Chúa Giêsu có ăn chay không? Tìm hiểu việc chay tịnh 40 ngày, giáo huấn của Người và sự khác nhau giữa chay tịnh với ăn chay trường.
Có thể trả lời ngay rằng Chúa Giêsu đã ăn chay, nếu “ăn chay” được hiểu theo nghĩa chay tịnh tôn giáo: tự nguyện tiết chế hoặc tạm ngưng việc ăn uống để cầu nguyện, hướng lòng về Thiên Chúa và chuẩn bị cho một sứ mạng quan trọng. Các sách Tin Mừng thuật lại rõ ràng việc Người ăn chay bốn mươi ngày trong hoang địa trước khi bắt đầu đời sống công khai.
Tuy nhiên, trong tiếng Việt, cụm từ “người ăn chay” đôi khi còn được hiểu là người kiêng thịt, cá hoặc mọi thực phẩm có nguồn gốc động vật. Theo nghĩa này, Kinh Thánh không cho thấy Chúa Giêsu là người ăn chay trường hay sống theo chế độ thuần thực vật. Người tham dự các bữa ăn của cộng đồng Do Thái, dùng bữa với các môn đệ và nhiều người khác; Tin Mừng cũng ghi lại việc Người ăn cá.
Vì thế, muốn hiểu đúng câu hỏi “Chúa Giêsu có phải là người ăn chay không?”, cần phân biệt giữa chay tịnh vì mục đích tôn giáo và chế độ ăn kiêng thực phẩm động vật. Sự phân biệt này giúp tránh những kết luận không có căn cứ, đồng thời làm nổi bật ý nghĩa sâu xa trong giáo huấn của Chúa Giêsu về việc ăn chay.
Chúa Giêsu có ăn chay không?
Kinh Thánh khẳng định Chúa Giêsu đã thực hành việc ăn chay. Sự kiện được nhắc đến rõ nhất là thời gian Người ở trong hoang địa sau khi chịu phép rửa tại sông Giođan và trước khi bắt đầu sứ vụ rao giảng.
Tin Mừng theo thánh Mátthêu thuật lại rằng Chúa Giêsu được Thánh Thần dẫn vào hoang địa, nơi Người ăn chay bốn mươi ngày bốn mươi đêm. Sau thời gian ấy, Người cảm thấy đói và phải đối diện với những cám dỗ liên quan đến lương thực, quyền lực và việc thử thách Thiên Chúa. Tin Mừng theo thánh Luca cũng cho biết trong những ngày ở hoang địa, Người không ăn gì và khi thời gian ấy kết thúc, Người cảm thấy đói.
Chi tiết Chúa Giêsu cảm thấy đói cho thấy việc ăn chay của Người không chỉ là một biểu tượng trừu tượng. Theo đức tin Kitô giáo, Chúa Giêsu thực sự mang thân phận con người, có những nhu cầu thể lý như đói, khát, mệt mỏi và cần nghỉ ngơi. Việc Người tự nguyện chịu đói trong hoang địa thể hiện một hành động chay tịnh có thật, gắn với cầu nguyện, sự vâng phục và việc chuẩn bị cho sứ mạng.
Dù vậy, không nên từ sự kiện này suy luận rằng Chúa Giêsu luôn kiêng ăn hoặc coi thức ăn là điều xấu. Trong suốt đời sống công khai, Người vẫn dùng bữa, tham dự tiệc cưới, dự bữa ăn Vượt Qua, ăn uống với các môn đệ và đón nhận lời mời dùng bữa của nhiều người. Người ăn chay khi việc ấy phù hợp với ý nghĩa thiêng liêng, nhưng không biến sự khắc khổ thành mục đích tự thân.
Có thể nói Chúa Giêsu là người thực hành chay tịnh, nhưng không phải theo nghĩa lúc nào cũng nhịn ăn, khước từ mọi bữa tiệc hoặc sống tách biệt khỏi cộng đồng.
Chúa Giêsu ăn chay bốn mươi ngày trong hoang địa
Sự kiện Chúa Giêsu ăn chay bốn mươi ngày là nền tảng quan trọng để Kitô hữu suy niệm về ý nghĩa của chay tịnh. Đây không phải một hành động diễn ra ngẫu nhiên, nhưng nằm ở thời điểm chuyển tiếp giữa đời sống ẩn dật và sứ vụ công khai của Người.
Thời điểm trước khi bắt đầu sứ vụ
Sau khi chịu phép rửa, Chúa Giêsu chưa lập tức đi khắp nơi rao giảng. Người vào hoang địa, sống trong thinh lặng, ăn chay và đối diện với cám dỗ. Sau thời gian này, Người mới bắt đầu loan báo Nước Thiên Chúa và kêu gọi con người hoán cải.
