Khám phá những đức tính nổi bật của Chúa Giêsu qua Kinh Thánh và ý nghĩa của các phẩm chất ấy trong đời sống Kitô hữu hôm nay.
Trong Kitô giáo, Chúa Giêsu không đơn thuần được nhìn nhận như một bậc thầy đạo đức hay một nhân vật có đời sống mẫu mực. Người là trung tâm của đức tin Kitô giáo, được các tín hữu tuyên xưng là Con Thiên Chúa, Đấng Cứu Thế đã đến giữa nhân loại, chịu chết và sống lại để đem con người trở về với Thiên Chúa.
Tuy nhiên, khi đọc các sách Tin Mừng, người ta cũng nhận thấy nơi Chúa Giêsu một nhân cách đặc biệt gần gũi: giàu lòng yêu thương, biết cảm thông, khiêm nhường, hiền lành, can đảm, trung thực và luôn quan tâm đến những người yếu thế. Những đức tính ấy không tồn tại riêng lẻ mà liên kết với nhau trong một đời sống hoàn toàn hướng về Thiên Chúa và con người.
Tìm hiểu Chúa Giêsu có những đức tính gì vì thế không đơn thuần giúp hiểu thêm về một nhân vật trung tâm của Kitô giáo. Đây còn là cơ hội để suy ngẫm về cách con người có thể đối xử với nhau bằng tình yêu, lòng nhân ái, sự thật, tinh thần phục vụ và trách nhiệm.
Nên hiểu thế nào về những đức tính của Chúa Giêsu?
Trong cách nói thông thường, “đức tính” là những phẩm chất tốt đẹp được hình thành và thể hiện qua suy nghĩ, lời nói, hành động của một con người. Khi nói về những đức tính của Chúa Giêsu, người ta thường dựa vào lời giảng dạy, cách ứng xử và những biến cố được thuật lại trong các sách Tin Mừng.
Theo đức tin Kitô giáo, Chúa Giêsu vừa là Thiên Chúa thật vừa là người thật. Bởi vậy, các phẩm chất nơi Người không chỉ được xem như những kỹ năng ứng xử hay thói quen đạo đức. Chúng biểu lộ căn tính, tình yêu và sứ mạng của Người.
Chẳng hạn, lòng thương xót của Chúa Giêsu không chỉ là cảm giác xúc động trước nỗi đau. Lòng thương xót ấy dẫn đến việc Người đến gần người bệnh, tiếp nhận người bị loại trừ, nâng đỡ người tội lỗi biết hoán cải và trả lại phẩm giá cho những người bị cộng đồng xem thường.
Sự khiêm nhường của Chúa Giêsu cũng không phải là tự hạ thấp giá trị của mình. Người ý thức rõ sứ mạng, nói với thẩm quyền và dám đối diện với những người có quyền lực. Tuy nhiên, Người không sử dụng quyền năng để tìm đặc quyền, danh vọng hay sự phục vụ từ người khác.
Vì vậy, khi tìm hiểu các đức tính của Chúa Giêsu, cần đặt chúng trong toàn bộ đời sống và sứ mạng của Người. Không nên tách riêng một phẩm chất rồi diễn giải theo hướng cực đoan, chẳng hạn đồng nhất hiền lành với yếu đuối, tha thứ với dung túng hoặc vâng phục với phục tùng mù quáng.
Tình yêu thương là phẩm chất trung tâm của Chúa Giêsu
Nếu phải chọn một phẩm chất bao quát đời sống của Chúa Giêsu, tình yêu thương có thể được xem là điểm khởi đầu. Tình yêu xuất hiện trong lời giảng, trong cách Người gặp gỡ con người và trong việc Người chấp nhận hy sinh vì sứ mạng cứu độ.
Tình yêu không giới hạn trong những người thân cận
Con người thường dễ yêu thương người thân, bạn bè hoặc những người đối xử tốt với mình. Chúa Giêsu mở rộng tình yêu vượt ra ngoài ranh giới ấy khi dạy các môn đệ yêu thương cả kẻ thù và cầu nguyện cho người bách hại mình.
Giáo huấn này không có nghĩa là phủ nhận điều ác, xem nhẹ bất công hoặc từ bỏ quyền bảo vệ người vô tội. Ý nghĩa sâu xa là người môn đệ không để lòng thù hận điều khiển mình, không lấy việc trả đũa làm mục tiêu sống và không biến người gây tổn thương thành đối tượng phải bị tiêu diệt.
