Khám phá lễ hội Gầu Tào của người Mông ở Lào Cai: nguồn gốc, nghi lễ dựng nêu, trò chơi và giá trị văn hóa cộng đồng đặc sắc.
Trên những triền núi vùng cao Lào Cai, khi mùa xuân mở ra sau những ngày đông lạnh giá, nhiều cộng đồng người Mông lại chuẩn bị trang phục đẹp, chỉnh lại cây khèn, làm quả pao và tìm về bãi hội. Giữa không gian rộng của núi rừng, cây nêu vươn cao trở thành dấu hiệu báo cho dân bản biết một mùa Gầu Tào đang đến.
Lễ hội Gầu Tào không chỉ là cuộc vui đầu năm. Trong hình thức truyền thống, lễ hội gắn với lời cầu nguyện và lời tạ ơn của một gia đình trước thần linh, tổ tiên theo quan niệm của cộng đồng. Khi được mở rộng thành sinh hoạt chung của bản làng, Gầu Tào còn là nơi gặp gỡ, trao truyền tiếng khèn, điệu múa, lời hát, trò chơi và những chuẩn mực ứng xử đã được người Mông gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Ngày nay, Gầu Tào được tổ chức dưới nhiều quy mô khác nhau tại Lào Cai. Có nơi vẫn lưu giữ những lớp nghi lễ gắn với gia đình và dòng họ; có nơi đã phát triển thành lễ hội cộng đồng với các chương trình văn nghệ, thi múa khèn, trình diễn trang phục và trò chơi dân gian. Vì vậy, để hiểu đúng lễ hội Gầu Tào của người Mông ở Lào Cai, cần nhìn nhận cả chiều sâu tín ngưỡng, giá trị cộng đồng và những biến đổi của lễ hội trong đời sống hiện đại.
Gầu Tào là lễ hội gì?
Gầu Tào là một lễ hội truyền thống quan trọng của người Mông, thường được tổ chức vào mùa xuân, đặc biệt trong khoảng thời gian đầu tháng Giêng âm lịch. Tên gọi này được diễn giải theo tiếng Mông với ý nghĩa gần với “địa điểm chơi”, “đi chơi ngoài trời” hoặc “hội chơi trên đồi”.
Cách giải thích tên gọi cho thấy một đặc điểm nổi bật của lễ hội: Gầu Tào được tổ chức ở không gian ngoài trời, thường là một quả đồi thấp, một bãi đất rộng hoặc khu vực tương đối bằng phẳng giữa cảnh quan núi rừng. Tuy nhiên, chữ “chơi” ở đây không chỉ mang nghĩa giải trí. Đó là một cuộc hội có sự kết hợp giữa nghi lễ thiêng và sinh hoạt cộng đồng, giữa lời cầu nguyện của gia đình với niềm vui chung của dân bản.
Trong hình thức cổ truyền được ghi nhận tại Lào Cai, Gầu Tào thường bắt đầu từ nhu cầu của một hoặc một số gia đình. Khi gia đình gặp cảnh hiếm muộn, ít con, sinh con một bề, có người đau yếu hoặc cuộc sống gặp nhiều khó khăn, họ có thể lên đồi khấn xin sự che chở theo quan niệm tín ngưỡng. Khi điều mong cầu được cho là đã thành tựu, gia đình tổ chức lễ Gầu Tào để thực hiện lời hứa và bày tỏ lòng biết ơn.
Cần hiểu đây là quan niệm tín ngưỡng truyền thống của cộng đồng, không phải một phương pháp có khả năng bảo đảm chữa bệnh, sinh con hay thay đổi vận mệnh. Giá trị quan trọng của lễ hội nằm ở niềm hy vọng, trách nhiệm giữ lời hứa, sự nâng đỡ tinh thần và khả năng tập hợp cộng đồng quanh một gia đình đang cần được sẻ chia.
Theo hồ sơ di sản, Gầu Tào từng được cộng đồng người Mông tại các huyện Mường Khương, Bắc Hà, Si Ma Cai và khu vực Phong Hải của Lào Cai thực hành, gìn giữ. Lễ hội đã được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, loại hình lễ hội truyền thống.
Không gian lễ hội Gầu Tào ở Lào Cai
Gầu Tào không chỉ được tổ chức tại một địa điểm
Khác với một lễ hội gắn cố định với một ngôi đình, ngôi đền hoặc khu di tích cụ thể, Gầu Tào có thể được tổ chức ở nhiều bản làng có người Mông sinh sống. Mỗi địa phương lựa chọn một bãi hội phù hợp với phong tục, địa hình và điều kiện tổ chức của cộng đồng.
Trong hồ sơ di sản lập trước khi hệ thống đơn vị hành chính được sắp xếp, những địa bàn tiêu biểu thường được nhắc đến gồm Mường Khương, Bắc Hà, Si Ma Cai và Phong Hải. Hiện nay, tên gọi và phạm vi một số đơn vị hành chính đã thay đổi. Tỉnh Lào Cai sau sắp xếp năm 2025 có 99 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 89 xã và 10 phường. Vì vậy, khi giới thiệu địa điểm tổ chức lễ hội trong một năm cụ thể, cần sử dụng thông báo mới của chính quyền xã hoặc cơ quan văn hóa địa phương thay vì mặc nhiên giữ nguyên cách ghi huyện, thị trấn trước đây.
Những năm gần đây, các lễ hội Gầu Tào có quy mô tương đối lớn từng được tổ chức tại Pha Long, Sín Chéng, khu vực Bắc Hà, Phong Hải và một số địa bàn vùng cao khác. Chẳng hạn, Gầu Tào Pha Long năm 2025 diễn ra từ mùng 4 đến mùng 6 tháng Giêng, trong khi Gầu Tào Sín Chéng cùng năm được tổ chức từ mùng 3 đến mùng 5 Tết. Sự khác nhau này cho thấy Gầu Tào không có một ngày tổ chức duy nhất áp dụng cho toàn tỉnh.
Đồi hội trong quan niệm truyền thống
Địa điểm tổ chức Gầu Tào thường được gọi là đồi hội. Theo mô tả trong hồ sơ di sản tại Lào Cai, đó thường là một quả đồi thấp có phần đỉnh tương đối bằng phẳng, tạo thành bãi rộng để dựng nêu, hành lễ và tổ chức vui hội.
