Giải thích quan điểm Công giáo về việc dùng bao cao su để tránh thai, mức độ tội, điều kiện thành tội trọng và việc rước lễ.
Việc dùng bao cao su để tránh thai là một câu hỏi thường gặp trong đời sống hôn nhân của người Công giáo. Nhiều người chỉ muốn biết hành vi này “có tội hay không”, nhưng cũng có người băn khoăn sâu hơn: đó là tội gì, có phải tội trọng không, sau khi sử dụng có được rước lễ không và phải làm gì nếu hai vợ chồng chưa thể sống theo giáo huấn của Hội Thánh.
Để trả lời đúng, cần phân biệt hai bình diện. Bình diện thứ nhất là đánh giá khách quan về chính hành vi tránh thai. Bình diện thứ hai là trách nhiệm chủ quan của người thực hiện, vốn còn tùy thuộc vào mức độ hiểu biết, sự tự do, ý hướng và hoàn cảnh cụ thể. Không thể bỏ qua giáo huấn luân lý, nhưng cũng không nên vội vàng kết án lương tâm của một con người chỉ dựa trên một hành vi được kể lại ngắn gọn.
Bài viết trình bày vấn đề theo giáo huấn chính thức của Công giáo, đồng thời giữ cách nhìn thận trọng và nhân văn. Nội dung không thay thế việc đồng hành trực tiếp với linh mục giải tội, cha xứ hoặc người có chuyên môn mục vụ gia đình trong những hoàn cảnh phức tạp.
Dùng bao cao su để tránh thai được gọi là tội gì?
Theo giáo huấn Công giáo, khi vợ chồng sử dụng bao cao su với chủ ý trực tiếp làm cho hành vi vợ chồng không thể dẫn đến thụ thai, hành vi ấy được xếp vào tránh thai nhân tạo. Trong cách nói thông thường, người Công giáo thường gọi đây là tội tránh thai hoặc tội ngừa thai nhân tạo.
Đây không phải là tên của một “tội danh” theo nghĩa pháp luật dân sự. Nó là cách gọi một hành vi luân lý bị Hội Thánh đánh giá là không phù hợp với ý nghĩa trọn vẹn của quan hệ vợ chồng. Trong hệ thống Giáo lý Công giáo, vấn đề này được trình bày trong phần nói về Điều răn thứ sáu, tình yêu vợ chồng, sự sinh sản và trách nhiệm làm cha mẹ.
Giáo lý Hội Thánh Công giáo nhìn nhận khả năng sinh sản là một ân ban gắn với hôn nhân. Tình yêu vợ chồng hướng đến sự kết hợp, nâng đỡ và trao hiến cho nhau và mang chiều kích mở ra với sự sống. Vì vậy, việc cố ý can thiệp trước, trong hoặc sau hành vi vợ chồng nhằm trực tiếp làm cho việc thụ thai không thể xảy ra được xem là không phù hợp với các tiêu chuẩn luân lý mà Hội Thánh đề ra.
Có thể trả lời ngắn gọn như sau:
Dùng bao cao su với mục đích trực tiếp tránh thai được Công giáo xem là hành vi tránh thai nhân tạo, nghịch với đức khiết tịnh hôn nhân và thuộc vấn đề nghiêm trọng về mặt luân lý. Tuy nhiên, để kết luận một người đã phạm tội trọng theo nghĩa đầy đủ, còn phải xét đến sự hiểu biết và mức độ tự do của người ấy.
Cách trả lời này giúp tránh hai thái cực. Một bên là xem việc dùng bao cao su hoàn toàn không liên quan đến đời sống đức tin. Bên còn lại là lập tức tuyên bố mọi người từng sử dụng bao cao su đều chắc chắn phạm tội trọng, bất kể họ có hiểu giáo huấn hay có được tự do lựa chọn hay không.
Vì sao Công giáo không chấp nhận việc dùng bao cao su để tránh thai?
Hai ý nghĩa của hành vi vợ chồng
Nền tảng của giáo huấn Công giáo về tránh thai không nằm riêng ở việc một phương tiện là “tự nhiên” hay “nhân tạo”. Lập luận chính của Hội Thánh liên quan đến ý nghĩa của tình yêu, thân xác, hôn nhân và việc trao ban sự sống.
Theo giáo huấn này, hành vi vợ chồng có hai ý nghĩa gắn bó với nhau:
- Ý nghĩa kết hợp: vợ chồng biểu lộ tình yêu, sự thuộc về nhau và sự trao hiến cho nhau.
- Ý nghĩa truyền sinh: hành vi ấy tự bản chất có liên hệ với khả năng hình thành một sự sống mới.
Không phải mỗi lần vợ chồng gần gũi đều thực tế dẫn đến thụ thai. Tuổi tác, sức khỏe, chu kỳ sinh sản và nhiều yếu tố sinh học có thể khiến việc thụ thai không xảy ra. Tuy nhiên, Hội Thánh phân biệt giữa việc một hành vi tự nhiên không dẫn đến thụ thai và việc con người chủ động làm cho hành vi ấy mất khả năng truyền sinh.
