Thống kê các lễ hội truyền thống diễn ra trong tháng 3 Âm lịch tại Việt Nam theo ngày, địa phương và loại hình tiêu biểu.
Tháng 3 Âm lịch là một trong những thời điểm có nhiều lễ hội truyền thống quan trọng tại Việt Nam. Không khí hội xuân vẫn tiếp diễn tại nhiều vùng, nhưng nội dung lễ hội đã chuyển dần từ những nghi thức khai xuân, xuống đồng sang hoạt động tưởng niệm nguồn cội, nhân vật lịch sử, Thành hoàng, Thánh Mẫu và các vị thần được cộng đồng tôn thờ.
Sự kiện có phạm vi ảnh hưởng rộng nhất trong tháng là Giỗ Tổ Hùng Vương vào ngày mùng 10 tháng 3. Đây là ngày lễ hướng về nguồn cội của người Việt, được tổ chức trọng thể tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng và nhiều địa phương trên cả nước. Bên cạnh đó còn có lễ hội Phủ Dầy, lễ hội Hoa Lư, lễ hội Bạch Đằng, hội chùa Thầy, chùa Láng, chùa Tây Phương, đền Đô, đền Kim Liên và nhiều hội làng khác.
Phạm vi thống kê lễ hội tháng 3 Âm lịch
Việt Nam có hàng nghìn đình, đền, chùa, miếu, phủ và cộng đồng dân cư duy trì ngày hội trong tháng Ba. Nhiều hội làng nhỏ chỉ được tổ chức trong phạm vi thôn, dòng họ hoặc cụm dân cư nên chưa có tư liệu công khai đầy đủ.
Một số lễ hội cùng thờ một vị thần nhưng diễn ra tại nhiều địa phương khác nhau. Ngày hội, lễ vật, đoàn rước và trò diễn của từng nơi có thể khác biệt. Bởi vậy, không nên dựa vào một lễ hội cụ thể để mô tả chung cho toàn bộ những nơi cùng thờ một nhân vật.
Danh sách trong bài tập trung vào:
- Những lễ hội có ngày lệ tương đối rõ ràng.
- Những lễ hội đã được cơ quan văn hóa hoặc chính quyền địa phương giới thiệu.
- Những lễ hội tiêu biểu cho từng vùng miền và loại hình tín ngưỡng.
- Những sự kiện có khả năng được tìm kiếm nhiều và cần nội dung chuyên sâu.
- Một số hội làng giúp phản ánh sự phong phú của lịch lễ hội tháng Ba.
Danh sách không thể bao gồm tuyệt đối mọi ngày kỵ thần, lễ tế, hội chùa hoặc nghi lễ gia đình diễn ra trên phạm vi cả nước.
Bảng thống kê các lễ hội tháng 3 Âm lịch
| Thời gian truyền thống | Tên lễ hội | Địa phương hoặc cộng đồng tiêu biểu | Nội dung chính |
|---|---|---|---|
| Mùng 1–3 tháng Ba | Lễ hội Am Chúa | Xã Diên Điền, tỉnh Khánh Hòa | Thờ Mẫu Thiên Y A Na, tế lễ, hát văn và múa bóng |
| Mùng 1–3 tháng Ba | Lễ hội Miếu Bà Rá | Phường Phước Long, tỉnh Đồng Nai | Tưởng niệm Linh Sơn Thánh Mẫu Bà Rá và sinh hoạt tín ngưỡng cộng đồng |
| Mùng 2–3 tháng Ba | Lễ hội Điện Huệ Nam | Thành phố Huế | Rước Thánh Mẫu, thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Thiên Y A Na |
| Mùng 2–3 tháng Ba | Lễ hội đền Quán Thánh | Phường Ba Đình, thành phố Hà Nội | Tưởng niệm Huyền Thiên Trấn Vũ, vị thần trấn giữ phía Bắc kinh thành |
| Mùng 3–6 tháng Ba | Lễ hội Bình Đà | Xã Bình Minh, thành phố Hà Nội | Tưởng niệm Quốc Tổ Lạc Long Quân |
| Mùng 3–8 tháng Ba | Lễ hội Phủ Dầy | Xã Vụ Bản, tỉnh Ninh Bình | Tưởng niệm Thánh Mẫu Liễu Hạnh, rước Mẫu, chầu văn và kéo chữ |
| Mùng 4–8 tháng Ba | Lễ hội chùa Thầy | Xã Quốc Oai, thành phố Hà Nội | Tưởng niệm Thiền sư Từ Đạo Hạnh, lễ Phật và múa rối nước |
| Mùng 5 tháng Ba | Lễ hội chùa Nền | Phường Láng, thành phố Hà Nội | Tưởng niệm song thân của Thiền sư Từ Đạo Hạnh |
| Mùng 5–7 tháng Ba | Hội chùa Tây Phương | Xã Tây Phương, thành phố Hà Nội | Lễ Phật, rước kiệu, múa rối nước và trò hội |
