Cơ Đốc nhân có phải tuân theo luật pháp Cựu Ước không? Tìm hiểu giao ước, Mười Điều Răn và các cách giải thích trong Kitô giáo.
Kinh Thánh Cựu Ước chứa nhiều quy định liên quan đến thờ phượng, lễ tế, thực phẩm, ngày nghỉ, sự thanh sạch, hình phạt, tài sản, hôn nhân và đời sống cộng đồng. Vì vậy, khi đọc những sách như Xuất Hành, Lê-vi, Dân Số hay Phục Truyền Luật Lệ Ký, nhiều người tự hỏi: Cơ Đốc nhân ngày nay có phải tuân giữ tất cả những điều luật ấy không?
Có người cho rằng mọi luật lệ Cựu Ước đã bị bãi bỏ nên Cơ Đốc nhân chỉ cần tin vào Chúa Giê-su. Ngược lại, một số người cho rằng mọi mệnh lệnh được ghi trong Ngũ Kinh vẫn phải được giữ nguyên, từ luật ăn uống, ngày Sa-bát đến các kỳ lễ và quy định thanh sạch. Cả hai cách hiểu này đều dễ làm đơn giản hóa một vấn đề vốn gắn với lịch sử giao ước, sứ vụ của Chúa Giê-su và sự hình thành của Hội Thánh đầu tiên.
“Luật pháp Cựu Ước” được hiểu là gì?
Cụm từ “luật pháp Cựu Ước” có thể được dùng theo nhiều nghĩa khác nhau. Nếu không làm rõ, người đọc dễ tranh luận về những vấn đề không hoàn toàn giống nhau.
Luật pháp có thể chỉ toàn bộ Ngũ Kinh
Trong truyền thống Do Thái, năm sách đầu tiên của Kinh Thánh gồm Sáng Thế, Xuất Hành, Lê-vi, Dân Số và Phục Truyền Luật Lệ Ký được gọi là Torah. Từ này thường được dịch là “Luật pháp”, nhưng cũng mang nghĩa rộng hơn là sự dạy dỗ hoặc chỉ dẫn.
Ngũ Kinh không chỉ có các điều khoản pháp lý. Phần này còn kể về sự sáng tạo, các tổ phụ, cuộc giải phóng dân Israel khỏi Ai Cập, hành trình trong hoang mạc và việc thiết lập giao ước tại núi Sinai. Luật pháp xuất hiện bên trong câu chuyện về mối quan hệ giữa Đức Chúa Trời với dân Israel.
Vì thế, Torah không nên bị hiểu đơn thuần như một bộ luật hình sự hoặc tập hợp những lệnh cấm. Trong bối cảnh Kinh Thánh, luật pháp là sự chỉ dẫn dành cho một cộng đồng đã được giải cứu, được kêu gọi trở nên một dân thánh và sống khác với các dân tộc chung quanh.
Luật pháp có thể chỉ giao ước Môi-se
Trong nhiều cuộc thảo luận thần học, “luật pháp Cựu Ước” chủ yếu chỉ hệ thống điều răn được ban cho dân Israel qua Môi-se. Hệ thống này bao gồm Mười Điều Răn và nhiều quy định chi tiết liên quan đến:
- Việc thờ phượng và dâng lễ.
- Chức vụ thầy tế lễ.
- Đền tạm và về sau là Đền thờ.
- Thực phẩm sạch và không sạch.
- Các kỳ lễ hằng năm.
- Ngày Sa-bát.
- Hôn nhân và gia đình.
- Đất đai, nợ nần và tài sản.
- Xét xử và hình phạt.
- Sự thanh sạch về nghi lễ.
- Quan hệ giữa dân Israel với các dân tộc khác.
Những quy định này không được ban cho nhân loại như một bộ luật dân sự phổ quát. Chúng thuộc về giao ước cụ thể giữa Đức Chúa Trời với Israel, trong một bối cảnh tôn giáo, xã hội và lịch sử nhất định.