Việc lựa chọn không gian không hoàn toàn ngẫu nhiên. Theo quan niệm của một số cộng đồng, bãi hội nên có hướng đón ánh sáng mặt trời, nhất là hướng Đông. Cây nêu khi dựng lên cũng được bố trí để ngọn cây hướng về phía mặt trời mọc. Ánh sáng đầu ngày gợi liên tưởng đến sự sống, sự khởi đầu, sức khỏe và niềm hy vọng trong năm mới.
Các đặc điểm địa hình xung quanh đồi hội cũng có thể được cộng đồng diễn giải bằng ngôn ngữ biểu tượng. Khoảng đất thấp phía trước được nhìn như hình ảnh của những trở ngại đã trải qua; những dãy đồi cao dần phía sau gợi mong ước con cháu trưởng thành, gia đình phát triển và đời sống ngày càng tốt đẹp.
Đây là cách con người gửi gắm ước vọng vào cảnh quan tự nhiên. Không nên hiểu các đặc điểm địa hình ấy như những quy luật phong thủy có khả năng quyết định số phận của gia đình.
Nguồn gốc và mục đích của lễ hội
Từ lời cầu nguyện của một gia đình
Lớp ý nghĩa cổ truyền nổi bật của Gầu Tào là cầu phúc và tạ ơn. Một gia đình có điều chưa được như mong muốn có thể nhờ người am hiểu nghi lễ thay mặt trình bày ước nguyện. Khi gia đình cho rằng điều đã khấn xin được đáp ứng, họ đứng ra mở hội để tạ ơn và chia sẻ niềm vui với cộng đồng.
Trong quan niệm truyền thống, lời hứa tổ chức Gầu Tào mang tính ràng buộc đạo đức. Gia đình không chỉ nhận phúc cho riêng mình mà còn phải mở cửa đón khách, chuẩn bị lễ vật, mời dân bản vui hội và thực hiện nghi thức theo tập quán. Lời tạ ơn vì thế được thể hiện bằng hành động cụ thể, không dừng ở lời nói.
Một số trường hợp Gầu Tào được tổ chức bởi ba gia đình có quan hệ huyết thống hoặc thông gia. Việc kết hợp này giúp chia sẻ công sức, vật chất và trách nhiệm. Nó cũng phản ánh đặc điểm quan trọng trong xã hội truyền thống của người Mông: gia đình không tồn tại biệt lập mà luôn gắn với dòng họ, quan hệ thông gia và mạng lưới tương trợ trong bản.
Từ lễ của gia đình đến hội của cộng đồng
Mặc dù khởi đầu có thể từ lời cầu của một gia đình, Gầu Tào nhanh chóng trở thành sự kiện chung. Khi cây nêu được dựng lên trên đồi, người dân các bản xung quanh biết rằng năm ấy có hội. Người thạo khèn chuẩn bị bài diễn tấu, thanh niên sửa sang trang phục, người lớn tuổi nhớ lại các lời hát, còn gia đình chủ hội chuẩn bị nơi ăn nghỉ để đón khách.
Quá trình ấy biến niềm vui riêng thành niềm vui cộng đồng. Gia đình chủ hội không giữ phúc cho riêng mình mà mời mọi người cùng hưởng. Người đến dự vừa chia vui, vừa góp phần tạo nên thanh thế và sinh khí cho lễ hội.
Ở những lễ hội được địa phương tổ chức với quy mô xã hoặc liên xã hiện nay, mục đích cầu phúc cho một gia đình thường được mở rộng thành mong ước chung: bản làng bình an, con người khỏe mạnh, mùa màng thuận lợi, vật nuôi phát triển và cộng đồng đoàn kết. Sự mở rộng này cho thấy Gầu Tào có khả năng thích ứng với những thay đổi trong tổ chức đời sống xã hội.
Lễ hội Gầu Tào diễn ra vào thời gian nào?
Mùa xuân và tháng Giêng âm lịch
Gầu Tào thường diễn ra vào mùa xuân, phổ biến trong tháng Giêng âm lịch. Đây là thời điểm người dân vừa hoàn thành những công việc chính của năm cũ, chuẩn bị bước vào chu kỳ lao động và canh tác mới.
Không khí mùa xuân tạo điều kiện để người thân, bạn bè và các bản làng gặp nhau. Sau một năm làm việc trên nương, chăm sóc gia súc và lo toan cuộc sống, ngày hội là khoảng thời gian con người tạm gác công việc thường nhật để cùng hát, múa, thi tài và trao đổi những câu chuyện đầu năm.
Trong một số tư liệu về hình thức truyền thống tại Lào Cai, ngày chính hội thường nằm trong khoảng từ mùng 2 đến mùng 4 Tết, được lựa chọn theo tập quán và hoàn cảnh của gia chủ. Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy nhiều địa phương tổ chức vào những ngày khác nhau trong tháng Giêng, chẳng hạn từ mùng 3 đến mùng 5 hoặc từ mùng 4 đến mùng 6.
Vì vậy, không nên khẳng định Gầu Tào toàn tỉnh Lào Cai luôn diễn ra vào một ngày cố định. Ngày truyền thống, ngày do gia đình lựa chọn và lịch tổ chức chính thức của từng năm là ba vấn đề cần được phân biệt.
Chu kỳ tổ chức trong ba năm
Theo một hình thức được ghi nhận trong hồ sơ di sản, lễ Gầu Tào có thể được thực hiện trong ba mùa xuân liên tiếp. Mỗi năm một gia đình trong nhóm tổ chức nhận cây nêu cùng một số vật gắn trên cây sau khi kết thúc lễ hội.
Chu kỳ ba năm thể hiện sự nối tiếp của lời hứa, đồng thời tạo thành một quá trình gắn bó giữa các gia đình chủ hội. Mỗi năm là một lần thực hiện trách nhiệm, nhưng cả ba lần mới tạo nên một chu kỳ tương đối trọn vẹn.
Tuy nhiên, không phải mọi lễ hội Gầu Tào ngày nay đều giữ nguyên cách tổ chức này. Những lễ hội do chính quyền và cộng đồng phối hợp thực hiện thường được tổ chức hằng năm như một hoạt động văn hóa đầu xuân. Khi tìm hiểu, cần phân biệt hình thức Gầu Tào gia đình truyền thống với lễ hội cộng đồng được phục dựng hoặc mở rộng ở quy mô địa phương.