Như vậy, việc ăn chay gắn liền với sự chuẩn bị. Trước khi bước vào một sứ mạng lớn, Chúa Giêsu không tìm kiếm sự tung hô, tiện nghi hay quyền lực. Người đi vào một không gian thiếu thốn, nơi con người không thể dựa vào những bảo đảm vật chất quen thuộc.
Hoang địa trong Kinh Thánh vừa là nơi thử thách, vừa là nơi gặp gỡ Thiên Chúa. Ở đó, những nhu cầu, ham muốn và ý định sâu kín được bộc lộ rõ ràng. Chúa Giêsu bước vào hoang địa không phải để trốn tránh thế giới, nhưng để chuẩn bị trở lại phục vụ con người bằng một tinh thần tự do và vâng phục.
Các văn kiện của Giáo hội giải thích rằng bốn mươi ngày ăn chay của Chúa Giêsu diễn ra trước khi Người bắt đầu sứ vụ công khai và thể hiện sự phó thác vào chương trình cứu độ của Chúa Cha.
Ý nghĩa của con số bốn mươi
Con số bốn mươi xuất hiện nhiều lần trong Kinh Thánh. Dân Israel trải qua bốn mươi năm trong hoang địa; ông Môsê ở trên núi bốn mươi ngày; ngôn sứ Êlia đi bốn mươi ngày tới núi của Thiên Chúa. Những thời gian ấy thường gắn với thử thách, thanh luyện, chuẩn bị và một khởi đầu mới.
Vì thế, bốn mươi ngày của Chúa Giêsu có mối liên hệ với lịch sử đức tin của dân Israel. Người sống lại kinh nghiệm hoang địa, nhưng không lặp lại sự bất trung của con người. Trước cám dỗ, Người không tìm cách sử dụng quyền năng để phục vụ lợi ích cá nhân, không chạy theo quyền lực và không đòi Thiên Chúa phải chứng minh sự che chở.
Ý nghĩa biểu tượng của con số bốn mươi không nhất thiết phủ nhận nội dung trình thuật Tin Mừng. Bản văn vừa kể về thời gian Chúa Giêsu ở trong hoang địa, vừa đặt sự kiện đó trong dòng chảy rộng lớn của lịch sử Kinh Thánh.
Cơn đói và cám dỗ biến đá thành bánh
Sau thời gian ăn chay, cám dỗ đầu tiên nhắm vào cơn đói của Chúa Giêsu. Người bị thách thức biến đá thành bánh để thỏa mãn nhu cầu của mình. Chúa Giêsu trả lời rằng con người không chỉ sống nhờ bánh, nhưng còn nhờ lời phát xuất từ Thiên Chúa.
Câu trả lời ấy không phủ nhận giá trị của lương thực. Trong các sách Tin Mừng, Chúa Giêsu quan tâm đến cơn đói của đám đông, hóa bánh ra nhiều và dạy các môn đệ cầu xin lương thực hằng ngày. Bánh cần thiết cho sự sống, nhưng không phải là nền tảng duy nhất và tuyệt đối của con người.
Cám dỗ nằm ở việc biến nhu cầu chính đáng thành trung tâm duy nhất của đời sống, đồng thời sử dụng quyền năng chỉ để phục vụ bản thân. Chay tịnh giúp con người nhận ra sự khác biệt giữa điều mình thật sự cần và điều mình muốn chiếm hữu không giới hạn.
Khi từ chối biến đá thành bánh cho chính mình, Chúa Giêsu không đề cao việc hành hạ thân xác. Người biểu lộ rằng sự trung thành với Thiên Chúa không thể bị đánh đổi chỉ vì cảm giác thiếu thốn trước mắt.
Chúa Giêsu có ăn chay thường xuyên không?
Kinh Thánh ghi rõ lần Chúa Giêsu ăn chay bốn mươi ngày, nhưng không cung cấp một lịch trình đầy đủ về tất cả những lần Người chay tịnh. Vì thế, không nên khẳng định chắc chắn rằng Người ăn chay vào một ngày cố định hằng tuần hoặc theo một chế độ riêng nào đó nếu bản văn không nói rõ.
Chúa Giêsu sống trong cộng đồng Do Thái, nơi thực hành chay tịnh đã hiện diện trong đời sống tôn giáo. Ăn chay có thể gắn với sám hối, cầu nguyện, đau buồn hoặc những thời điểm quan trọng. Tuy nhiên, giáo huấn của Chúa Giêsu cho thấy Người không đánh giá đời sống đạo chỉ bằng số lần một người nhịn ăn.
