Tìm hiểu nguồn gốc, ý nghĩa Ngày Thương binh Liệt sĩ 27/7 cùng những cách tri ân người có công trang trọng, thiết thực hiện nay.
Ngày Thương binh Liệt sĩ 27/7 là một ngày tưởng niệm có ý nghĩa đặc biệt trong đời sống lịch sử, văn hóa và đạo lý của người Việt Nam. Đây là dịp toàn xã hội tưởng nhớ những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của đất nước; thăm hỏi thương binh, bệnh binh, thân nhân liệt sĩ và những người có công với cách mạng.
Từ một ngày vận động toàn dân chăm sóc chiến sĩ bị thương trong những năm đầu kháng chiến, ngày 27/7 đã trở thành biểu tượng của đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Ăn quả nhớ người trồng cây”. Những hoạt động dâng hương tại nghĩa trang liệt sĩ, thăm gia đình chính sách, chăm sóc người có công hay giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ thể hiện lòng biết ơn và góp phần gìn giữ ký ức chung của dân tộc.
Năm 2026 đánh dấu 79 năm Ngày Thương binh Liệt sĩ, tính từ lần tổ chức đầu tiên vào ngày 27/7/1947. Các hoạt động tri ân trong năm được thực hiện đồng thời với quá trình chuẩn bị hướng tới kỷ niệm 80 năm ngày này vào năm 2027.
Ngày Thương binh Liệt sĩ là ngày nào?
Ngày Thương binh Liệt sĩ được tổ chức vào ngày 27 tháng 7 dương lịch hằng năm. Ngày kỷ niệm không tính theo âm lịch và không thay đổi theo từng năm.
Ngày 27/7 dành để tưởng nhớ các anh hùng liệt sĩ, ghi nhận công lao của thương binh, bệnh binh, người hoạt động cách mạng và những cá nhân đã cống hiến, hy sinh vì đất nước. Đây cũng là dịp thăm hỏi, chăm sóc thân nhân liệt sĩ, gia đình chính sách và các đối tượng người có công theo quy định của pháp luật.
Khác với Tết Nguyên đán, Giỗ Tổ Hùng Vương, Ngày Chiến thắng 30/4, Ngày Quốc tế Lao động 1/5 và Quốc khánh 2/9, ngày 27/7 không nằm trong danh sách ngày nghỉ lễ hưởng nguyên lương của Bộ luật Lao động hiện hành. Vì vậy, người lao động không đương nhiên được nghỉ làm trong ngày này, trừ khi cơ quan, đơn vị có kế hoạch riêng hoặc người lao động sử dụng chế độ nghỉ phù hợp.
Dù không phải ngày nghỉ lễ toàn quốc, ngày 27/7 vẫn được tổ chức trang trọng tại các cơ quan nhà nước, đơn vị lực lượng vũ trang, nghĩa trang liệt sĩ, đài tưởng niệm, trường học và cộng đồng dân cư. Nhiều hoạt động thường bắt đầu từ đầu hoặc giữa tháng 7, thay vì chỉ diễn ra trong một ngày.
Hoàn cảnh ra đời Ngày Thương binh Liệt sĩ
Yêu cầu chăm sóc thương binh và gia đình người hy sinh
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945 và đặc biệt từ khi cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ vào cuối năm 1946, số chiến sĩ bị thương và hy sinh ngày càng nhiều. Việc cứu chữa thương binh, hỗ trợ gia đình người đã mất và xây dựng chính sách đối với người có công trở thành một nhiệm vụ cấp thiết của chính quyền cách mạng non trẻ.
Đầu năm 1946, những tổ chức giúp đỡ binh sĩ bị thương hoặc tử nạn đã được thành lập tại một số địa phương. Chủ tịch Hồ Chí Minh tham gia vận động nhân dân đóng góp, chăm sóc người bị thương và chia sẻ mất mát với gia đình các chiến sĩ hy sinh. Những hoạt động ban đầu này đặt nền móng cho công tác thương binh, liệt sĩ về sau.