Những người giữ vai trò chính trong lễ hội
Gia đình chủ hội
Gia đình chủ hội là người đứng ra thực hiện lời hứa, chuẩn bị lễ vật, mời chủ lễ, chọn địa điểm và đón tiếp khách. Trong hình thức truyền thống, uy tín của gia đình không nằm ở việc tổ chức phô trương mà ở khả năng chu toàn nghi thức và tiếp đãi cộng đồng chân thành.
Công việc chuẩn bị có thể kéo dài từ cuối tháng Chạp. Gia đình phải thống nhất với người chủ lễ về thời gian chặt tre, dựng nêu, chuẩn bị gà, cơm, rượu và các vật dụng cần thiết. Những người thân trong dòng họ cùng tham gia, người lo thực phẩm, người sửa đường lên bãi hội, người dọn nơi đón khách.
Trứ Tào – người chủ trì nghi lễ
Người chủ lễ trong một số tài liệu được gọi là Trứ Tào. Đây phải là người hiểu phong tục, nhớ các bài hát nghi lễ và biết trình tự thực hành. Trong quan niệm cộng đồng, người này thường được lựa chọn từ những người có uy tín, gia đình ổn định và đời sống được dân bản kính trọng.
Trứ Tào không nhất thiết được hiểu giống một thầy cúng chuyên nghiệp trong mọi nghi lễ khác. Vai trò nổi bật của người chủ lễ Gầu Tào là thay mặt gia đình trình bày lý do mở hội, điều hành các nghi thức liên quan đến cây nêu, hát những bài nghi lễ và tuyên bố mở hoặc kết thúc hội.
Kinh nghiệm của chủ lễ đặc biệt quan trọng bởi nhiều bài hát không chỉ gồm lời khấn. Chúng còn mô tả hành trình đi tìm cây, chặt cây, đưa cây về bãi, dựng nêu và hạ nêu. Lời hát vừa dẫn dắt nghi thức, vừa lưu giữ trí nhớ của cộng đồng.
Nẹ Tào và những người giúp việc
Bên cạnh chủ lễ còn có người phụ nữ giúp việc, trong một số tư liệu được gọi là Nẹ Tào. Người này tham gia chuẩn bị, hỗ trợ các công việc gắn với lễ vật và sinh hoạt của đoàn hành lễ.
Một đôi nam nữ trẻ cũng có thể được lựa chọn làm người giúp chủ lễ. Việc có cả nam và nữ tham gia phản ánh tính bổ trợ giữa các thành viên trong cộng đồng. Mỗi người đảm nhiệm một phần việc, từ phục vụ nghi thức đến hỗ trợ di chuyển cây nêu và tiếp đón người dự hội.
Trong các lễ hội quy mô lớn ngày nay, bên cạnh lực lượng thực hành nghi lễ còn có ban tổ chức, nghệ nhân, đội văn nghệ, học sinh, thanh niên và các nhóm phụ trách trò chơi. Cơ cấu tổ chức hiện đại có thể thay đổi, nhưng người am hiểu phong tục vẫn cần giữ vị trí trung tâm trong những phần việc thuộc về di sản.
Chuẩn bị cây nêu Gầu Tào
Chọn cây tre
Cây nêu là biểu tượng dễ nhận biết nhất của lễ hội Gầu Tào. Trong hình thức truyền thống tại Lào Cai, cây tre được chọn làm nêu phải tương đối thẳng, các dóng đều, thân không bị sâu bệnh, không cụt ngọn và vẫn giữ được phần cành lá phía trên.
Cây thường có chiều cao khoảng 9–12 mét theo mô tả trong hồ sơ di sản. Tuy vậy, kích thước thực tế có thể thay đổi tùy địa phương, địa hình và điều kiện tổ chức.
Việc chọn cây diễn ra trước ngày hội. Gia đình và chủ lễ tìm đến khu vực có cây tre phù hợp. Cây không chỉ cần đẹp về hình dáng mà còn phải thuận lợi cho việc chặt, vận chuyển và dựng trên đồi.
Nghi lễ chặt tre
Trước khi chặt cây, gia đình chuẩn bị lễ để người chủ lễ trình bày lý do. Trong một số nghi thức, chủ lễ cầm ô, đi quanh gốc tre và hát. Mỗi vòng đi gắn với một nhát chặt mang tính tượng trưng trước khi những người tham gia tiếp tục đốn cây.
Cây tre được định hướng đổ về phía mặt trời mọc. Khi cây ngả xuống, những người đứng chờ sẽ đỡ cây trên vai, tránh để thân cây chạm đất. Sau đó, thân tre được tỉa bớt cành, nhưng phần ngọn vẫn được giữ lại.
Những quy định này biểu hiện thái độ trân trọng đối với cây nêu. Từ một cây tre trong tự nhiên, nó được đưa vào không gian nghi lễ và trở thành dấu hiệu trung tâm của hội. Việc không để cây chạm đất nhấn mạnh tính trang trọng của quá trình chuyển đổi ấy.
Đưa cây nêu ra đồi hội
Đoàn người khiêng cây nêu ra bãi hội theo sự hướng dẫn của chủ lễ. Trong tư liệu truyền thống, cây được khiêng liên tục, hạn chế dừng nghỉ giữa đường. Gốc cây đi trước, ngọn cây theo sau.
Hành trình đưa cây nêu ra đồi vừa là công việc cần sức lực, vừa là một phần của nghi lễ. Những bài hát do chủ lễ thực hiện giúp mọi người phối hợp nhịp nhàng và tạo ra bầu không khí trang nghiêm trước khi bước vào ngày hội.
Đến bãi, mọi người đào hố để dựng nêu. Nếu lễ hội được tổ chức trong nhiều năm liên tiếp, vị trí dựng cây năm sau không nhất thiết trùng với hố của năm trước.
Nghi thức dựng cây nêu
Những vật được buộc trên cây
Trước khi dựng, chủ lễ buộc lên phần trên của cây nêu một số vật mang ý nghĩa biểu tượng. Theo hồ sơ di sản tại Lào Cai, các vật này có thể gồm hai dải vải lanh màu đỏ và đen, một bầu rượu, ba bông lúa nếp và một túm cây thuộc họ dương xỉ.
Cách giải thích ý nghĩa có thể khác nhau giữa các địa phương. Trong một số cách diễn giải, vải đen gợi sự tập hợp, đoàn kết; vải đỏ liên quan đến việc mời tổ tiên về dự hội. Bông lúa tượng trưng cho lương thực và thành quả lao động. Cây dương xỉ có sức sống mạnh, thường được liên hệ với sự sinh sôi.