Khi dùng bao cao su để tránh thai, người sử dụng vẫn thực hiện quan hệ vợ chồng nhưng chủ động đặt một hàng rào nhằm ngăn tinh trùng gặp trứng. Xét theo đối tượng luân lý mà người ấy lựa chọn, mục tiêu trực tiếp là làm cho hành vi không thể sinh sản. Vì vậy, Hội Thánh xem việc này là chủ động tách ý nghĩa kết hợp khỏi ý nghĩa truyền sinh.
Thông điệp Humanae Vitae khẳng định mối liên hệ không thể tùy tiện tách rời giữa hai ý nghĩa của hành vi vợ chồng. Giáo lý Hội Thánh Công giáo và Tông huấn Familiaris Consortio tiếp tục giải thích giáo huấn này trong bối cảnh tình yêu, phẩm giá con người và trách nhiệm gia đình.
Ý định tốt không tự động làm cho mọi phương tiện trở thành đúng
Nhiều cặp vợ chồng dùng bao cao su không phải vì ghét trẻ em hoặc hoàn toàn khước từ trách nhiệm làm cha mẹ. Họ có thể đang gặp khó khăn về tài chính, sức khỏe, nhà ở, việc làm hoặc việc chăm sóc những người con đã sinh. Những lý do ấy có thể rất thực tế, chính đáng và đáng được cảm thông.
Tuy nhiên, trong luân lý Công giáo, một hành vi không được đánh giá chỉ dựa vào mục đích cuối cùng. Còn phải xem xét chính hành vi được lựa chọn và hoàn cảnh thực hiện. Một ý định tốt không tự động biến mọi phương tiện thành tốt.
Dùng bao cao su có luôn luôn là tội trọng không?
Đây là điểm cần được giải thích cẩn thận nhất.
Hội Thánh đánh giá việc cố ý tránh thai là một vấn đề nghiêm trọng về mặt khách quan. Tài liệu hướng dẫn dành cho các linh mục giải tội mô tả hành vi tránh thai là điều chống lại cách nghiêm trọng đức khiết tịnh hôn nhân, sự truyền sinh và việc trao hiến giữa hai vợ chồng.
Tuy nhiên, “hành vi thuộc vấn đề nghiêm trọng” chưa đồng nghĩa rằng mọi người thực hiện hành vi ấy đều chắc chắn đã phạm tội trọng theo nghĩa đầy đủ. Theo Giáo lý Hội Thánh Công giáo, một tội chỉ trở thành tội trọng khi đồng thời có đủ ba điều kiện:
| Điều kiện | Nội dung |
|---|---|
| Việc nghiêm trọng | Hành vi liên quan đến một vấn đề nghiêm trọng trong luật luân lý |
| Biết đầy đủ | Người thực hiện biết hành vi ấy là điều nghiêm trọng và trái với giáo huấn |
| Cố ý hoàn toàn | Người ấy có đủ tự do và chủ động lựa chọn hành vi |
Ba điều kiện này phải cùng hiện diện. Giáo lý cũng nhìn nhận rằng thiếu hiểu biết không cố ý, sợ hãi, cưỡng ép, thói quen, áp lực tâm lý, rối loạn hoặc một số yếu tố xã hội có thể làm giảm, thậm chí trong những trường hợp nhất định có thể loại bỏ trách nhiệm chủ quan.
Điều kiện thứ nhất: hành vi thuộc vấn đề nghiêm trọng
Khi một người có gia đình chủ ý dùng bao cao su để làm cho quan hệ vợ chồng không thể dẫn đến thụ thai, hành vi ấy được Hội Thánh đánh giá là khách quan trái với luân lý hôn nhân.
Nói “khách quan” có nghĩa là đánh giá bản chất của hành vi, chưa phải là tuyên án về toàn bộ con người. Một hành vi có thể khách quan sai, trong khi trách nhiệm của người thực hiện có thể nặng, nhẹ hoặc được giảm bớt tùy hoàn cảnh.
Sự phân biệt này rất quan trọng. Nó cho phép Hội Thánh vừa bảo vệ giáo huấn luân lý, vừa không tự đặt mình vào vị trí phán xét tận cùng lương tâm của từng người.
Nếu chưa kết hôn mà dùng bao cao su thì phạm tội gì?
Giáo huấn về tránh thai trong hôn nhân được xây dựng trên ý nghĩa của hành vi vợ chồng. Nếu hai người chưa kết hôn hoặc một trong hai người đang có vợ hay chồng với người khác, vấn đề luân lý không nằm riêng ở việc dùng bao cao su.
Theo quan điểm Công giáo, quan hệ tình dục được dành cho người nam và người nữ đã kết hôn với nhau. Vì vậy:
- Hai người chưa kết hôn có quan hệ tình dục với nhau thì vấn đề chính là quan hệ ngoài hôn nhân.
- Người đã kết hôn quan hệ với người không phải vợ hoặc chồng của mình thì còn liên quan đến ngoại tình.
- Việc sử dụng bao cao su không làm cho quan hệ ngoài hôn nhân trở thành phù hợp với luân lý Công giáo.
- Nếu bao cao su đồng thời được dùng với ý định tránh thai, còn có thêm chiều kích cố ý ngăn cản sự truyền sinh.
Trong trường hợp này, không nên chỉ hỏi “có dùng bao cao su hay không” mà bỏ qua bản chất của mối quan hệ. Chiếc bao cao su có thể làm giảm một số nguy cơ sinh học, nhưng không thay đổi đánh giá của Công giáo về quan hệ tình dục ngoài hôn nhân.
