Tìm hiểu Bí tích Thêm Sức trong Công giáo: ý nghĩa, nghi thức, ơn Chúa Thánh Thần và trách nhiệm sống đức tin Kitô hữu ngày nay.
Trong đời sống Công giáo, Bí tích Thêm Sức thường được nhắc đến như một dấu mốc quan trọng trên hành trình trưởng thành đức tin. Với nhiều gia đình Công giáo Việt Nam, ngày con em được lãnh nhận Bí tích Thêm Sức là một nghi lễ tại nhà thờ và là dịp để cộng đoàn, gia đình và chính người lãnh nhận nhìn lại mối tương quan giữa đức tin đã được gieo trồng từ Bí tích Rửa Tội với trách nhiệm sống đạo trong đời thường.
Tuy vậy, nếu chỉ hiểu Bí tích Thêm Sức như một “lễ trưởng thành”, một buổi kết thúc lớp giáo lý, hay một điều kiện cần có trước một số sinh hoạt tôn giáo khác, thì ý nghĩa của bí tích này dễ bị thu hẹp. Theo giáo lý Công giáo, Thêm Sức thuộc nhóm các bí tích khai tâm Kitô giáo, cùng với Rửa Tội và Thánh Thể. Bí tích này gắn với ơn Chúa Thánh Thần, với sự củng cố đức tin, sự gắn bó với Hội Thánh và lời mời gọi làm chứng cho Tin Mừng bằng đời sống cụ thể.
Đặt trong bối cảnh giáo lý và phụng vụ Công giáo, Bí tích Thêm Sức gắn việc trưởng thành đức tin với trách nhiệm của người Kitô hữu trong gia đình, giáo xứ và xã hội.
Bí tích Thêm Sức là gì?
Bí tích Thêm Sức là một trong bảy bí tích của Giáo hội Công giáo. Theo cách hiểu Công giáo, đây là bí tích qua đó người đã chịu Phép Rửa được lãnh nhận ơn Chúa Thánh Thần cách đặc biệt, được củng cố trong đức tin và được mời gọi sống như chứng nhân của Đức Kitô giữa đời.
Tên gọi “Thêm Sức” trong tiếng Việt diễn tả khá rõ ý nghĩa mục vụ của bí tích này: người tín hữu được “thêm sức mạnh” thiêng liêng để sống đức tin cách vững vàng hơn. Sức mạnh ấy không nên hiểu theo nghĩa quyền năng kỳ bí hay bảo đảm một đời sống không gặp khó khăn. Trong giáo lý Công giáo, đó là ơn nâng đỡ nội tâm, giúp người tín hữu biết gắn bó với Thiên Chúa, can đảm sống điều mình tin, phân định điều thiện, dấn thân phục vụ và làm chứng cho đức tin bằng lời nói cũng như việc làm.
Vị trí trong các bí tích khai tâm Kitô giáo
Giáo hội Công giáo chia bảy bí tích thành những nhóm khác nhau theo ý nghĩa thần học và mục vụ. Trong đó, Rửa Tội, Thêm Sức và Thánh Thể được gọi là ba bí tích khai tâm Kitô giáo. “Khai tâm” ở đây có nghĩa là đưa một người vào đời sống đức tin Kitô giáo và làm cho đời sống ấy được nuôi dưỡng, lớn lên, trưởng thành.
Bí tích Rửa Tội được hiểu là cửa ngõ đưa người tín hữu vào Hội Thánh. Bí tích Thêm Sức củng cố ân sủng của Rửa Tội, giúp người tín hữu gắn bó sâu hơn với Hội Thánh và sứ mạng làm chứng. Bí tích Thánh Thể là trung tâm đời sống phụng vụ Công giáo, nơi người tín hữu tham dự vào mầu nhiệm Đức Kitô qua Thánh lễ và rước lễ.
Vì sao gọi là “cầu nối” giữa đức tin và trách nhiệm?
Đức tin trong Công giáo không chỉ là niềm tin được giữ trong tâm trí, cũng không chỉ là việc tham dự một số nghi lễ. Đức tin còn được hiểu là một lối sống, một sự đáp trả trước Thiên Chúa và trước tha nhân. Vì thế, khi nói Bí tích Thêm Sức là cầu nối giữa đức tin và trách nhiệm Kitô hữu, có thể hiểu rằng bí tích này đánh dấu sự chuyển động từ việc “được nâng đỡ trong đức tin” sang việc “ý thức sống đức tin”.
Với trẻ em sinh ra trong gia đình Công giáo, đức tin ban đầu thường được tiếp nhận qua cha mẹ, người đỡ đầu, gia đình và giáo xứ. Các em được dạy cầu nguyện, tham dự Thánh lễ, học giáo lý và làm quen với sinh hoạt đạo. Khi lãnh nhận Bí tích Thêm Sức, người tín hữu được mời gọi ý thức hơn rằng đức tin là truyền thống gia đình và là chọn lựa sống có trách nhiệm.
