên Y A Na và thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu của nhiều cộng đồng.
Những hoạt động chính
Điểm nổi bật của lễ hội là các đoàn thuyền rước Thánh Mẫu trên sông Hương. Thuyền được trang trí cờ, hoa và đồ nghi lễ, tạo thành một không gian diễn xướng vừa trang nghiêm vừa giàu màu sắc.
Các nghi thức có thể gồm cung nghinh Thánh Mẫu, dâng hương, tế lễ, hầu đồng, hát văn và sinh hoạt của những hội đoàn thực hành tín ngưỡng.
Lễ hội phản ánh quá trình giao thoa giữa tín ngưỡng thờ nữ thần Pô Nagar của người Chăm, hình tượng Thiên Y A Na trong văn hóa Việt và những yếu tố nghi lễ được phát triển dưới triều Nguyễn.
Các truyền thuyết về Thiên Y A Na và quyền năng của Thánh Mẫu thuộc đời sống tín ngưỡng. Không nên diễn giải việc tham dự lễ hội hay dâng lễ như một cách chắc chắn đem lại tài lộc, chữa bệnh hoặc thay đổi vận mệnh.
Lưu ý khi tham dự
Do nhiều nghi thức diễn ra trên sông, người tham dự phải tuân thủ hướng dẫn về giao thông đường thủy, số người trên thuyền, thiết bị cứu sinh và khu vực dành cho khách.
Không tự ý xuống thuyền của các hội đoàn, chạm vào đồ thờ hoặc quay phim cận cảnh người thực hiện nghi lễ khi chưa được đồng ý.
Lịch từng năm có thể thay đổi về giờ xuất phát, bến thuyền và tuyến rước. Ngày mùng 8–10 là mốc thường gặp nhưng chương trình chính thức vẫn cần được kiểm tra trước chuyến đi.
Thống kê lễ hội tháng Bảy theo loại hình
Lễ hội tín ngưỡng thờ Mẫu và thần linh
Nhóm này gồm:
- Lễ hội Điện Huệ Nam.
- Lễ hội đền Bảo Hà.
- Lễ hội đền Đồng Bào.
- Vu Lan Thắng hội Cầu Kè.
Các lễ hội cùng có hoạt động dâng hương, rước và tế nhưng đối tượng thờ phụng không giống nhau.
Điện Huệ Nam thờ Thiên Y A Na Thánh Mẫu; đền Bảo Hà thờ Ông Hoàng Bảy; đền Đồng Bào thờ Hoàng Thái hậu Ỷ Lan; Vạn Niên Phong Cung gắn với tín ngưỡng Ông Bổn của cộng đồng người Hoa.
Không nên sử dụng khái niệm của tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ để giải thích toàn bộ những cơ sở trên.
Lễ Phật giáo
Lễ Vu Lan là ngày lễ Phật giáo tiêu biểu nhất trong tháng. Các chùa có thể tổ chức lễ trong nhiều ngày nhưng chính lễ vào rằm tháng Bảy.
Nội dung hướng đến hiếu hạnh, cầu siêu, cúng dường và thực hành từ thiện. Việc cúng cô hồn trong dân gian có thể diễn ra cùng thời điểm nhưng không phải toàn bộ đều thuộc nghi thức Phật giáo.
Lễ tiết gia đình
Nhóm này gồm:
- Cúng gia tiên Rằm tháng Bảy.
- Tết Trung Nguyên trong một số gia đình.
- Tục cúng chúng sinh.
- Tiết Thất Tịch.
- Các bữa cơm sum họp trong Tết Síp Sí và Pây Tái.
Những lễ tiết này chủ yếu được thực hành trong phạm vi gia đình. Không có mâm lễ bắt buộc áp dụng cho mọi cộng đồng.
Tết của các dân tộc
Nhóm tiêu biểu gồm:
- Tết Khu Cù Tê của người La Chí.
- Tết Síp Sí của người Thái trắng.
- Tết Pây Tái của người Tày, Nùng.
- Tết Rằm tháng Bảy của người Dao.
- Một số phong tục Rằm tháng Bảy của người Mông.
Điểm chung là tưởng nhớ tổ tiên và sum họp gia đình, nhưng nghi thức, lễ vật, người chủ trì và không gian thực hành rất khác nhau.