Ngày 16/2/1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 20/SL, quy định chế độ hưu bổng thương tật và tiền tuất cho thân nhân tử sĩ. Đây là một trong những văn bản sớm thể hiện trách nhiệm của Nhà nước đối với người bị thương trong chiến đấu và gia đình người đã hy sinh.
Trong hoàn cảnh chiến tranh, nguồn lực của đất nước còn rất hạn chế. Vì vậy, bên cạnh chính sách của Nhà nước, việc huy động sự tham gia tự nguyện của nhân dân có ý nghĩa quan trọng. Tinh thần chăm sóc thương binh khi ấy là sự hỗ trợ vật chất và là cách khẳng định rằng những người đã hy sinh một phần thân thể vì đất nước không bị cộng đồng lãng quên.
Hội nghị lựa chọn ngày 27 tháng 7
Tháng 6/1947, đại biểu của nhiều cơ quan, đoàn thể và một số địa phương đã họp tại khu vực Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên để bàn việc chọn một ngày dành cho thương binh. Hội nghị thống nhất lấy ngày 27/7 hằng năm làm “Ngày Thương binh toàn quốc”.
Chiều tối ngày 27/7/1947, một cuộc mít tinh được tổ chức tại xã Hùng Sơn, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, với sự tham dự của đại diện các cơ quan, đoàn thể, bộ đội và nhân dân địa phương. Tại đây, thư của Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi ban tổ chức được công bố, đánh dấu lần đầu tiên Ngày Thương binh toàn quốc được tổ chức.
Ý nghĩa của Ngày Thương binh Liệt sĩ 27/7
Tưởng nhớ những người đã hy sinh vì đất nước
Ý nghĩa trước hết của ngày 27/7 là tưởng niệm những người đã hy sinh vì độc lập, chủ quyền, thống nhất và sự bình yên của đất nước. Sau mỗi tấm bia mộ, mỗi dòng tên trên đài tưởng niệm là một cuộc đời, một gia đình và một câu chuyện chưa chắc đã được kể đầy đủ.
Nghi lễ dâng hoa, dâng hương hay dành phút mặc niệm giúp con người tạm rời khỏi nhịp sống thường ngày để nhớ đến giá trị của hòa bình. Sự tưởng niệm không nhằm khơi lại hận thù, mà nhắc nhở các thế hệ hôm nay trân trọng cuộc sống, gìn giữ hòa bình và hành xử có trách nhiệm với cộng đồng.
Nhiều liệt sĩ chưa xác định được danh tính hoặc chưa tìm thấy hài cốt. Vì thế, ngày 27/7 cũng gợi nhắc về những mất mát còn kéo dài trong nhiều gia đình. Công việc tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ mang ý nghĩa hành chính hay khoa học và đáp ứng nguyện vọng sâu xa của thân nhân mong người đã khuất được trở về quê hương.
Ghi nhận sự cống hiến của thương binh và người có công
Thương binh và bệnh binh không chỉ là những người cần được trợ giúp. Họ là những người đã trực tiếp đóng góp, chịu thương tật hoặc suy giảm sức khỏe trong quá trình chiến đấu và phục vụ đất nước.
Sự tri ân đúng nghĩa cần tránh cách nhìn thương hại. Điều quan trọng là tôn trọng phẩm giá, tạo điều kiện để người có công được chăm sóc sức khỏe, ổn định đời sống, lao động phù hợp và tham gia các hoạt động xã hội.
Trong thực tế, nhiều thương binh, bệnh binh và thân nhân liệt sĩ tiếp tục đóng góp cho cộng đồng sau chiến tranh. Họ có thể là người lao động, cán bộ, giáo viên, doanh nhân, người làm công tác xã hội hoặc người gìn giữ ký ức lịch sử tại địa phương. Nhắc đến họ chỉ như những người nhận trợ cấp sẽ không phản ánh đầy đủ nghị lực và vai trò xã hội của họ.
Những ai được tưởng nhớ, tri ân trong ngày 27/7?
Trong cách hiểu phổ biến, ngày 27/7 thường được nhắc đến như ngày dành cho thương binh, liệt sĩ và gia đình liệt sĩ. Tuy nhiên, phạm vi tri ân trong đời sống xã hội rộng hơn, bao gồm nhiều nhóm người có công với cách mạng.