Tình yêu mà Chúa Giêsu giảng dạy đòi hỏi con người phân biệt hành vi sai trái với phẩm giá của người thực hiện hành vi ấy. Một người có thể phải chịu trách nhiệm về điều mình làm, nhưng họ vẫn là con người và vẫn có khả năng thay đổi.
Tình yêu được thể hiện bằng hành động
Chúa Giêsu không chỉ nói về tình yêu bằng những khái niệm trừu tượng. Người đến với người đói nghèo, chữa lành người đau yếu, lắng nghe người bị tổn thương và đón nhận những người bị xã hội xa lánh.
Tình yêu trong Tin Mừng vì thế gắn với sự hiện diện. Yêu thương là cảm thấy thương cảm, đồng thời là biết dừng lại, lắng nghe, chia sẻ và hành động khi người khác cần giúp đỡ.
Trong đời sống hôm nay, tinh thần ấy có thể được thể hiện qua những việc bình dị: chăm sóc người thân đau ốm, không bỏ mặc người gặp khó khăn, tôn trọng người lao động nghèo, lắng nghe người đang khủng hoảng hoặc dám lên tiếng khi phẩm giá của một người bị xúc phạm.
Lòng thương xót và sự cảm thông sâu sắc
Các sách Tin Mừng nhiều lần mô tả Chúa Giêsu xúc động trước tình cảnh của đám đông, người bệnh, người nghèo và những gia đình đang đau khổ. Người không nhìn họ như những con số vô danh mà nhận ra nỗi đau cụ thể của từng người.
Chúa Giêsu biết chạnh lòng trước nỗi đau
Khi gặp đám đông mệt mỏi và bơ vơ, Chúa Giêsu được thuật lại là đã chạnh lòng thương. Khi gặp người phong cùi, người mù, người mất con hoặc gia đình có người qua đời, Người không tỏ ra xa cách.
Hình ảnh Chúa Giêsu khóc trước phần mộ Lazarô đặc biệt cho thấy sự gần gũi ấy. Dù biết mình sẽ làm gì tiếp theo, Người vẫn chia sẻ nỗi đau với những người đang khóc. Điều này cho thấy sự cảm thông không nhất thiết phải bắt đầu bằng lời giải thích hay lời khuyên. Đôi khi, sự hiện diện chân thành đã là một hình thức nâng đỡ.
Lòng thương xót không loại trừ trách nhiệm
Chúa Giêsu đón nhận người tội lỗi nhưng không coi tội lỗi là điều không đáng quan tâm. Người mở ra con đường hoán cải, giúp con người nhận ra sai lầm và bắt đầu lại.
Bởi vậy, lòng thương xót trong tinh thần Kitô giáo không đồng nghĩa với việc xóa nhòa ranh giới giữa đúng và sai. Thương xót là nhìn thấy con người còn lớn hơn lỗi lầm của họ, đồng thời mong muốn họ được chữa lành và thay đổi.
Cách nhìn này có ý nghĩa trong gia đình, giáo dục và đời sống xã hội. Khi một người mắc lỗi, việc chỉ lên án có thể khiến họ tuyệt vọng, trong khi việc dễ dãi bỏ qua có thể khiến lỗi lầm tiếp diễn. Lòng thương xót đích thực kết hợp sự thật, trách nhiệm và cơ hội sửa đổi.
Tinh thần phục vụ
Một nét nổi bật trong cuộc đời Chúa Giêsu là Người không tìm kiếm việc được phục vụ. Người khẳng định Con Người đến không phải để người ta phục vụ, nhưng để phục vụ và hiến dâng mạng sống.
Rửa chân cho các môn đệ
Trong bối cảnh xã hội cổ đại, rửa chân thường là công việc của người phục vụ. Việc Chúa Giêsu cúi xuống rửa chân cho các môn đệ mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc: người lãnh đạo đích thực phải biết phục vụ những người được trao cho mình.
Hành động này đảo ngược quan niệm về quyền lực. Quyền lực không phải là cơ hội để nhận đặc quyền mà là trách nhiệm chăm sóc, bảo vệ và giúp người khác phát triển.
Tinh thần ấy có ý nghĩa đối với người đứng đầu gia đình, người làm công tác quản lý, giáo viên, người hoạt động tôn giáo và bất cứ ai đang nắm giữ một trách nhiệm. Chức vụ càng cao thì trách nhiệm phục vụ càng lớn.