Bầu rượu thể hiện văn hóa tiếp khách và sự chia sẻ trong ngày hội. Rượu hiện diện trong nhiều nghi lễ và sinh hoạt cộng đồng vùng cao, nhưng người dự hội ngày nay cần sử dụng có chừng mực, đặc biệt không điều khiển phương tiện sau khi uống.
Những ý nghĩa trên thuộc hệ thống biểu tượng văn hóa, không nên diễn giải thành công dụng thần bí của từng đồ vật.
Dựng nêu hướng về phía mặt trời
Khi mọi thứ đã chuẩn bị, những người tham gia cùng nâng cây nêu lên. Cây được dựng vững giữa bãi hội, phần ngọn hướng về phía đón ánh mặt trời.
Cây nêu cao có thể được nhìn thấy từ xa. Nó báo hiệu cho người trong vùng biết rằng hội đã được mở hoặc sắp mở. Từ thời điểm ấy, đồi hội không còn là một khoảng đất bình thường mà trở thành trung tâm gặp gỡ của nhiều bản làng.
Trong cấu trúc không gian lễ hội, cây nêu vừa là trục nghi lễ, vừa là mốc tổ chức. Các hoạt động cúng lễ diễn ra gần gốc cây; những cuộc múa, biểu diễn và trò chơi được bố trí xung quanh.
Phần lễ của Gầu Tào
Lễ trình báo và tạ ơn
Phần lễ thường được tiến hành bên cây nêu. Gia đình chuẩn bị lễ vật như gà, cơm và rượu theo điều kiện cũng như tập quán địa phương. Chủ lễ thắp hương, thực hiện nghi thức và hát những bài có nội dung trình bày lý do mở hội.
Trong hình thức gia đình, lời cúng nhấn mạnh việc thực hiện lời hứa sau khi điều mong cầu được cho là đã thành tựu. Gia đình bày tỏ lòng biết ơn đối với tổ tiên và các lực lượng siêu nhiên trong thế giới quan truyền thống của người Mông.
Trong lễ hội cộng đồng hiện nay, lời cầu có thể hướng đến bình an chung, thời tiết thuận lợi, sản xuất phát triển, trẻ em khỏe mạnh và bản làng đoàn kết. Người chủ lễ thay mặt cộng đồng nhắc lại những thành quả của năm cũ và gửi gắm ước vọng vào năm mới.
Phần lễ không chỉ phản ánh tín ngưỡng. Nó còn nhắc con người về lòng biết ơn, trách nhiệm với lời hứa và mối quan hệ giữa cá nhân với cộng đồng.
Nghi thức mở hội
Sau khi hoàn thành phần cúng, chủ lễ tuyên bố mở hội. Trong hình thức truyền thống, một người giỏi hát có thể thực hiện bài hát mở màn. Người này thường được cộng đồng tin tưởng, có gia đình yên ấm và am hiểu lời hát.
Từ thời điểm mở hội, mọi người có thể tham gia biểu diễn, hát đối, múa khèn và chơi các trò chơi. Ranh giới giữa người trình diễn và người xem không hoàn toàn tách biệt. Một người có tài có thể bước vào bãi để thể hiện khèn, võ thuật hoặc lời hát; người khác đứng quanh thưởng thức, cổ vũ và có thể tiếp tục đối đáp.
Chính tính tham gia rộng rãi ấy làm nên sức sống của Gầu Tào. Hội không chỉ là chương trình được dựng sẵn trên sân khấu mà trước hết là môi trường để người dân tự thực hành văn hóa của mình.
Phần hội rộn ràng trên đồi xuân
Múa khèn Mông
Tiếng khèn là một trong những âm thanh đặc trưng của ngày hội. Khèn Mông vừa là nhạc cụ, vừa gắn với nhiều hình thức diễn xướng và nghi lễ trong đời sống cộng đồng.
Người múa khèn không chỉ thổi ra giai điệu mà còn kết hợp nhiều động tác cơ thể. Họ có thể xoay, bước, nhún, cúi hoặc chuyển hướng trong khi vẫn giữ luồng hơi và nhịp điệu. Một bài múa đẹp đòi hỏi sức khỏe, khả năng giữ thăng bằng và sự hiểu biết về âm nhạc truyền thống.
Trong Gầu Tào, những nghệ nhân lớn tuổi có dịp trình diễn kỹ năng, còn thanh thiếu niên quan sát và học theo. Một số địa phương hiện tổ chức hội thi múa khèn giữa các thôn hoặc xã. Hình thức thi giúp tạo không khí sôi nổi, nhưng giá trị của tiếng khèn không nên chỉ được đánh giá bằng giải thưởng. Điều quan trọng hơn là lớp trẻ hiểu được hoàn cảnh sử dụng, ngôn ngữ âm nhạc và cách ứng xử đi cùng nhạc cụ.
Múa gậy sênh tiền
Sênh tiền là đạo cụ tạo âm thanh nhờ các đồng tiền hoặc mảnh kim loại gắn trên thân gậy. Khi người múa lắc, gõ hoặc đưa gậy theo nhịp, các chi tiết kim loại phát ra âm thanh rộn ràng.
Múa sênh tiền kết hợp giữa nhịp điệu, đội hình và động tác. Trong các lễ hội hiện đại, hoạt động này có thể được trình diễn bởi những đội đông người. Gầu Tào Sín Chéng năm 2025 từng có màn đồng diễn với sự tham gia của hơn 300 học sinh người Mông, cho thấy việc đưa di sản vào hoạt động của thế hệ trẻ đang được địa phương quan tâm.
Tuy vậy, đồng diễn quy mô lớn chỉ là một hình thức thể hiện. Việc bảo tồn sâu hơn cần giúp người trẻ hiểu tên gọi động tác, cách chế tác đạo cụ, ý nghĩa của bài múa và hoàn cảnh sử dụng trong cộng đồng.
Hát giao duyên và hát hội
Gầu Tào cũng là dịp để nam nữ gặp gỡ, trò chuyện và bày tỏ tình cảm qua lời hát. Trong xã hội truyền thống, nơi khoảng cách địa lý giữa các bản tương đối lớn, ngày hội tạo cơ hội hiếm có để thanh niên mở rộng quan hệ và tìm hiểu nhau.