Tùy từng điều kiện và hồ sơ được công nhận, những người được quan tâm có thể gồm người hoạt động cách mạng, Bà mẹ Việt Nam anh hùng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Anh hùng Lao động trong thời kỳ kháng chiến, thương binh, bệnh binh, người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học, người có công giúp đỡ cách mạng cùng thân nhân của các đối tượng liên quan.
Việc xác định quyền lợi cụ thể phải căn cứ vào hồ sơ và quy định pháp luật, không thể chỉ dựa trên cách gọi trong đời sống. Một người từng tham gia chiến đấu hoặc phục vụ chiến đấu có thể được cộng đồng kính trọng, nhưng danh hiệu pháp lý và chế độ ưu đãi cần được xem xét theo trình tự chính thức.
Ngày 27/7 vì thế vừa mang ý nghĩa tưởng niệm rộng rãi, vừa gắn với trách nhiệm thực hiện chính sách chính xác, công bằng và minh bạch.
Ý nghĩa văn hóa của việc dâng hương, dâng hoa
Trong văn hóa Việt Nam, hương thường được sử dụng trong những thời khắc tưởng niệm. Làn khói hương gợi sự kết nối về mặt tinh thần giữa người đang sống với người đã khuất.
Đây là biểu tượng văn hóa và tình cảm, không nên diễn giải như bằng chứng về những hiện tượng siêu nhiên. Giá trị của nén hương nằm ở lòng thành kính, sự lắng lại và ý thức nhớ ơn của người thắp.
Hoa tươi biểu thị sự trân trọng và trong sáng. Tại nghĩa trang liệt sĩ, những loài hoa giản dị, được sắp xếp gọn gàng thường phù hợp hơn các lễ vật cầu kỳ. Trong nghi lễ tập thể, vòng hoa được đặt theo hướng dẫn của ban tổ chức để bảo đảm trang nghiêm và thống nhất.
Phút mặc niệm tạo ra một khoảng lặng chung. Mỗi người có thể suy ngẫm khác nhau, nhưng cùng chia sẻ thái độ tôn kính đối với sự hy sinh của người đi trước.
Những nghi thức ấy không có giá trị vì độ lớn của lễ vật. Một bông hoa, một nén hương hay một phút cúi đầu thành kính đều có thể có ý nghĩa khi được thực hiện bằng nhận thức và tình cảm chân thành.
Đi viếng nghĩa trang liệt sĩ nên chuẩn bị gì?
Người dân không bắt buộc phải chuẩn bị mâm lễ lớn khi đến nghĩa trang liệt sĩ. Tùy quy định của từng nơi, có thể mang theo hoa tươi, một lượng hương vừa đủ và lễ vật đơn giản.
Trước khi đi, nên tìm hiểu thời gian mở cửa, khu vực gửi xe, quy định dâng hương và những vật không được mang vào. Một số nơi hạn chế đốt hương, vàng mã hoặc sử dụng lửa trong mùa khô để bảo đảm an toàn.
Trang phục nên lịch sự, kín đáo, thuận tiện cho việc di chuyển. Khi vào khu tưởng niệm, cần nói chuyện nhỏ nhẹ, giữ điện thoại ở chế độ phù hợp và không cười đùa ồn ào.
Nếu đi theo đoàn, nên tuân thủ hướng dẫn của ban quản lý hoặc trưởng đoàn. Không tách đoàn vào khu vực hạn chế, không đứng lên phần mộ và không tự ý lấy đất, đá, chân hương hoặc đồ vật tại nghĩa trang mang về.
Khi chụp ảnh, cần cân nhắc bối cảnh. Không tạo dáng phản cảm, ngồi lên bia mộ hoặc sử dụng ảnh phần mộ của người khác để phục vụ mục đích quảng cáo. Nếu ảnh có thông tin cá nhân của liệt sĩ và thân nhân, việc đăng tải nên được thực hiện thận trọng.
Sau khi dâng lễ, cần thu dọn bao bì, túi nilon, chai nước và đồ dùng phát sinh. Giữ sạch nghĩa trang cũng là một hình thức thể hiện sự tôn trọng.
