Tìm hiểu Ngũ giới cấm của đạo Cao Đài, ý nghĩa năm điều răn về sát sinh, trộm cắp, tà dâm, tửu nhục và vọng ngữ trong đời sống.
Trong đời sống tôn giáo Cao Đài, Ngũ giới cấm là năm giới luật căn bản nhằm hướng dẫn tín đồ tự sửa mình, kiểm soát hành vi và xây dựng cách ứng xử phù hợp với đạo đức. Năm giới ấy gồm: Bất sát sanh, Bất du đạo, Bất tà dâm, Bất tửu nhục và Bất vọng ngữ.
Cách gọi “những điều cấm kỵ” giúp người đọc dễ hình dung, nhưng Ngũ giới cấm không phải là tập hợp kiêng kỵ dân gian mang tính may rủi. Đây là những nguyên tắc đạo đức được trình bày trong luật đạo, liên quan trực tiếp đến cách con người đối xử với sự sống, tài sản, tình cảm, nhu cầu vật chất và lời nói.
Theo Tân Luật được Hội Thánh Cao Đài Tòa Thánh Tây Ninh công bố, người đã nhập môn cần trau dồi tính hạnh và giữ Ngũ giới cấm. Các tài liệu giới thiệu về tôn giáo tại Việt Nam của cơ quan quản lý nhà nước cũng xác định Ngũ giới cấm, cùng với Tứ đại điều quy, là một bộ phận quan trọng trong giáo luật Cao Đài.
Tìm hiểu Ngũ giới cấm vì thế không chỉ là ghi nhớ năm điều “không được làm”. Quan trọng hơn là nhận ra tinh thần tu thân, thương yêu, công bình và trách nhiệm ẩn sau mỗi giới luật.
Ngũ giới cấm là gì?
“Ngũ” nghĩa là năm. “Giới” là ranh giới đạo đức mà người tu tự nguyện gìn giữ để ngăn ngừa những suy nghĩ, lời nói và hành động có thể gây tổn hại cho mình hoặc người khác. “Cấm” thể hiện tính chất ngăn ngừa, cảnh tỉnh và yêu cầu không vi phạm.
Có thể hiểu ngắn gọn, Ngũ giới cấm là năm nguyên tắc giúp tín đồ Cao Đài tránh những hành vi được xem là bất thiện:
- Nhứt Bất Sát Sanh: không sát hại sự sống.
- Nhì Bất Du Đạo: không trộm cắp, chiếm đoạt hoặc lừa gạt.
- Tam Bất Tà Dâm: không có hành vi tình dục hoặc tình cảm trái đạo lý.
- Tứ Bất Tửu Nhục: không say mê rượu thịt, ăn uống quá độ.
- Ngũ Bất Vọng Ngữ: không gian dối, nói lời gây tổn hại hoặc thất tín.
Cách viết “nhứt”, “sanh”, “Tân Luật” hay một số từ ngữ cổ khác phản ánh đặc điểm ngôn ngữ Nam Bộ và văn phong tôn giáo trong thời kỳ đầu hình thành đạo Cao Đài. Trong tiếng Việt hiện nay, người đọc cũng thường gặp các dạng “nhất”, “sinh”, nhưng khi gọi tên giới luật, cách viết truyền thống vẫn được sử dụng phổ biến trong kinh sách và sinh hoạt Cao Đài.
Tân Luật nêu tên năm giới và giải thích tương đối rộng. Chẳng hạn, Bất du đạo không dừng lại ở trộm cướp; Bất vọng ngữ không đơn thuần là nói dối; Bất tửu nhục cũng không đơn thuần được hiểu đơn giản là uống rượu hay ăn thịt. Mỗi giới bao quát cả động cơ, hành vi và hậu quả trong đời sống cộng đồng.
Vị trí của Ngũ giới cấm trong giáo luật Cao Đài
Đạo Cao Đài ra đời tại Việt Nam vào năm 1926. Trong quá trình xây dựng tổ chức và đời sống tôn giáo, các vị tiền khai hình thành những văn bản luật lệ để hướng dẫn chức sắc, chức việc và tín đồ. Hai văn bản thường được nhắc đến trong hệ thống giáo luật là Pháp Chánh Truyền và Tân Luật.
