Giải thích xức dầu là gì, ý nghĩa trong Kinh Thánh và cách thực hành khác nhau giữa Công giáo, Chính Thống giáo và các truyền thống Tin Lành.
Trong đời sống Kitô giáo, “xức dầu” là một cụm từ xuất hiện khá thường xuyên. Người ta có thể nghe nói đến việc xức dầu cho người lãnh Bí tích Rửa tội, xức dầu trong Bí tích Thêm sức, xức dầu cho người bệnh, xức dầu khi truyền chức hoặc một người được “Chúa xức dầu” để đảm nhận sứ mạng nào đó. Tuy nhiên, những cách nói này không phải lúc nào cũng mang cùng một nghĩa.
Có trường hợp xức dầu là một hành động hữu hình: một thừa tác viên dùng dầu đã được làm phép hoặc thánh hiến để ghi dấu trên thân thể người lãnh nhận nghi thức. Trong trường hợp khác, “được xức dầu” là cách diễn đạt mang ý nghĩa thần học, nói về việc một người được Thiên Chúa tuyển chọn, thánh hiến, ban ơn hoặc sai đi phục vụ.
Vì vậy, để hiểu đúng xức dầu là gì, cần phân biệt giữa dầu được sử dụng trong nghi lễ, ý nghĩa biểu tượng của dầu và khái niệm “sự xức dầu” của Chúa Thánh Thần. Cũng cần lưu ý rằng Công giáo, Chính Thống giáo, Anh giáo và các hệ phái Tin Lành có thể sử dụng từ ngữ này theo những cách không hoàn toàn giống nhau.
Xức dầu là gì?
Theo nghĩa thông thường, xức dầu là hành động thoa, đổ hoặc ghi một lượng dầu lên cơ thể hay một đồ vật. Trong thế giới cổ đại, dầu, đặc biệt là dầu ôliu, được sử dụng trong đời sống hằng ngày để chăm sóc da, làm dịu vết thương, chế biến thức ăn, thắp sáng, tạo hương thơm và chuẩn bị cho các hoạt động thể lực.
Khi được đưa vào đời sống tôn giáo, hành động xức dầu có thêm ý nghĩa thiêng liêng. Dầu là một chất liệu vật chất và trở thành dấu chỉ diễn tả việc tuyển chọn, thánh hiến, chữa lành, tăng sức, bảo vệ hoặc trao một sứ mạng.
Trong Kitô giáo, có thể hiểu xức dầu theo ba tầng ý nghĩa chính:
Xức dầu như một hành động nghi lễ
Đây là việc sử dụng dầu trong một nghi thức tôn giáo cụ thể. Dầu có thể được thừa tác viên làm phép hoặc được giám mục thánh hiến, tùy theo truyền thống và mục đích sử dụng.
Chẳng hạn, trong Công giáo, dầu được dùng trong nghi thức chuẩn bị cho người dự tòng, trong Bí tích Rửa tội, Bí tích Thêm sức, Bí tích Truyền chức và Bí tích Xức Dầu Bệnh Nhân. Dầu thánh cũng được sử dụng khi cung hiến nhà thờ hoặc bàn thờ.
Trong một số truyền thống Kitô giáo khác, dầu có thể được dùng khi cầu nguyện cho người bệnh, trong nghi thức gia nhập Hội Thánh hoặc khi trao một trách nhiệm mục vụ.
Đức Giêsu Kitô và ý nghĩa “Đấng được xức dầu”
Khái niệm xức dầu giữ vị trí quan trọng trong cách Kitô giáo hiểu về Đức Giêsu.
Từ “Messiah” bắt nguồn từ một từ ngữ Do Thái mang nghĩa “người được xức dầu”. Khi được chuyển sang tiếng Hy Lạp, ý nghĩa tương ứng được diễn tả bằng từ “Christos”. Từ đó hình thành danh xưng “Christ” trong nhiều ngôn ngữ và “Kitô” trong tiếng Việt.
Do đó, “Đức Giêsu Kitô” không đơn giản là tên riêng và họ theo cách gọi hiện đại. “Kitô” là một tước hiệu tuyên xưng Đức Giêsu là Đấng được Thiên Chúa xức dầu, tuyển chọn và sai đến.
Đức Giêsu được xức dầu bởi Chúa Thánh Thần
Các trình thuật Tân Ước đặc biệt nhấn mạnh đến việc Chúa Thánh Thần ngự xuống trên Đức Giêsu. Khi bắt đầu sứ vụ công khai, Đức Giêsu công bố rằng Thần Khí của Chúa ngự trên Người và Người được xức dầu để loan báo Tin Mừng cho người nghèo, công bố sự giải thoát và đem hy vọng cho những người đau khổ.
Ở đây, sự xức dầu trước hết nói đến hoạt động của Chúa Thánh Thần và sứ mạng cứu độ. Điều đó sâu xa hơn một hành động thoa dầu thể lý.