“Luật pháp” đôi khi chỉ ý muốn đạo đức của Đức Chúa Trời
Trong một số đoạn Kinh Thánh và trong cách nói của các Hội Thánh, “luật của Đức Chúa Trời” còn chỉ những chuẩn mực đạo đức phản ánh sự công chính, thánh khiết, trung tín và yêu thương của Ngài.
Chẳng hạn, những mệnh lệnh không giết người, không ngoại tình, không trộm cắp, không làm chứng dối và phải yêu người lân cận được xem là có ý nghĩa vượt ra ngoài thể chế chính trị của Israel cổ đại. Nhiều điều trong số đó được Chúa Giê-su và các sứ đồ nhắc lại trong Tân Ước.
Do đó, câu hỏi “Cơ Đốc nhân có phải giữ luật pháp không?” không thể chỉ trả lời bằng một chữ “có” hoặc “không”. Cần hỏi thêm: luật nào, thuộc giao ước nào, được ứng nghiệm ra sao và được Tân Ước áp dụng như thế nào?
Luật pháp được đặt trong một giao ước cụ thể
Một trong những chìa khóa quan trọng nhất là hiểu luật pháp trong bối cảnh giao ước.
Theo trình thuật Xuất Hành, Đức Chúa Trời giải phóng dân Israel khỏi ách nô lệ tại Ai Cập trước khi ban luật pháp tại núi Sinai. Trình tự này có ý nghĩa: dân Israel không giữ luật để tự giải phóng mình; họ nhận luật sau khi đã được giải cứu, như sự hướng dẫn để sống trong mối quan hệ giao ước.
Giao ước Sinai xác lập Israel như một cộng đồng tôn giáo và dân tộc. Trong cộng đồng ấy, việc thờ phượng, đời sống gia đình, quản trị xã hội và luật hình sự gắn bó chặt chẽ với nhau. Israel cổ đại không có sự phân tách giữa tôn giáo với nhà nước theo cách nhiều xã hội hiện đại đang áp dụng.
Bởi vậy, những luật liên quan đến hình phạt, đất đai, năm hân hỉ, thành ẩn náu, vua, quan xét xử hoặc quyền thừa kế được ban cho một dân tộc đang sống trong một vùng đất cụ thể. Chúng không thể được chuyển nguyên trạng sang mọi quốc gia và mọi thời đại mà không xét đến bối cảnh giao ước.
Tương tự, những quy định về đền thờ, của lễ và chức tế lễ gắn với một hệ thống thờ phượng cụ thể. Khi Tân Ước trình bày Chúa Giê-su là thầy tế lễ thượng phẩm và sự hy sinh của Ngài là sự dâng hiến có giá trị trọn vẹn, vai trò của hệ thống tế lễ cũ được nhìn nhận trong ánh sáng mới.
Giao ước mới thay đổi điều gì?
Các sách tiên tri Cựu Ước đã nói đến một giao ước mới, trong đó luật của Đức Chúa Trời được ghi vào lòng con người. Tân Ước nhìn nhận lời hứa ấy được thực hiện qua Chúa Giê-su.
Thư Hê-bơ-rơ nhấn mạnh sự khác biệt giữa chức tế lễ cũ và chức tế lễ của Đấng Christ. Các thầy tế lễ trong hệ thống Lê-vi phải dâng lễ nhiều lần, trong khi sự hiến dâng của Chúa Giê-su được trình bày là có giá trị dứt khoát.
Khi nói về giao ước mới, Hê-bơ-rơ gọi giao ước trước là đã trở nên cũ trong tương quan với giao ước được thiết lập qua Đấng Christ. Điều này liên quan trực tiếp đến chức tế lễ, nơi thánh, của lễ và phương thức con người đh0turn199435search36
Vì thế, Cơ Đốc nhân không tiếp tục dâng chiên, bò hoặc các lễ vật tại đền thờ để chuộc tội. Họ không cần một dòng tế lễ Lê-vi làm trung gian theo cơ cấu cũ. Theo đức tin Cơ Đốc, những thực hành ấy đã đạt đến sự hoàn thành trong chức vụ và sự hy sinh của Chúa Giê-su.