Lời hát có thể là lời mời, câu hỏi, lời khen, sự thử tài hoặc cách bày tỏ tình cảm kín đáo. Một cuộc hát đối hay không chỉ phụ thuộc vào giọng hát mà còn cần sự nhanh trí, hiểu biết phong tục và khả năng đáp lại ý của người đối diện.
Không nên vì đặc điểm này mà thu hẹp Gầu Tào thành “lễ hội tình yêu”. Giao duyên chỉ là một phần trong tổng thể gồm tín ngưỡng, nghi lễ gia đình, nghệ thuật, trò chơi và quan hệ cộng đồng.
Trình diễn võ thuật
Một số tư liệu ghi nhận Gầu Tào từng có hoạt động biểu diễn quyền thuật, múa võ hoặc kỹ năng sử dụng các loại binh khí dân gian. Người có tài bước ra bãi hội để biểu diễn, vừa góp vui vừa thể hiện sức khỏe và bản lĩnh.
Các bài võ có thể được truyền trong phạm vi gia đình. Việc giới hạn người học từng khiến một số kỹ năng đứng trước nguy cơ thất truyền. Trong bối cảnh hiện nay, nếu phục dựng hoạt động này, cần có người am hiểu hướng dẫn, đồng thời bảo đảm an toàn cho người trình diễn và người xem.
Trò chơi dân gian
Phần hội tại mỗi địa phương có thể bao gồm những trò chơi khác nhau như ném pao, đánh quay, đẩy gậy, kéo co, bắn nỏ, đánh én, leo cây, bịt mắt bắt vịt hoặc các môn thể thao dân tộc.
Ném pao thường thu hút thanh niên và du khách. Quả pao được làm từ vải, có thể khâu từ những mảnh vải màu và nhồi vật liệu mềm bên trong. Người chơi đứng thành đôi hoặc thành nhóm, tung pao cho nhau trong nhịp điệu nhẹ nhàng.
Đánh quay thể hiện sự khéo léo và sức mạnh. Người chơi cần quấn dây, phóng quay và điều khiển sao cho con quay giữ được thăng bằng hoặc va trúng quay của đối phương.
Đẩy gậy và kéo co tạo không khí mạnh mẽ, thể hiện tinh thần đồng đội. Bắn nỏ gắn với kỹ năng truyền thống của cư dân miền núi, nhưng khi đưa vào lễ hội cần được tổ chức trong khu vực riêng, có quy định an toàn rõ ràng.
Các trò chơi có thể thay đổi theo từng năm. Không nên mặc định rằng mọi hoạt động được quảng bá tại một lễ hội hiện đại đều thuộc cấu trúc cổ truyền của Gầu Tào ở tất cả địa phương.
Trang phục trong ngày hội
Gầu Tào là dịp người Mông mặc những bộ trang phục đẹp, được chuẩn bị công phu. Màu chàm, các mảng thêu, vải ghép, đường viền màu, đồ trang sức bạc và kiểu tóc tạo nên diện mạo đa dạng giữa các nhóm Mông và các vùng cư trú.
Trang phục không chỉ phục vụ nhu cầu làm đẹp. Kỹ thuật trồng lanh, se sợi, dệt vải, nhuộm chàm, thêu và ghép vải chứa đựng lượng tri thức lớn về vật liệu, màu sắc và thẩm mỹ. Mỗi bộ quần áo là kết quả của nhiều giờ lao động, thường gắn với sự khéo léo của phụ nữ trong gia đình.
Ngày hội tạo ra không gian để trang phục truyền thống được sử dụng đúng nghĩa, không chỉ nằm trong tủ trưng bày. Khi người trẻ mặc trang phục, múa, hát và tham gia trò chơi, quần áo trở thành một phần sống động của bản sắc.
Sự phát triển du lịch cũng khiến một số sản phẩm may nhanh, vật liệu công nghiệp và phụ kiện mua sẵn xuất hiện nhiều hơn. Đây là một quá trình biến đổi tự nhiên, nhưng cộng đồng cần có cơ chế hỗ trợ những người còn nắm kỹ thuật thủ công truyền thống để tri thức cốt lõi không bị thay thế hoàn toàn.
Nghi lễ hạ cây nêu
Sau những ngày vui hội, nghi thức hạ nêu đánh dấu thời điểm kết thúc. Trong hình thức được ghi nhận tại Lào Cai, chủ lễ cầm ô, đi quanh cây và hát bài liên quan đến việc hạ nêu.
Cây được hạ theo hướng mặt trời mọc. Những người tham gia đỡ thân cây, không để cây chạm đất, rồi khiêng về nhà gia chủ. Gần đến nơi, một đoạn gốc có thể được cắt ra. Những bông lúa buộc trên cây được tháo xuống, hạt lúa được đặt cùng thóc của gia đình.
Tại nhà, giữa chủ lễ và gia đình có thể diễn ra phần hát đối đáp trước khi cây nêu được đưa vào. Đoạn gốc cây, dải vải hoặc những vật gắn trên nêu được trao lại cho gia đình theo tập quán.
Trong quan niệm dân gian, những vật này mang theo phúc của ngày hội. Chúng được gìn giữ như dấu hiệu nhắc nhớ lời cầu nguyện và việc gia đình đã hoàn thành lời hứa. Giá trị quan trọng của chúng nằm ở ký ức, niềm tin và mối quan hệ cộng đồng, không phải công dụng tạo may mắn có thể kiểm chứng.
Ý nghĩa văn hóa của cây nêu Gầu Tào
Cây nêu tạo ra một trục thẳng đứng nổi bật giữa không gian đồi núi. Phía dưới là con người, lễ vật và bãi hội; phía trên là cành lá, dải vải và bầu trời. Hình ảnh ấy thường được diễn giải như sự kết nối biểu tượng giữa con người với tổ tiên, thần linh và tự nhiên.
Ngọn cây hướng về phía mặt trời gợi sự sống và khởi đầu. Bông lúa gợi thành quả lao động. Cây dương xỉ biểu hiện sức sống bền bỉ. Dải vải tạo dấu hiệu để cộng đồng nhận biết không gian hội.
Cây nêu còn là trung tâm xã hội. Mọi người tụ tập quanh cây để hành lễ, nghe hát, múa khèn và gặp gỡ. Nó giúp biến một bãi đất rộng thành nơi có trật tự và ý nghĩa trong những ngày diễn ra lễ hội.