Theo tài liệu của Ban Tôn giáo Chính phủ, Tân Luật gồm các phần liên quan đến Đạo pháp, Thế luật và Tịnh thất, quy định trách nhiệm của các bậc tu, việc tu dưỡng cá nhân cũng như sinh hoạt trong cộng đồng tôn giáo. Ngũ giới cấm được trình bày như năm điều người tín đồ cần giữ, bên cạnh Tứ đại điều quy và những quy định khác về đời sống đạo.
Ngũ giới cấm có vai trò xác lập những ranh giới tối thiểu của đời sống đạo đức. Tín đồ có thể tham dự lễ nghi, đọc kinh, ăn chay hoặc làm công quả, nhưng việc tu hành không thể chỉ giới hạn trong các hoạt động bên ngoài. Người giữ đạo còn phải quan sát tâm ý, lời nói và hành động của chính mình.
Ở phương diện này, giới luật không nhằm biến đời sống thành sự sợ hãi thường trực. Giới tạo ra một khuôn khổ để người tu nhận biết điều gì có khả năng làm tổn thương sự sống, phá vỡ lòng tin, gây bất hòa trong gia đình hoặc làm rối loạn cộng đồng.
Trong thực hành tôn giáo, Ngũ giới cấm còn được đặt bên cạnh những giá trị như thương yêu, công bình, khiêm nhường và hòa hợp. Các giá trị ấy giúp người tín đồ tránh điều xấu và chủ động nuôi dưỡng điều tốt.
Năm điều trong Ngũ giới cấm của đạo Cao Đài
| Thứ tự | Tên giới | Nội dung khái quát |
|---|---|---|
| 1 | Bất Sát Sanh | Không cố ý sát hại sinh vật, tôn trọng sự sống |
| 2 | Bất Du Đạo | Không trộm cắp, lừa gạt, chiếm dụng hoặc làm lợi cho mình bằng cách hại người |
| 3 | Bất Tà Dâm | Giữ sự đứng đắn trong quan hệ tình cảm, hôn nhân và giới tính |
| 4 | Bất Tửu Nhục | Không say mê rượu thịt, không ăn uống quá độ làm mất tự chủ |
| 5 | Bất Vọng Ngữ | Không gian dối, thêu dệt, xúc phạm, gây chia rẽ hoặc thất hứa |
Năm giới liên kết chặt chẽ với nhau. Lòng tham có thể dẫn đến trộm cắp; ham muốn thiếu kiểm soát có thể dẫn đến tà dâm; say rượu có thể làm phát sinh bạo lực và lời nói thô tục; nói dối có thể được dùng để che giấu việc chiếm đoạt hoặc phản bội.
Bởi vậy, Ngũ giới cấm không nên được nhìn như năm điều khoản hoàn toàn tách rời. Đây là một hệ thống đạo đức có tính hỗ trợ lẫn nhau, giúp con người rèn luyện khả năng tự chủ.
Ngũ Bất Vọng Ngữ – Không gian dối và không dùng lời nói gây hại
Bất vọng ngữ là giới có phạm vi rất rộng. Tân Luật đề cập lời nói dối và nhắc đến sự xảo trá, khoe mình, bêu lỗi người, thêu dệt chuyện, nhạo báng, chê bai, nói hành, kích động giận dữ, gây chia rẽ, nói lời thô tục, xúc phạm tôn giáo và không giữ lời hứa.
Trung thực không chỉ là nói đúng sự kiện
Một lời nói có thể đúng một phần nhưng vẫn gây hiểu lầm nếu người nói cố tình che giấu phần quan trọng. Một câu chuyện có thể dựa trên sự việc có thật nhưng trở thành vọng ngữ khi bị thêm thắt để hạ thấp người khác.
Do đó, trung thực đòi hỏi cả nội dung lẫn động cơ. Người nói cần tự hỏi mình đang cung cấp sự thật để giải quyết vấn đề hay đang sử dụng một phần sự thật nhằm trả thù, khoe khoang hoặc kích động dư luận.
Không vọng ngữ cũng không có nghĩa là phải nói ra mọi điều mình biết. Có những thông tin thuộc đời tư, bí mật nghề nghiệp hoặc sự an toàn của người khác cần được bảo vệ. Im lặng đúng lúc có thể phù hợp hơn việc phơi bày sự thật với mục đích làm nhục.