| Mùng 5–8 tháng Ba | Lễ hội chùa Láng | Phường Láng, thành phố Hà Nội | Tưởng niệm Từ Đạo Hạnh, rước Thánh và tế lễ |
| Mùng 6 tháng Ba | Lễ hội làng Vân Môn | Xã Liên Minh, thành phố Hà Nội | Tưởng niệm Hai Bà Trưng và các vị được thờ tại làng |
| Mùng 6–9 tháng Ba | Lễ hội Bạch Đằng | Phường Quảng Yên và khu vực lân cận, tỉnh Quảng Ninh | Tưởng niệm ba chiến thắng trên sông Bạch Đằng |
| Mùng 8, 18 và 28 tháng Ba | Các ngày vía Bà tại Suối Đổ | Tỉnh Khánh Hòa | Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Thiên Y A Na |
| Khoảng mùng 9–11 tháng Ba | Lễ hội Hoa Lư | Phường Tây Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình | Tưởng niệm vua Đinh Tiên Hoàng, vua Lê Đại Hành và triều đại Đại Cồ Việt |
| Mùng 10 tháng Ba | Giỗ Tổ Hùng Vương | Khu di tích Đền Hùng, tỉnh Phú Thọ và nhiều địa phương | Tưởng nhớ các Vua Hùng và nguồn cội dân tộc |
| Từ ngày 10 đến rằm tháng Ba | Hội Rằm tháng Ba Minh Hóa | Khu vực Minh Hóa, tỉnh Quảng Trị | Chợ hội, văn hóa cộng đồng và giao lưu các dân tộc |
| Ngày 12–15 tháng Ba | Lễ hội đình, chùa, miếu Tống Xá | Xã Quang Hưng, tỉnh Hưng Yên | Tế Thành hoàng và sinh hoạt hội làng |
| Ngày 14–16 tháng Ba | Lễ hội đền Thái Vi | Khu vực Văn Lâm – Tam Cốc, tỉnh Ninh Bình | Tưởng niệm các vua Trần và tướng lĩnh nhà Trần |
| Rằm tháng Ba | Lễ hội đền Đô | Phường Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh | Tưởng niệm vua Lý Thái Tổ và các vua triều Lý |
| Rằm tháng Ba | Lễ Kỳ phúc đền Cao Sơn | Xã Sao Vàng, tỉnh Thanh Hóa | Tế thần Cao Sơn, cầu bình an và mùa màng thuận lợi |
| Rằm tháng Ba | Lễ tế đình Sừng | Xã Giai Lạc, tỉnh Nghệ An | Tế Thành hoàng và tưởng nhớ tiền nhân |
| Rằm tháng Ba | Lễ hội đình – nghè Đàm Lộc | Xã Lê Thanh Nghị, thành phố Hải Phòng | Tế các vị Thành hoàng và duy trì sinh hoạt cộng đồng |
| Ngày 16 tháng Ba | Lễ hội đền Kim Liên | Phường Văn Miếu – Quốc Tử Giám, thành phố Hà Nội | Tưởng niệm Cao Sơn Đại Vương, vị thần trấn phía Nam Thăng Long |
| Ngày 20–23 tháng Ba | Lễ hội Tháp Bà Pô Nagar | Phường Bắc Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa | Thờ Mẹ xứ sở Pô Nagar – Thiên Y A Na |
| Ngày 20–23 tháng Ba | Lễ hội đền Thánh Mẫu Trà Cổ | Khu vực Trà Cổ, tỉnh Quảng Ninh | Tưởng niệm Thánh Mẫu và sinh hoạt văn hóa cư dân biên giới, ven biển |
| Ngày 21–23 tháng Ba | Lễ hội Hòn Bà | Khu vực La Gi, tỉnh Lâm Đồng | Thờ nữ thần Pô Inư Nagar – Thiên Y A Na |
| Ngày 21–23 tháng Ba | Hội làng Lệ Mật | Làng Lệ Mật, thành phố Hà Nội | Tưởng niệm Thành hoàng, diễn tích và truyền thống nghề bắt rắn |
| Ngày 22–24 tháng Ba | Lễ hội chùa Bút Tháp | Phường Trí Quả, tỉnh Bắc Ninh | Lễ Phật, tế Tổ, rước và sinh hoạt văn hóa Kinh Bắc |
| Ngày 23 tháng Ba | Hội chùa Am Vãi | Khu vực núi Am Vãi, tỉnh Bắc Ninh | Lễ Phật và hành hương lên chùa |
| Ngày 23 tháng Ba | Lễ vía Thiên Hậu Thánh Mẫu | Một số cộng đồng người Hoa, tiêu biểu tại Cà Mau | Tưởng niệm Thiên Hậu và gắn kết cộng đồng |
| Ngày 23 tháng Ba | Lễ hội đình Nà Mè | Xã Quốc Khánh, tỉnh Lạng Sơn | Tế thần và tổ chức các hoạt động cộng đồng |
Ngày tháng trong bảng là mốc truyền thống hoặc lịch thường được duy trì. Chương trình của từng năm có thể được mở rộng, rút gọn hoặc điều chỉnh theo ngày nghỉ, điều kiện thời tiết và kế hoạch của địa phương.
