Ân điển của Đức Chúa Trời là gì? Tìm hiểu ý nghĩa ân điển trong Kinh Thánh và cách các truyền thống Tin Lành nhấn mạnh ơn cứu rỗi.
Trong đời sống Kitô giáo, “ân điển” là một trong những khái niệm quan trọng nhưng cũng dễ bị hiểu theo nhiều cách khác nhau. Có người cho rằng ân điển là sự may mắn được Đức Chúa Trời ban cho. Người khác hiểu đó là việc con người được tha thứ dù chưa xứng đáng. Cũng có người dùng từ “ân điển” để chỉ mọi điều tốt lành trong cuộc sống, từ sức khỏe, gia đình đến công việc thuận lợi.
Những cách hiểu ấy có thể phản ánh một phần kinh nghiệm đức tin, nhưng chưa diễn tả đầy đủ ý nghĩa của ân điển trong Kitô giáo. Theo thần học Kitô giáo, ân điển trước hết là sáng kiến yêu thương của Đức Chúa Trời hướng đến con người. Đó là ơn được ban nhưng không, không phải vì con người hoàn hảo hay đã làm đủ việc thiện để đổi lấy, mà vì Đức Chúa Trời yêu thương và muốn con người được hòa giải, chữa lành, đổi mới.
Ân điển của Đức Chúa Trời được hiểu như thế nào?
Trong cách sử dụng phổ biến của các cộng đồng Tin Lành tại Việt Nam, “ân điển” thường được dùng để diễn tả sự ưu ái, lòng thương xót và ơn cứu độ mà Đức Chúa Trời ban cho con người cách nhưng không. Trong Công giáo, khái niệm tương ứng thường được gọi là “ân sủng”. Tuy cách dùng từ có khác nhau, cả “ân điển” và “ân sủng” đều hướng đến một nội dung căn bản: con người được Đức Chúa Trời yêu thương, nâng đỡ và biến đổi bằng một ơn mà họ không thể tự mình tạo ra.
Từ thường được dịch là “ân điển” trong phần Kinh Thánh Tân Ước có nghĩa gốc liên quan đến ân huệ, lòng ưu ái, món quà và sự rộng lượng. Trong bối cảnh Kitô giáo, từ này không chỉ nói đến một món quà vật chất hay một sự trợ giúp nhất thời. Ân điển biểu lộ chính thái độ yêu thương của Đức Chúa Trời đối với con người và hoạt động của Ngài trong đời sống con người.
Có thể hiểu một cách khái quát rằng ân điển của Đức Chúa Trời là:
- Ơn được ban nhưng không, không thể mua bán hay đòi hỏi như một quyền lợi.
- Tình yêu của Đức Chúa Trời dành cho con người, kể cả khi con người còn yếu đuối và bất toàn.
- Sự tha thứ và hòa giải giúp con người trở lại mối tương quan với Đức Chúa Trời.
- Sức mạnh thiêng liêng giúp con người được đổi mới và sống theo điều thiện.
- Nền tảng của niềm hy vọng cứu độ trong đức tin Kitô giáo.
Nói ân điển là “nhưng không” không có nghĩa ân điển không có giá trị hoặc không đòi hỏi sự đáp lại. “Nhưng không” có nghĩa là ân điển bắt nguồn từ lòng yêu thương và sáng kiến của Đức Chúa Trời, chứ không phải là tiền công mà con người có thể tự giành lấy bằng thành tích đạo đức.
Ân điển là món quà nhưng không của Đức Chúa Trời
Một đặc điểm căn bản của ân điển là tính nhưng không. Con người không thể dùng tiền bạc, lễ vật, địa vị hay thành tích để mua được ân điển. Cũng không ai có thể cho rằng mình đương nhiên xứng đáng được Đức Chúa Trời ưu đãi hơn người khác chỉ vì đã thực hành nhiều nghi lễ hoặc có đời sống đạo lâu năm.
Trong đời sống xã hội, con người thường quen với nguyên tắc trao đổi: làm việc để nhận lương, hoàn thành nhiệm vụ để được khen thưởng, giúp đỡ người khác để mong được đáp lại. Ân điển không vận hành như một cuộc trao đổi lợi ích. Đức Chúa Trời ban ơn vì yêu thương, không phải vì bị ép buộc hoặc mắc nợ con người.