Khi hội kết thúc và cây được đưa về nhà chủ hội, không gian thiêng tạm thời trên đồi cũng được khép lại. Chu trình dựng – mở hội – hạ nêu phản ánh cách cộng đồng xác lập rồi giải thể một không gian nghi lễ theo thời gian.
Giá trị gia đình và dòng họ
Gầu Tào cho thấy vai trò quan trọng của gia đình trong đời sống người Mông. Lễ hội có thể bắt đầu từ một mong ước riêng, nhưng gia đình không thể tổ chức nếu thiếu sự giúp sức của họ hàng, thông gia và dân bản.
Cùng chuẩn bị lễ vật, dựng nêu, nấu ăn và tiếp khách là quá trình củng cố quan hệ. Những mâu thuẫn nhỏ có thể được gác lại để mọi người cùng hoàn thành một công việc chung. Người cao tuổi truyền lại nghi thức, người trưởng thành đảm nhận việc nặng, thanh niên tham gia biểu diễn và trẻ em theo cha mẹ lên hội.
Việc tổ chức Gầu Tào cũng thể hiện trách nhiệm của gia đình đối với lời hứa. Trong văn hóa truyền thống, người đã hứa thì phải cố gắng thực hiện. Đây là một giá trị đạo đức có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi tín ngưỡng.
Lễ hội còn tạo ra một hình thức chia sẻ. Gia đình từng trải qua khó khăn nay mở hội, đón mọi người đến chung vui. Niềm hạnh phúc được cộng đồng chứng kiến và công nhận, từ đó trở thành ký ức chung.
Giá trị cố kết cộng đồng
Vùng cư trú của người Mông thường có địa hình chia cắt, các bản nằm cách nhau bởi núi, thung lũng và những cung đường dài. Gầu Tào tạo ra một điểm hẹn để người ở nhiều nơi cùng tụ họp.
Tại bãi hội, người ta gặp lại họ hàng, trao đổi tin tức, hỏi thăm mùa màng, kết nối quan hệ và giới thiệu con cháu. Những người trẻ có cơ hội gặp bạn mới, còn nghệ nhân có người nghe và người học.
Các hoạt động thi tài tạo sự cạnh tranh vui vẻ nhưng đồng thời khẳng định tinh thần cộng đồng. Người biểu diễn giỏi không chỉ đại diện cho bản thân mà còn đem lại niềm tự hào cho gia đình và bản làng.
Trong bối cảnh hiện đại, khi nhiều người đi học hoặc làm việc xa quê, ngày hội đầu xuân còn là dịp trở về. Gầu Tào vì thế góp phần duy trì mối liên hệ giữa người đã rời bản với quê hương và văn hóa nguồn cội.
Giá trị nghệ thuật và tri thức dân gian
Gầu Tào tập hợp nhiều loại hình di sản trong cùng một không gian: lời hát nghi lễ, hát giao duyên, âm nhạc khèn, múa sênh tiền, võ thuật, trò chơi, trang phục, ẩm thực và tri thức chọn cây nêu.
Mỗi loại hình đều cần người thực hành. Một nghệ nhân khèn phải biết chế tác hoặc bảo quản nhạc cụ, hiểu giai điệu và điều khiển hơi. Người chủ lễ phải nhớ lời hát dài cùng trình tự nghi thức. Người phụ nữ làm trang phục cần nắm kỹ thuật xử lý lanh, nhuộm chàm, thêu và ghép vải.
Nếu chỉ giữ phần sân khấu mà bỏ qua người nắm tri thức, lễ hội có thể vẫn đông vui nhưng chiều sâu văn hóa suy giảm. Vì vậy, bảo tồn Gầu Tào không thể chỉ dừng ở việc tổ chức một sự kiện hằng năm. Cần duy trì môi trường để nghệ nhân dạy người trẻ, để tiếng Mông được sử dụng và để các gia đình còn khả năng thực hành phong tục trong đời sống thực.
Gầu Tào trong đời sống hiện đại
Từ hội gia đình đến lễ hội quy mô địa phương
Một trong những biến đổi rõ nhất là sự mở rộng quy mô. Nhiều lễ hội hiện nay do chính quyền xã phối hợp với nghệ nhân và cộng đồng tổ chức. Bên cạnh nghi lễ truyền thống có thêm sân khấu, chương trình khai mạc, thi văn nghệ, thi thể thao, gian hàng sản phẩm và hoạt động quảng bá du lịch.
Cách tổ chức mới giúp nhiều người biết đến Gầu Tào, tạo điều kiện cho các đội văn nghệ và trường học tham gia. Cơ sở vật chất, an ninh, vệ sinh và giao thông cũng được chuẩn bị tốt hơn so với một cuộc hội hoàn toàn tự phát.
Tuy nhiên, quá trình này đặt ra nguy cơ phần lễ bị rút ngắn, nghệ nhân chỉ còn vai trò minh họa, trong khi sân khấu và các hoạt động thương mại chiếm quá nhiều không gian. Việc bảo tồn cần giữ được quyền tham gia và quyết định của chính cộng đồng người Mông.
Gầu Tào và phát triển du lịch
Lễ hội hấp dẫn du khách bởi cảnh quan vùng cao, trang phục, tiếng khèn, cây nêu và không khí đầu xuân. Du lịch có thể tạo thêm thu nhập từ dịch vụ ăn uống, lưu trú, vận chuyển, sản phẩm thủ công và nông sản địa phương.
Nguồn lợi này chỉ thực sự bền vững khi người dân địa phương được tham gia trực tiếp. Nghệ nhân cần được ghi nhận và hỗ trợ phù hợp; người làm trang phục, nhạc cụ hoặc sản phẩm thủ công cần có không gian giới thiệu sản phẩm; người dân cần được tham gia xây dựng nội dung thay vì chỉ xuất hiện như đối tượng trình diễn.
Du lịch cũng cần tôn trọng giới hạn của nghi lễ. Không phải mọi thời điểm đều phù hợp để chen vào chụp ảnh, yêu cầu chủ lễ tạo dáng hoặc chạm vào cây nêu và lễ vật. Sự tò mò của du khách không nên làm gián đoạn việc thực hành tín ngưỡng của cộng đồng.