Phục vụ không phải là làm thay tất cả
Phục vụ không có nghĩa là đáp ứng mọi yêu cầu, chiều theo mọi đòi hỏi hoặc để người khác lợi dụng mình. Chúa Giêsu phục vụ con người nhưng cũng có lúc từ chối những yêu cầu không phù hợp với sứ mạng của Người.
Phục vụ đúng nghĩa hướng đến lợi ích thật sự của người khác. Cha mẹ phục vụ con cái không phải bằng cách làm thay mọi việc mà bằng việc giáo dục các em trưởng thành. Người lãnh đạo phục vụ tập thể không phải bằng cách cố làm hài lòng tất cả mà bằng việc đưa ra quyết định công bằng, minh bạch và có trách nhiệm.
Sự vâng phục và trung thành với thánh ý Thiên Chúa
Theo các bản văn Tân Ước, toàn bộ cuộc đời Chúa Giêsu hướng về việc thực hiện ý muốn của Chúa Cha. Sự vâng phục ấy được thể hiện rõ trong những giờ phút khó khăn trước cuộc thương khó.
Vâng phục không phải là hành động mù quáng
Sự vâng phục của Chúa Giêsu bắt nguồn từ tình yêu và mối tương quan với Chúa Cha. Người không bị ép buộc bởi một quyền lực tùy tiện mà tự nguyện trung thành với sứ mạng cứu độ.
Trong vườn Ghếtsêmani, Chúa Giêsu bộc lộ nỗi buồn và sự đau đớn trước điều sắp xảy ra. Người không phủ nhận cảm xúc hoặc giả vờ rằng đau khổ là điều dễ dàng. Nhưng sau khi cầu nguyện, Người đặt ý muốn của mình trong thánh ý Chúa Cha.
Điều đó cho thấy vâng phục trong đời sống đức tin không đồng nghĩa với việc ngừng suy nghĩ. Vâng phục cần gắn với lương tâm, sự phân định và việc tìm kiếm điều thiện.
Trung thành ngay cả trong thử thách
Sự trung thành chỉ thật sự được nhận ra khi con người phải đối diện với khó khăn. Chúa Giêsu không từ bỏ sứ mạng khi bị hiểu lầm, phản đối, phản bội hay đe dọa.
Người vẫn tiếp tục giảng dạy, chữa lành và làm chứng cho chân lý. Sự trung thành ấy không phải là bám chấp vào một kế hoạch cá nhân mà là kiên định với tình yêu và điều Người tin là thánh ý Thiên Chúa.
Đối với người Kitô hữu, noi theo đức tính này có thể là trung thành với lời hứa, trách nhiệm gia đình, bổn phận nghề nghiệp và những giá trị đạo đức ngay cả khi không được khen ngợi.
Các đức tính của Chúa Giêsu liên kết với nhau như thế nào?
Những đức tính của Chúa Giêsu không nên được xem như một danh sách những phẩm chất tách biệt. Chúng bổ sung và điều chỉnh lẫn nhau.
Tình yêu cần đi cùng sự thật để không trở thành sự nuông chiều thiếu trách nhiệm. Sự thật cần đi cùng tình yêu để không biến thành lời kết án lạnh lùng. Lòng thương xót cần đi cùng công lý để không trở thành bao che. Công lý cần đi cùng lòng thương xót để không biến thành trả thù.
Sự hiền lành cần đi cùng lòng can đảm. Nếu chỉ nhấn mạnh hiền lành mà không có can đảm, con người có thể im lặng trước bất công. Nếu chỉ nhấn mạnh can đảm mà thiếu hiền lành, họ có thể trở nên hung hăng và cực đoan.
Khiêm nhường cần đi cùng ý thức trách nhiệm. Khiêm nhường không cho phép con người trốn tránh bổn phận bằng cách nói rằng mình không có khả năng. Ngược lại, khiêm nhường giúp họ sử dụng khả năng mà không kiêu ngạo.
Cầu nguyện cần đi cùng phục vụ. Đời sống nội tâm không thể tách khỏi trách nhiệm với người khác. Phục vụ cũng cần được nuôi dưỡng bằng cầu nguyện và phân định để không trở thành hoạt động chạy theo thành tích.
Nhìn trong sự liên kết ấy, các đức tính của Chúa Giêsu tạo nên một lối sống hài hòa: yêu thương nhưng không dễ dãi, hiền lành nhưng không yếu đuối, can đảm nhưng không bạo lực, khiêm nhường nhưng không tự ti, tha thứ nhưng không dung túng điều ác.