Các lễ hội từ mùng 1 đến mùng 4 tháng Ba
Lễ hội Am Chúa
Lễ hội Am Chúa được tổ chức từ mùng 1 đến mùng 3 tháng Ba tại Di tích quốc gia Am Chúa, xã Diên Điền, tỉnh Khánh Hòa.
Theo truyền thuyết được lưu truyền tại địa phương, Am Chúa là nơi nữ thần Pô Nagar hoặc Thiên Y A Na giáng trần, học cách trồng trọt và giúp đỡ cư dân. Những nội dung này thuộc truyền thuyết và ký ức tín ngưỡng, không phải tiểu sử lịch sử có thể kiểm chứng đầy đủ.
Lễ hội thường có tế lễ cổ truyền, dâng hương, hát văn và múa bóng. Đây là điểm mở đầu của chuỗi lễ hội thờ Mẫu Thiên Y A Na diễn ra trong tháng Ba tại Khánh Hòa.
Lễ hội Miếu Bà Rá
Lễ hội Miếu Bà Rá được tổ chức tại cơ sở thờ Linh Sơn Thánh Mẫu Bà Rá, khu phố Bình Giang I, phường Phước Long, tỉnh Đồng Nai.
Ngày lệ thường tập trung từ mùng 1 đến mùng 3 tháng Ba. Một số năm, chương trình có thể kéo dài sang ngày mùng 4 với các hoạt động văn hóa và phục vụ khách hành hương.
Ngoài sinh hoạt tín ngưỡng tại miếu, không gian núi Bà Rá còn gắn với những dấu tích lịch sử và việc tưởng niệm các anh hùng, liệt sĩ, đồng bào đã mất trong chiến tranh. Lễ hội đã được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Lễ hội Điện Huệ Nam
Lễ hội Điện Huệ Nam, còn được biết đến với tên lễ hội Điện Hòn Chén, được tổ chức vào tháng Ba và tháng Bảy Âm lịch tại thành phố Huế.
Kỳ lễ tháng Ba thường tập trung vào ngày mùng 2 và mùng 3. Hoạt động nổi bật có rước bộ, rước bằng thuyền trên sông Hương và các nghi thức tại Điện Huệ Nam, nơi thờ Thiên Y A Na Thánh Mẫu.
Lễ hội phản ánh sự giao thoa giữa tín ngưỡng thờ Mẹ xứ sở của người Chăm, tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt và nghi lễ cung đình dưới triều Nguyễn. Các cách giải thích về quyền năng của Thánh Mẫu thuộc phạm vi tín ngưỡng, không nên khẳng định như kết quả chắc chắn của việc hành lễ.
Các lễ hội từ mùng 3 đến mùng 8 tháng Ba
Lễ hội Phủ Dầy
Lễ hội Phủ Dầy được tổ chức từ mùng 3 đến mùng 8 tháng Ba trong không gian quần thể di tích Phủ Dầy, xã Vụ Bản, tỉnh Ninh Bình.
Ngày mùng 3 được xem là ngày chính kỵ Thánh Mẫu Liễu Hạnh. Các trung tâm quan trọng của lễ hội gồm Phủ Tiên Hương, Phủ Vân Cát và Lăng Mẫu cùng nhiều đền, phủ, chùa trong khu vực.