Lễ hội Gầu Tào là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia
Lễ hội Gầu Tào của người Mông ở Lào Cai được Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia tại Quyết định số 5079/QĐ-BVHTTDL ngày 27/12/2012, thuộc loại hình lễ hội truyền thống.
Việc ghi danh khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa và khoa học của lễ hội, đồng thời cho thấy sự cần thiết phải bảo vệ những người đang nắm giữ tri thức.
Danh hiệu di sản không có nghĩa lễ hội được giữ nguyên bất biến. Di sản phi vật thể luôn tồn tại thông qua con người và có thể thay đổi theo đời sống. Vấn đề quan trọng là những biến đổi ấy có được cộng đồng chấp nhận hay không, có làm mất đi ý nghĩa cốt lõi và vai trò của người thực hành hay không.
Gầu Tào ở Lào Cai cũng cần được phân biệt với các lễ hội cùng tên của người Mông tại Lai Châu, Sơn La, Phú Thọ và một số tỉnh khác. Các cộng đồng có thể chia sẻ nhiều yếu tố tương đồng nhưng vẫn có khác biệt về tên gọi, trình tự nghi lễ, lễ vật, thời gian và trò chơi.
Những thách thức trong bảo tồn lễ hội
Người am hiểu nghi lễ ngày càng cao tuổi
Nhiều bài hát nghi lễ dài và được truyền chủ yếu bằng phương thức nghe, nhớ, thực hành. Khi nghệ nhân lớn tuổi qua đời mà chưa kịp truyền dạy, một phần tri thức có thể mất theo.
Một số nội dung từng chỉ được truyền cho người trong gia đình hoặc một đối tượng nhất định. Cách truyền này giúp bảo vệ tính trang trọng, nhưng cũng làm phạm vi người kế tục bị thu hẹp.
Việc ghi âm, ghi hình và phiên âm là cần thiết, song tư liệu không thể thay thế hoàn toàn quá trình học trực tiếp. Người học cần hiểu ngôn ngữ, hoàn cảnh sử dụng, cách hành lễ và trách nhiệm đi kèm.
Người trẻ ít có thời gian học
Nhiều thanh niên học tập, làm việc xa nhà hoặc chịu ảnh hưởng mạnh của các hình thức giải trí hiện đại. Để học một bài khèn, bài hát hoặc nghi lễ dài cần nhiều thời gian, trong khi lợi ích kinh tế trực tiếp không phải lúc nào cũng rõ ràng.
Muốn thu hút người trẻ, hoạt động truyền dạy cần gắn với môi trường thực tế. Trường học có thể mời nghệ nhân hướng dẫn, nhưng việc học không nên chỉ phục vụ một tiết mục biểu diễn. Người trẻ cần được tham gia từ quá trình chuẩn bị, dựng nêu, tìm hiểu trang phục đến tổ chức trò chơi.
Nguy cơ sân khấu hóa
Sân khấu giúp nhiều người quan sát, nhưng cũng có thể khiến lễ hội trở thành chuỗi tiết mục tách khỏi bối cảnh. Một bài hát nghi lễ vốn gắn với lúc chặt cây hoặc hạ nêu sẽ mất một phần ý nghĩa nếu chỉ được trình diễn ngắn trên sân khấu để phục vụ khai mạc.
Việc sắp xếp chương trình cần phân biệt rõ đâu là nghi lễ của cộng đồng, đâu là tiết mục giới thiệu. Phần nghi lễ nên được thực hiện theo nhịp độ phù hợp với người chủ lễ, không bị ép rút ngắn chỉ để đáp ứng lịch truyền hình hoặc chương trình hành chính.
Thương mại hóa không gian hội
Các hàng quán và dịch vụ đáp ứng nhu cầu của người dự hội, nhưng nếu bố trí thiếu kiểm soát có thể gây tiếng ồn, rác thải và che khuất không gian nghi lễ.
Những sản phẩm không liên quan đến văn hóa địa phương, trò chơi mang tính cờ bạc hoặc hoạt động chèo kéo khách có thể làm giảm giá trị lễ hội. Ban tổ chức cần ưu tiên sản phẩm thủ công, nông sản và ẩm thực có nguồn gốc rõ ràng, đồng thời giữ khoảng cách phù hợp giữa khu dịch vụ với cây nêu và nơi hành lễ.
Cách tìm lịch lễ hội Gầu Tào tại Lào Cai
Do không có một lịch chung cố định cho toàn tỉnh, người có nhu cầu tham dự cần kiểm tra thông báo của địa phương vào thời điểm gần Tết Nguyên đán.
Thông tin nên được đối chiếu từ cổng thông tin của tỉnh, trang thông tin của xã, cơ quan văn hóa, đơn vị du lịch chính thức hoặc ban tổ chức. Các nội dung cần kiểm tra gồm:
- Tên lễ hội và địa điểm cụ thể.
- Ngày âm lịch và ngày dương lịch tương ứng.
- Thời gian khai mạc.
- Thời gian tiến hành nghi lễ chính.
- Các hoạt động được tổ chức trong từng ngày.
- Điều kiện giao thông, nơi gửi xe và lưu trú.
- Những điều chỉnh do thời tiết hoặc tình hình thực tế.
Không nên sử dụng lịch của một năm cũ để suy đoán lịch năm sau. Chẳng hạn, việc Pha Long từng tổ chức từ mùng 4 đến mùng 6 không có nghĩa mọi năm và mọi địa phương đều giữ nguyên khoảng thời gian ấy.
Lưu ý khi tham dự Gầu Tào
Tôn trọng phần lễ
Khi chủ lễ đang cúng hoặc hát nghi lễ, người xem nên giữ khoảng cách, hạn chế nói lớn và không đi vào khu vực đặt lễ vật. Không tự ý chạm vào cây nêu, tháo dải vải hoặc di chuyển đồ lễ.
Du khách không nên yêu cầu người chủ lễ dừng nghi thức để chụp ảnh. Việc hành lễ trước hết thuộc về cộng đồng, không phải một màn trình diễn được tổ chức riêng cho người tham quan.
Xin phép trước khi chụp ảnh cận cảnh
Trang phục đẹp và các hoạt động lễ hội dễ tạo cảm hứng chụp ảnh, nhưng người tham dự vẫn có quyền riêng tư. Nên xin phép trước khi chụp cận mặt người cao tuổi, trẻ em, chủ lễ hoặc người đang thực hiện nghi thức.