Chức năng tư tế, ngôn sứ và vương giả
Truyền thống Kitô giáo nhìn nhận nơi Đức Kitô sự viên mãn của ba chiều kích thường được gắn với việc xức dầu trong Cựu Ước:
- Ngôn sứ, vì Người loan báo và thể hiện lời Thiên Chúa.
- Tư tế, vì Người hiến dâng chính mình và nối kết con người với Thiên Chúa.
- Vương giả, vì Người lãnh đạo bằng sự thật, công lý, tình yêu và tinh thần phục vụ.
Khi một Kitô hữu được xức dầu trong các nghi thức khai tâm, họ được mời gọi tham dự vào sứ mạng này theo bậc sống của mình. Điều đó không có nghĩa mọi tín hữu đều trở thành linh mục có chức thánh hoặc người lãnh đạo tôn giáo. Ý nghĩa là họ được mời gọi sống đời cầu nguyện, làm chứng cho sự thật và phục vụ cộng đồng.
Ý nghĩa biểu tượng của dầu trong Kitô giáo
Dầu có thể chứa đựng nhiều lớp nghĩa biểu tượng. Những ý nghĩa này hình thành từ công dụng thực tế của dầu trong đời sống cổ đại và được các cộng đoàn tôn giáo tiếp nhận, diễn giải.
Dầu là dấu chỉ của sức mạnh
Người xưa dùng dầu để chăm sóc và chuẩn bị thân thể. Từ đó, dầu trở thành hình ảnh của sức mạnh và sự tăng cường.
Trong nghi lễ Kitô giáo, việc xức dầu có thể diễn tả lời cầu xin để người lãnh nhận có sức mạnh thiêng liêng, đủ can đảm đối diện với thử thách và trung thành với ơn gọi.
Dầu là dấu chỉ chữa lành
Dầu từng được sử dụng để làm dịu và chăm sóc vết thương. Vì vậy, dầu trở thành biểu tượng của sự chữa lành, an ủi và chăm sóc.
Trong nghi thức dành cho người bệnh, dầu nhắc đến lòng thương xót của Thiên Chúa và trách nhiệm của cộng đoàn đối với người đang đau yếu. Sự chăm sóc này thuộc phạm vi nghi lễ và phải được thể hiện qua việc thăm hỏi, điều trị, chăm sóc y tế và nâng đỡ gia đình.
Dầu là dấu chỉ thánh hiến
Khi một người được xức dầu để đảm nhận chức vụ, dầu diễn tả rằng cuộc đời và trách nhiệm của họ được đặt trong mối liên hệ với Thiên Chúa.
Sự thánh hiến không tách con người khỏi xã hội hoặc khiến họ trở thành một tầng lớp không thể bị chất vấn. Trái lại, sự thánh hiến đặt ra yêu cầu cao hơn về đạo đức, lòng trung thành và tinh thần phục vụ.
Ý nghĩa của sự xức dầu đối với đời sống Kitô hữu
Khi được hiểu đúng, sự xức dầu không hướng con người đến việc tìm kiếm quyền lực huyền bí. Trọng tâm của nó là căn tính, sứ mạng và tinh thần phục vụ.
Nhắc con người rằng đời sống có một ơn gọi
Trong Kitô giáo, mỗi người không chỉ sống cho lợi ích riêng. Người tín hữu được mời gọi sử dụng khả năng, thời gian và hoàn cảnh của mình để đem lại điều tốt cho gia đình và xã hội.
Mời gọi sống khiêm nhường
Nếu sự xức dầu là quà tặng, người lãnh nhận không thể tự xem mình là nguồn gốc của mọi điều tốt đẹp. Tài năng và chức vụ phải dẫn đến lòng biết ơn, không phải kiêu ngạo.
Đòi hỏi sự trung thành
Nghi thức xức dầu có thể diễn ra trong một thời điểm ngắn, nhưng ý nghĩa của nó kéo dài trong cả đời sống.
Người đã được xức dầu trong Rửa tội và Thêm sức được mời gọi tiếp tục học hỏi, cầu nguyện và thực hành điều mình tuyên xưng. Người được truyền chức phải trung thành với sứ mạng mục vụ. Người bệnh được xức dầu được mời gọi đón nhận sự nâng đỡ và bước đi trong hy vọng.
Gắn kết cá nhân với cộng đoàn
Xức dầu không phải chỉ là chuyện riêng giữa một cá nhân và Thiên Chúa. Các nghi thức thường được cử hành trong hoặc nhân danh cộng đoàn Hội Thánh.
Hướng đến việc chữa lành toàn diện
Trong bối cảnh bệnh tật, sự xức dầu nhắc con người rằng bệnh nhân không đơn thuần là một cơ thể cần điều trị. Họ còn có đời sống tinh thần, các mối quan hệ, nỗi sợ, hy vọng và phẩm giá cần được tôn trọng.