Lời nói tạo hòa thuận
Ngôn ngữ có khả năng chữa lành nhưng cũng có thể gây tổn thương lâu dài. Một lời vu khống có thể phá hủy danh dự; một lời kích động có thể chia rẽ gia đình; một lời hứa không được thực hiện có thể làm mất lòng tin.
Giữ giới Bất vọng ngữ vì thế bao gồm nhiều phương diện:
- Nói đúng sự thật.
- Không xuyên tạc lời người khác.
- Không đồn đại khi chưa kiểm chứng.
- Không dùng lời lẽ thô bạo để làm nhục.
- Không kích động hai bên thù ghét nhau.
- Không hứa điều mình không có khả năng hoặc không có ý định thực hiện.
- Biết nhận lỗi và sửa lời khi phát hiện mình đã nói sai.
Mục tiêu không phải là khiến con người trở nên dè dặt đến mức không dám bày tỏ. Điều giới luật hướng đến là lời nói có trách nhiệm, chân thành và góp phần giữ sự hòa thuận.
Bất vọng ngữ trên mạng xã hội
Mạng xã hội cho phép một lời nói lan truyền đến hàng nghìn người chỉ trong thời gian ngắn. Vì vậy, hậu quả của vọng ngữ cũng có thể lớn hơn trước.
Chia sẻ tin giả, cắt ghép hình ảnh, đặt tiêu đề gây hiểu lầm, giả danh người khác, tung tin về đời tư hoặc tham gia đám đông xúc phạm một cá nhân đều là những hành vi cần được soi xét dưới tinh thần Bất vọng ngữ.
Ngay cả khi không trực tiếp tạo ra thông tin sai, việc chia sẻ thiếu kiểm chứng cũng có thể tiếp tay cho sự sai lệch. Người giữ giới cần tập thói quen dừng lại, xem xét nguồn tin và cân nhắc hậu quả trước khi đăng tải.
Cách thực hành Ngũ giới cấm trong đời sống hằng ngày
Giữ giới không chỉ diễn ra tại Thánh thất hoặc trong thời cúng. Phần lớn thử thách xuất hiện trong những tình huống rất đời thường: một cuộc tranh cãi, một món lợi không chính đáng, một tin đồn hấp dẫn hoặc một bữa tiệc khiến con người mất tự chủ.
Tự xét mình mỗi ngày
Người thực hành có thể dành một khoảng thời gian ngắn cuối ngày để xem xét:
- Hôm nay mình có làm tổn thương người hay vật nào vì nóng giận không?
- Mình có chiếm dụng tiền bạc, thời gian hoặc công sức của ai không?
- Cách ứng xử trong quan hệ tình cảm có chân thành và có trách nhiệm không?
- Mình có để ăn uống hoặc chất gây nghiện làm mất tự chủ không?
- Những điều mình nói và chia sẻ có đúng sự thật, cần thiết và hòa nhã không?
Việc tự xét không nhằm làm con người mặc cảm, mà giúp nhận biết sai sót khi nó còn nhỏ.
Sửa lỗi bằng hành động
Khi đã gây tổn hại, chỉ cảm thấy hối hận chưa đủ. Người vi phạm cần cân nhắc cách khắc phục phù hợp:
- Xin lỗi người bị tổn thương.
- Hoàn trả tài sản hoặc khoản nợ.
- Đính chính thông tin sai.
- Chấm dứt quan hệ không chính đáng.
- Tìm sự hỗ trợ khi không tự kiểm soát được rượu bia hoặc hành vi gây nghiện.
- Xây dựng biện pháp để không lặp lại lỗi cũ.
Đó là cách đưa giới luật từ lời dạy vào đời sống.
Không dùng giới luật để phô trương
Một người giữ chay, tránh rượu hoặc thường xuyên tham gia việc đạo không nên vì thế mà tự xem mình cao hơn người khác. Khoe khoang việc tu tập có thể làm tăng tính kiêu ngạo, trong khi mục tiêu của giữ giới là giảm lòng tham, sân hận và sự chấp trước.
Giữ giới bền vững thường diễn ra âm thầm qua những lựa chọn nhỏ. Đó có thể là trả lại món đồ nhặt được, không chia sẻ một tin chưa kiểm chứng, từ chối lái xe sau khi uống rượu hoặc dừng một lời nói khi nhận thấy nó có thể gây chia rẽ.