Không nên sử dụng hình ảnh của cộng đồng với lời chú thích giật gân, thần bí hóa hoặc chế giễu phong tục. Khi đăng tải, cần ghi đúng tên lễ hội, địa phương và cộng đồng thực hành.
Giữ vệ sinh và cảnh quan
Đồi hội thường nằm trong cảnh quan tự nhiên, khả năng thu gom rác có giới hạn. Người dự nên mang theo túi đựng rác, hạn chế đồ nhựa dùng một lần và không bỏ rác quanh gốc nêu.
Không hái cây, giẫm lên nương hoặc tự ý đi vào khu vực sản xuất của người dân. Những hành động nhỏ của lượng khách đông có thể tạo ra ảnh hưởng lớn đối với môi trường và sinh kế địa phương.
Chú ý thời tiết và đường đi
Tháng Giêng ở vùng cao Lào Cai có thể lạnh, nhiều sương hoặc xuất hiện mưa nhỏ. Người tham dự nên mang áo ấm, giày có độ bám và chuẩn bị phương án bảo vệ thiết bị cá nhân.
Một số bãi hội nằm trên đồi, đường lên có thể dốc hoặc trơn. Người cao tuổi và trẻ nhỏ cần được hỗ trợ. Khi sử dụng rượu trong ngày hội, tuyệt đối không lái xe.
Một số cách hiểu chưa đầy đủ về Gầu Tào
Gầu Tào chỉ là hội cầu con
Cầu con là một nội dung được ghi nhận trong hình thức truyền thống, nhưng không phải ý nghĩa duy nhất. Gia đình còn có thể cầu sức khỏe, cầu phúc hoặc tạ ơn. Khi trở thành lễ hội cộng đồng, Gầu Tào hướng đến bình an, đoàn kết và sự phát triển chung của bản làng.
Gầu Tào chỉ dành cho thanh niên tìm bạn đời
Ngày hội tạo điều kiện giao duyên, nhưng người tham dự gồm nhiều thế hệ. Người cao tuổi giữ nghi lễ và truyền dạy nghệ thuật; người trưởng thành tổ chức, tiếp khách; thanh niên múa hát, thi tài; trẻ em vui chơi và làm quen với văn hóa của mình.
Lễ hội nào cũng có trình tự giống nhau
Người Mông cư trú trên phạm vi rộng với nhiều nhóm địa phương. Trình tự, thuật ngữ, lễ vật và cách tổ chức có thể khác nhau. Ngay tại Lào Cai, Gầu Tào gia đình và Gầu Tào quy mô xã đã có những khác biệt đáng kể.
Tham gia lễ hội sẽ chắc chắn gặp may
Theo quan niệm dân gian, ngày hội gắn với cầu phúc và tạ ơn. Tuy nhiên, không có cơ sở để khẳng định việc dự hội, chạm cây nêu hoặc lấy một vật nào đó có thể bảo đảm sức khỏe, tài lộc hay thay đổi số phận.
Người tham dự nên tiếp cận Gầu Tào như một di sản văn hóa sống, nơi thể hiện niềm tin và thế giới quan của cộng đồng người Mông.
Bảo tồn Gầu Tào từ chính cộng đồng
Muốn Gầu Tào tiếp tục sống trong đời sống hiện đại, người Mông phải giữ vai trò chủ thể. Cơ quan quản lý có thể hỗ trợ kinh phí, tổ chức, truyền thông và bảo đảm an toàn, nhưng không nên thay cộng đồng quyết định toàn bộ nghi thức.
Nghệ nhân cần được tạo điều kiện truyền dạy tiếng khèn, lời hát, múa sênh tiền và tri thức nghi lễ. Việc ghi chép nên thực hiện bằng cả tiếng Mông và tiếng Việt khi có thể, giúp thế hệ trẻ hiểu đúng thuật ngữ thay vì chỉ học bản dịch giản lược.
Các trường học tại vùng người Mông có thể hình thành câu lạc bộ văn hóa, mời nghệ nhân hướng dẫn và đưa học sinh đến quan sát quá trình chuẩn bị thực tế. Gia đình cũng đóng vai trò quan trọng bởi nhiều kỹ năng chỉ có thể được nuôi dưỡng qua sinh hoạt hằng ngày.
Hoạt động du lịch cần chia sẻ lợi ích công bằng cho cộng đồng. Người làm trang phục, nhạc cụ, ẩm thực và sản phẩm thủ công nên được ưu tiên trong khu vực lễ hội. Nội dung truyền thông cần tôn trọng lịch sử địa phương, tránh biến Gầu Tào thành một sản phẩm giải trí tách khỏi người thực hành.
Bảo tồn không có nghĩa đóng băng lễ hội ở hình thức của quá khứ. Cộng đồng có quyền điều chỉnh để phù hợp với đời sống mới, miễn là những thay đổi được thảo luận, không làm mất đi các giá trị cốt lõi và không biến người Mông thành người đứng ngoài chính di sản của mình.
Kết luận
Lễ hội Gầu Tào của người Mông ở Lào Cai là một không gian văn hóa kết hợp giữa lời cầu nguyện, sự tạ ơn, niềm vui mùa xuân và tinh thần gắn kết cộng đồng. Từ cây nêu vươn lên giữa đồi hội, tiếng khèn ngân vang, điệu múa sênh tiền đến những cuộc hát giao duyên và trò chơi dân gian, mỗi thành tố đều góp phần kể câu chuyện về cách người Mông nhìn nhận gia đình, thiên nhiên, tổ tiên và tương lai.
Giá trị của Gầu Tào không nằm ở những lời hứa về may mắn hay khả năng thay đổi vận mệnh. Giá trị sâu sắc hơn nằm ở lòng biết ơn, trách nhiệm giữ lời, sự sẻ chia giữa các gia đình và khả năng trao truyền văn hóa từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Trong quá trình phát triển du lịch và tổ chức lễ hội quy mô lớn, Gầu Tào chắc chắn còn tiếp tục biến đổi. Điều cần gìn giữ không chỉ là một cây nêu, một màn múa hay vài trò chơi đầu xuân, mà là tiếng nói và vai trò chủ thể của cộng đồng người Mông. Khi người dân vẫn còn muốn dựng nêu, cất tiếng khèn, nhớ lời hát và đưa con cháu lên đồi hội, Gầu Tào vẫn còn là một di sản sống giữa núi rừng Lào Cai.