Chúa Thánh Thần trong Bí tích Thêm Sức
Để hiểu Bí tích Thêm Sức, cần hiểu vai trò của Chúa Thánh Thần trong đức tin Công giáo. Theo giáo lý Kitô giáo, Chúa Thánh Thần là Ngôi Ba Thiên Chúa, Đấng hiện diện, thánh hóa, hướng dẫn và ban sức sống cho Hội Thánh. Trong đời sống cá nhân, Chúa Thánh Thần được hiểu là Đấng soi sáng lương tâm, nâng đỡ đức tin, khơi dậy lòng yêu mến và thúc đẩy con người sống theo điều thiện.
Trong Bí tích Thêm Sức, người tín hữu được mời gọi đón nhận ơn Chúa Thánh Thần cách ý thức hơn. Điều này không có nghĩa trước đó người đã chịu Phép Rửa chưa có Chúa Thánh Thần. Theo giáo lý Công giáo, Bí tích Rửa Tội đã ban ơn tái sinh và đưa người tín hữu vào đời sống mới. Bí tích Thêm Sức củng cố, làm sâu sắc và hoàn tất ân sủng khai tâm ấy theo một chiều kích riêng.
Truyền thống giáo lý thường nói đến bảy ơn Chúa Thánh Thần: khôn ngoan, hiểu biết, lo liệu, sức mạnh, thông minh, đạo đức và kính sợ Thiên Chúa. Đây là ngôn ngữ giáo lý giúp diễn tả những phương diện khác nhau của đời sống thiêng liêng. “Khôn ngoan” không phải chỉ là thông minh theo nghĩa học vấn, mà là khả năng nhìn đời sống dưới ánh sáng đức tin. “Sức mạnh” không đơn thuần là sự cứng rắn bên ngoài, mà là lòng can đảm sống đúng ngay cả khi gặp khó khăn. “Đạo đức” không phải chỉ là thực hành nghi lễ, mà là tâm tình hiếu thảo với Thiên Chúa và lòng nhân ái với con người.
Nhìn từ đời sống văn hóa, những cách diễn tả này cho thấy Công giáo không xem đức tin như một ý niệm trừu tượng tách khỏi đời sống. Đức tin được hiểu là sức sống nội tâm có thể định hướng lời nói, việc làm, cách ứng xử, trách nhiệm gia đình và tinh thần phục vụ cộng đồng.
Nghi thức cử hành Bí tích Thêm Sức
Trong nghi lễ Công giáo Latinh, Bí tích Thêm Sức thường được cử hành trong Thánh lễ, nhất là tại giáo xứ hoặc cộng đoàn có các ứng viên đã được chuẩn bị giáo lý. Vị chủ sự thông thường là giám mục. Trong một số trường hợp, linh mục có thể được trao quyền để ban Bí tích Thêm Sức theo quy định của Giáo hội.
Nghi thức thường gồm một số phần chính. Sau phần công bố Lời Chúa và bài giảng, các ứng viên được giới thiệu với vị chủ sự và cộng đoàn. Việc giới thiệu này không chỉ mang tính hình thức, mà diễn tả rằng người lãnh nhận bí tích không đứng một mình. Họ thuộc về một cộng đoàn đức tin, được giáo dục bởi gia đình, giáo lý viên, người đỡ đầu và giáo xứ.
Tiếp đó, các ứng viên tuyên xưng lại đức tin. Phần này có liên hệ với lời tuyên xưng trong Bí tích Rửa Tội. Với người được rửa tội khi còn nhỏ, đức tin ban đầu được cha mẹ và người đỡ đầu tuyên xưng thay. Khi lãnh nhận Bí tích Thêm Sức, người tín hữu được mời gọi tự mình tuyên xưng đức tin ấy cách ý thức hơn.
Sau lời nguyện xin Chúa Thánh Thần, vị chủ sự đặt tay hoặc giang tay trên các ứng viên. Cử chỉ đặt tay là dấu chỉ cổ xưa trong truyền thống Kitô giáo, diễn tả việc cầu xin ơn Chúa và trao ban sứ vụ. Kế đến, từng ứng viên tiến lên để được xức dầu thánh trên trán. Vị chủ sự đọc công thức bí tích, còn người lãnh nhận đáp lại trong đức tin.
Dầu thánh trong nghi thức không nên hiểu như vật linh thiêng có tác dụng tự động theo nghĩa dân gian. Trong phụng vụ Công giáo, dầu là dấu chỉ hữu hình của ân sủng vô hình. Việc xức dầu diễn tả người tín hữu được ghi dấu, được thánh hiến và được sai đi sống chứng tá. Chính Vì vậy, ý nghĩa của nghi thức không nằm ở hình thức bên ngoài, mà ở mầu nhiệm đức tin mà cộng đoàn Công giáo cử hành.