Hoạt động tiêu biểu có dâng hương, rước Mẫu thỉnh kinh, rước đuốc, hát chầu văn, thực hành hầu đồng, kéo chữ, cờ người và những trò chơi dân gian.
Lễ hội gắn với Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt. Khi giới thiệu hoạt động hầu đồng, cần nhìn nhận đây là một thực hành tín ngưỡng và diễn xướng tổng hợp, không giản lược thành hoạt động cầu tài hoặc xin đổi vận.
Lễ hội chùa Nền
Chùa Nền thuộc phường Láng, thành phố Hà Nội. Lễ hội thường khai mạc vào mùng 5 tháng Ba, mở đầu chuỗi hoạt động tại cụm di tích chùa Nền – chùa Láng.
Chùa gắn với việc thờ Tổ phụ Từ Vinh và Tổ mẫu Tăng Thị Loan, song thân của Thiền sư Từ Đạo Hạnh. Phần lễ có bao sái, dâng hương và các nghi thức tưởng nhớ công đức của những người được thờ.
Lễ hội chùa Nền có quan hệ chặt chẽ với lễ hội chùa Láng nhưng vẫn là một ngày hội có không gian và nghi lễ riêng.
Lễ hội chùa Thầy
Chùa Thầy nằm tại xã Quốc Oai, thành phố Hà Nội. Chính hội truyền thống thường diễn ra vào các ngày mùng 5, mùng 6 và mùng 7 tháng Ba.
Một số năm, chương trình văn hóa và du lịch được mở rộng từ mùng 4 đến mùng 8 hoặc kéo dài trong cả mùa xuân. Tuy nhiên, các ngày mùng 5–7 vẫn là mốc lễ hội quen thuộc của cộng đồng.
Lễ hội tưởng niệm Thiền sư Từ Đạo Hạnh, một nhân vật có vị trí quan trọng trong lịch sử Phật giáo và hệ thống truyền thuyết thời Lý. Múa rối nước là hoạt động nổi bật, gắn với thủy đình trước chùa và môi trường văn hóa nông nghiệp vùng đồng bằng Bắc Bộ.
Các lễ hội từ ngày 12 đến ngày 16 tháng Ba
Hội Rằm tháng Ba Minh Hóa
Hội Rằm tháng Ba là sinh hoạt văn hóa tiêu biểu của cư dân khu vực Minh Hóa, tỉnh Quảng Trị.
Ngày chính hội là rằm tháng Ba, nhưng các chương trình văn hóa, thể thao, thương mại và du lịch có thể bắt đầu từ ngày mùng 10. Một trong những hoạt động được nhiều người biết đến là chợ Rằm tháng Ba.
Hội là dịp để người dân các cộng đồng trong vùng gặp gỡ, trao đổi hàng hóa, thưởng thức ẩm thực, trình diễn dân ca và tham gia trò chơi truyền thống.
Một số cách kể dân gian liên hệ ngày hội với những truyền thuyết về nguồn nước, nhân vật linh thiêng hoặc quá trình hình thành vùng đất. Khi viết nội dung chuyên sâu cần ghi rõ bản chất của từng câu chuyện.
Lễ hội đình, chùa, miếu Tống Xá
Cụm di tích đình, chùa, miếu Tống Xá thuộc xã Quang Hưng, tỉnh Hưng Yên. Lễ hội truyền thống thường diễn ra từ ngày 12 đến ngày 15 tháng Ba.
Hoạt động chính gồm dâng hương, rước, tế Thành hoàng và những sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Một số nghi lễ phản ánh quan hệ giữa đình, chùa, miếu và tổ chức làng xã truyền thống.
Đây là một lễ hội quy mô địa phương. Lịch và nội dung tổ chức có thể được điều chỉnh theo điều kiện từng năm.
Lễ hội đền Thái Vi
Đền Thái Vi nằm tại khu vực Văn Lâm – Tam Cốc, tỉnh Ninh Bình. Lễ hội thường diễn ra từ ngày 14 đến ngày 16 tháng Ba, trong đó rằm tháng Ba là ngày chính hội.
Đền thờ các vua đầu triều Trần và những nhân vật có quan hệ với lịch sử nhà Trần. Phần lễ có rước, dâng hương và tế lễ; phần hội có thể tổ chức múa lân, cờ người, vật, chèo thuyền và trò chơi dân gian.
Nhiều truyền thuyết địa phương gắn đền với hành cung Vũ Lâm và quá trình các vua Trần về vùng núi Ninh Bình. Nội dung chuyên sâu cần đối chiếu tư liệu lịch sử, khảo cổ và ký ức địa phương.