Khi một số người đặt câu hỏi tại sao môn đệ của ông Gioan Tẩy Giả và những người Pharisêu ăn chay còn các môn đệ Chúa Giêsu lại không ăn chay, Người không phủ nhận giá trị của việc chay tịnh. Người dùng hình ảnh tiệc cưới và chàng rể để giải thích rằng thời gian Người hiện diện giữa các môn đệ là thời gian của niềm vui; sẽ đến ngày chàng rể bị đem đi, và khi ấy họ sẽ ăn chay.
Câu trả lời này cho thấy ăn chay phải phù hợp với ý nghĩa của từng thời điểm. Có lúc con người cần chay tịnh để sám hối, cầu nguyện và mong đợi. Có lúc cộng đoàn được mời gọi vui mừng, đón nhận và tạ ơn.
Đời sống đức tin không chỉ có khắc khổ, cũng không chỉ có lễ hội. Chúa Giêsu đặt cả chay tịnh và niềm vui trong mối tương quan với Thiên Chúa, thay vì biến một hình thức đạo đức thành thước đo duy nhất cho mọi người.
Tại sao các môn đệ Chúa Giêsu có lúc không ăn chay?
Việc các môn đệ không ăn chay trong một số thời điểm từng gây thắc mắc cho những người đương thời. Có thể họ cho rằng một nhóm tôn giáo nghiêm túc phải thể hiện sự đạo đức bằng việc chay tịnh thường xuyên.
Chúa Giêsu trả lời bằng hình ảnh những người dự tiệc cưới không thể than khóc khi chàng rể còn ở với họ. Trong truyền thống Kitô giáo, hình ảnh chàng rể được hiểu là nói về chính Chúa Giêsu. Sự hiện diện của Người mở ra thời gian vui mừng vì lời hứa cứu độ đang được thực hiện.
Điều này không có nghĩa Chúa Giêsu cho phép các môn đệ sống buông thả. Người chỉ ra rằng ý nghĩa của một thực hành tôn giáo không thể tách khỏi hoàn cảnh và tương quan.
Nếu ăn chay chỉ vì muốn chứng minh mình đạo đức hơn người khác, việc ấy đã mất đi ý nghĩa. Nếu từ chối ăn chay chỉ vì không muốn tiết chế, người ta cũng không sống đúng tinh thần Tin Mừng. Điều quan trọng là nhận ra Thiên Chúa đang mời gọi mình làm gì trong từng thời điểm.
Lời tiên báo về ngày các môn đệ sẽ ăn chay cũng cho thấy chay tịnh tiếp tục có vị trí trong cộng đoàn Kitô hữu sau cuộc Thương khó. Niềm vui vì Chúa hiện diện không loại bỏ sự sám hối, mong đợi và hy sinh. Hai chiều kích này bổ sung cho nhau trong đời sống đức tin.
Chúa Giêsu có phải là người ăn chay trường không?
Kinh Thánh không có căn cứ để khẳng định Chúa Giêsu ăn chay trường theo nghĩa kiêng hoàn toàn thịt, cá hoặc mọi thực phẩm có nguồn gốc động vật.
Các sách Tin Mừng cho thấy Người tham dự các bữa ăn và dùng bữa với nhiều thành phần trong xã hội. Chính những người chống đối từng chỉ trích Người vì “ăn uống” và làm bạn với người thu thuế cùng những người bị xem là tội lỗi. Lời cáo buộc ấy không chứng minh Người sống xa hoa, nhưng cho thấy đời sống của Người khác với lối khổ hạnh nghiêm ngặt của Gioan Tẩy Giả.
Chúa Giêsu cũng chuẩn bị và tham dự bữa ăn Vượt Qua với các môn đệ trước cuộc Thương khó. Tin Mừng theo thánh Luca xác định đây là bữa Vượt Qua tưởng niệm việc dân Israel được giải thoát khỏi ách nô lệ Ai Cập.
Sau khi sống lại, Chúa Giêsu ăn một miếng cá nướng trước mặt các môn đệ. Chi tiết này được tác giả Tin Mừng sử dụng để nhấn mạnh rằng Đấng Phục sinh không chỉ là một bóng ma hay ảo ảnh, nhưng thực sự hiện diện với các môn đệ.
Do đó, nói Chúa Giêsu là người ăn chay trường hoặc người thuần thực vật là đi xa hơn những gì Kinh Thánh cho biết. Người Kitô hữu có thể lựa chọn chế độ ăn chay vì sức khỏe, môi trường, lòng thương đối với động vật hoặc kỷ luật cá nhân, nhưng không nên khẳng định Chúa Giêsu đã sống theo chế độ ấy nếu thiếu tư liệu.