Trách nhiệm Kitô hữu sau Bí tích Thêm Sức
Khi nói đến trách nhiệm Kitô hữu, cần tránh hiểu theo nghĩa áp đặt hay tự tách mình khỏi xã hội. Trong Công giáo, trách nhiệm của người tín hữu trước hết là sống xứng hợp với Tin Mừng trong bối cảnh đời thường. Điều đó có thể bắt đầu từ những việc rất gần gũi: trung thực trong học tập và công việc, hiếu thảo với cha mẹ, tôn trọng người khác, biết xin lỗi, biết tha thứ, quan tâm đến người yếu thế và không thờ ơ trước đau khổ của tha nhân.
Người đã lãnh nhận Bí tích Thêm Sức được mời gọi làm chứng cho đức tin. “Làm chứng” không nhất thiết là nói nhiều về tôn giáo, càng không phải là gây áp lực để người khác tin giống mình. Một chứng tá trưởng thành thường bắt đầu bằng đời sống tử tế, tinh thần phục vụ, sự kiên nhẫn, lòng bao dung và thái độ tôn trọng lương tâm người khác. Trong xã hội đa tôn giáo và đa niềm tin, cách sống ấy càng quan trọng.
Trách nhiệm Kitô hữu cũng gắn với cộng đoàn Hội Thánh. Người tín hữu không chỉ đến nhà thờ như một cá nhân riêng lẻ, mà thuộc về một cộng đoàn cầu nguyện và phục vụ. Sau Bí tích Thêm Sức, nhiều bạn trẻ được khuyến khích tham gia ca đoàn, giáo lý viên, lễ sinh, nhóm giới trẻ, hoạt động bác ái hoặc các sinh hoạt mục vụ phù hợp. Những sinh hoạt ấy không phải để “làm cho có”, mà giúp người tín hữu học cách cộng tác, chia sẻ và trưởng thành trong tương quan với người khác.
Trong gia đình, trách nhiệm Kitô hữu thể hiện qua cách sống yêu thương và tôn trọng. Một người trẻ đã lãnh nhận Bí tích Thêm Sức không vì thế mà trở nên hoàn hảo, nhưng được mời gọi biết sống có ý thức hơn: biết quan tâm đến cha mẹ, anh chị em, ông bà; biết sử dụng lời nói có trách nhiệm; biết tránh những hành vi gây tổn thương; biết nhìn gia đình như nơi đầu tiên để thực hành đức tin.
Ý nghĩa của Bí tích Thêm Sức đối với người trẻ hôm nay
Với người trẻ, Bí tích Thêm Sức có thể được hiểu như lời mời gọi sống đức tin giữa những chọn lựa cụ thể. Người trẻ hôm nay sống trong không gian gia đình và giáo xứ và trong trường học, nơi làm việc, mạng xã hội và nhiều môi trường văn hóa đa dạng. Đức tin vì thế không thể chỉ được giữ trong khuôn viên nhà thờ, mà cần được thể hiện qua cách sử dụng tự do, cách ứng xử với người khác và cách chọn điều đúng.
Một người trẻ đã lãnh nhận Bí tích Thêm Sức được mời gọi biết chịu trách nhiệm về lời nói của mình, nhất là trong thời đại mạng xã hội. Một lời bình luận thiếu suy nghĩ có thể gây tổn thương; một thông tin sai có thể lan rộng; một thái độ cực đoan có thể làm méo mó hình ảnh đức tin. Do đó, sống đức tin trong thời hiện đại cũng bao gồm khả năng tự chủ, kiểm chứng, tôn trọng sự thật và không dùng tôn giáo để công kích người khác.
Bí tích Thêm Sức cũng nhắc người trẻ về lòng can đảm. Can đảm là làm những việc lớn lao và là dám nói không với gian dối, dám bảo vệ người yếu thế, dám nhận lỗi, dám sống tử tế khi sự tử tế không đem lại lợi ích trước mắt. Theo quan niệm Công giáo, đó là một trong những cách cụ thể để ơn Chúa Thánh Thần sinh hoa trái trong đời sống.
Đồng thời, người trẻ cần được nâng đỡ thay vì chỉ bị đòi hỏi. Sau Thêm Sức, nếu cộng đoàn chỉ nhắc đến trách nhiệm mà thiếu đồng hành, người trẻ dễ cảm thấy xa cách. Một mục vụ trưởng thành cần tạo không gian để người trẻ đặt câu hỏi, chia sẻ khó khăn, tham gia phục vụ, phát triển tài năng và cảm thấy mình thật sự thuộc về cộng đoàn.
dầu thiêng liêng được xức khi lãnh bí tích thêm sức được gọi là gì?