Tuy nhiên, nói rằng ân điển là quà tặng không có nghĩa con người hoàn toàn thụ động. Một món quà có thể được đón nhận, trân trọng và sử dụng, nhưng cũng có thể bị từ chối hoặc bỏ quên. Theo nhiều truyền thống Kitô giáo, con người được mời gọi mở lòng trước ân điển, tin tưởng, hoán cải và để ân điển sinh hoa trái trong đời sống.
Sự đáp lại ấy không biến ân điển thành phần thưởng do công lao cá nhân. Chính khả năng đáp lại cũng được hiểu là có sự trợ giúp của Đức Chúa Trời. Dẫu vậy, tự do và trách nhiệm của con người vẫn được tôn trọng. Tình yêu đích thực không cưỡng ép, còn đức tin không phải là hành động máy móc thiếu sự tham dự của lý trí và ý chí.
Ân điển được bày tỏ qua Chúa Giê-su Christ
Trong đức tin Kitô giáo, ân điển của Đức Chúa Trời được bày tỏ cách trọn vẹn qua Chúa Giê-su Christ. Cuộc đời, lời giảng dạy, sự chết và sự phục sinh của Ngài được các Kitô hữu nhìn nhận là dấu chỉ trung tâm của tình yêu cứu độ.
Chúa Giê-su đến gần những người bị xã hội loại trừ, người nghèo, người bệnh, người mang mặc cảm tội lỗi và những người bị xem là không xứng đáng. Qua cách đối xử ấy, Ngài cho thấy lòng thương xót của Đức Chúa Trời không dành riêng cho một nhóm người được coi là hoàn hảo về đạo đức hoặc nghi lễ.
Sự tha thứ mà Chúa Giê-su công bố không có nghĩa Ngài xem nhẹ tội lỗi. Trong các trình thuật Kinh Thánh, lòng thương xót thường đi cùng lời mời gọi thay đổi đời sống. Con người được tha thứ không phải để tiếp tục sống vô trách nhiệm, mà để bắt đầu một con đường mới.
Đối với Kitô hữu, thập giá là biểu tượng đặc biệt của ân điển. Thập giá cho thấy tình yêu tự hiến của Chúa Giê-su giữa đau khổ, bạo lực và sự phản bội. Sự phục sinh lại biểu lộ niềm tin rằng tội lỗi và sự chết không phải là tiếng nói cuối cùng. Từ đó, ân điển được hiểu là việc xóa bỏ lỗi lầm trong quá khứ và là sức mạnh mở ra tương lai mới.
Mối quan hệ giữa ân điển, đức tin và việc lành
Đây là một trong những vấn đề được thảo luận nhiều trong lịch sử Kitô giáo. Các truyền thống Công giáo, Chính Thống giáo và Tin Lành có những cách diễn đạt thần học khác nhau, nhưng đều khẳng định rằng cứu độ bắt nguồn từ tình yêu và sáng kiến của Đức Chúa Trời, không phải từ khả năng tự cứu mình của con người.
Ân điển và đức tin
Đức tin là sự đáp lại của con người trước lời mời gọi của Đức Chúa Trời. Đức tin không chỉ là đồng ý về mặt trí thức rằng Đức Chúa Trời hiện hữu. Trong ý nghĩa sâu hơn, đức tin bao gồm sự tin cậy, phó thác và định hướng đời sống theo điều mình tin.
Theo nhiều cộng đồng Tin Lành, con người được cứu bởi ân điển, qua đức tin, chứ không bởi những công việc có thể dùng để tự khoe mình. Cách nhấn mạnh này nhằm khẳng định rằng không ai có thể tự biến mình thành người công chính chỉ bằng thành tích tôn giáo.
Trong Công giáo và Chính Thống giáo, đức tin cũng được nhìn nhận là sự đáp lại ân điển, nhưng đức tin sống động phải được biểu lộ qua tình yêu, sự hoán cải và việc lành. Việc lành không được xem là cách mua ơn cứu độ, mà là hoa trái của ân điển đang hoạt động trong con người.