Tuy nhiên, giao ước mới không xóa bỏ ý muốn thánh thiện của Đức Chúa Trời. Hình thức quản trị giao ước thay đổi, nhưng lời kêu gọi yêu thương, công chính, trung tín và thánh khiết vẫn còn. Luật không chỉ được đặt trên bảng đá hoặc được áp dụng bằng thiết chế dân sự; luật được ghi vào lòng và được sống trong quyền năng của Thánh Linh.
Cơ Đốc nhân có phải giữ Mười Điều Răn không?
Phần lớn các truyền thống Cơ Đốc xem Mười Điều Răn là bản tóm tắt quan trọng về ý muốn đạo đức của Đức Chúa Trời. Nhiều điều răn được Tân Ước nhắc lại trực tiếp.
Chúa Giê-su và các sứ đồ tiếp tục lên án thờ hình tượng, bất kính với Đức Chúa Trời, giết người, ngoại tình, trộm cắp, nói dối và tham lam. Chúa Giê-su còn đưa các điều răn đến chiều sâu của động cơ và tấm lòng.
Vì vậy, nói Cơ Đốc nhân “không ở dưới giao ước Môi-se” không có nghĩa họ được phép vi phạm những điều răn đạo đức. Sự khác biệt nằm ở nền tảng giao ước và phương thức vâng phục.
Cơ Đốc nhân không giữ Mười Điều Răn để được cứu. Theo niềm tin Cơ Đốc, sự cứu rỗi là ân điển của Đức Chúa Trời được tiếp nhận bằng đức tin. Nhưng người đã nhận ân điển được kêu gọi sống một đời sống phù hợp với ý muốn của Ngài.
Giáo lý Công giáo tiếp tục dùng Mười Điều Răn như một cấu trúc quan trọng để trình bày đời sống luân lý, đồng thời giải thích rằng ý nghĩa đầy đủ của các điều răn được bày tỏ trong giao ước mới và lờih7turn648395search22
Cựu Ước có còn quan trọng với Cơ Đốc nhân không?
Việc không ở dưới toàn bộ giao ước Môi-se không làm Cựu Ước trở nên lỗi thời hoặc không cần thiết.
Cựu Ước giúp người đọc hiểu:
- Đức Chúa Trời là Đấng Tạo Hóa và Đấng lập giao ước.
- Lịch sử của dân Israel.
- Bản chất nghiêm trọng của tội lỗi.
- Ý nghĩa của sự thánh khiết, công lý và lòng thương xót.
- Nền tảng của các danh xưng như Đấng Mê-si, Chiên của Đức Chúa Trời và thầy tế lễ thượng phẩm.
- Bối cảnh của sự chết và sự phục sinh của Chúa Giê-su.
- Ngôn ngữ cầu nguyện, than khóc, ngợi khen và hy vọng.
- Trách nhiệm bảo vệ người nghèo, khách ngoại kiều, góa phụ và trẻ mồ côi.
- Mối quan hệ giữa thờ phượng với công lý trong đời sống cộng đồng.
Các truyền thống Cơ Đốc chính thống đều coi Cựu Ước là một phần của Kinh Thánh. Việc cho rằng Cựu Ước mô tả một Đức Chúa Trời hoàn toàn khác hoặc có thể bị loại bỏ từng bị Hội Thánh cổ đại phản đối mạnh mẽ. Giáo lý Công giáo, chẳng hạn, khẳng định Cựu Ước vẫn có giá trị lâu dài và hai phần Kinh Thách0turn648395search3
Người đọc Cơ Đốc vì vậy không nên bỏ qua luật pháp Cựu Ước. Điều cần thiết là đọc luật trong bối cảnh lịch sử, văn chương và giao ước, đồng thời xem Tân Ước sử dụng và giải thích luật ấy ra sao.
