Hội làng An Trạch ở Hưng Yên: Thành hoàng Đông Hải Đại Vương, thời gian tổ chức, nghi lễ và giá trị văn hóa truyền thống.
Hội làng An Trạch là một sinh hoạt văn hóa cộng đồng gắn với đình làng và tục thờ Thành hoàng của cư dân địa phương. Trong ký ức của nhiều thế hệ, tên gọi An Trạch dùng để chỉ một đơn vị cư trú và gợi nhắc quê hương, dòng họ, đình làng, ngày hội và những mối liên hệ được hình thành qua quá trình cùng sinh sống, lao động.
Theo địa danh quen dùng trước đây, làng An Trạch thuộc xã Nhật Tân, huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên. Sau các đợt sắp xếp đơn vị hành chính, địa chỉ hành chính của khu vực đã thay đổi. Tuy vậy, tên gọi “hội làng An Trạch” vẫn có giá trị nhận diện về lịch sử và văn hóa, tương tự cách nhiều làng cổ ở đồng bằng Bắc Bộ tiếp tục duy trì tên truyền thống dù địa giới quản lý đã được điều chỉnh.
Một điểm cần đặc biệt lưu ý là hội làng An Trạch ở Hưng Yên không phải lễ hội Bích Câu Đạo Quán tại phố Cát Linh, Hà Nội. Sự trùng lặp tên An Trạch trong các nguồn tư liệu cũ có thể dẫn đến việc ghép nhầm địa điểm, nhân vật thờ phụng và ngày hội. Bài viết tập trung vào hội đình làng An Trạch thuộc vùng Nhật Tân – Tiên Lữ trước đây, đồng thời làm rõ những thông tin cần thận trọng khi tìm hiểu lễ hội.
Thông tin khái quát về hội làng An Trạch
| Nội dung | Thông tin khái quát |
|---|---|
| Tên gọi | Hội làng An Trạch, lễ hội đình làng An Trạch |
| Địa danh truyền thống | Làng An Trạch, xã Nhật Tân, huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên |
| Địa danh hành chính hiện nay | Khu vực thôn Nhật Tân, xã Hoàng Hoa Thám, tỉnh Hưng Yên |
| Không gian trung tâm | Đình làng An Trạch và khu dân cư của làng |
| Đối tượng được tưởng niệm | Thành hoàng được cộng đồng tôn xưng là Đông Hải Đại Vương |
| Nhân vật có liên hệ theo tư liệu địa phương | Nguyễn Phục, một nhân vật thời Lê sơ được thờ với tước hiệu Đông Hải Đại Vương |
| Lịch hội năm 2026 | Ngày 7 và 8 tháng 3 năm 2026, tức ngày 19 và 20 tháng Giêng năm Bính Ngọ |
| Hoạt động văn hóa được ghi nhận trong năm 2026 | Trống hội, hát quan họ, hát chèo, biểu diễn văn nghệ và một số hoạt động hội khác |
| Tính chất | Lễ hội cộng đồng gắn với tín ngưỡng thờ Thành hoàng làng |
| Tình trạng xếp hạng di tích | Chưa có đủ căn cứ công khai để khẳng định đình thuộc cấp xếp hạng cụ thể |
Bảng trên chỉ khái quát những thông tin đã có cơ sở đối chiếu. Lịch tổ chức năm 2026 là lịch của một năm cụ thể, không nên mặc nhiên xem là ngày hội cố định cho mọi năm. Người muốn tham dự cần theo dõi thông báo của chính quyền, ban tổ chức hoặc cộng đồng địa phương vào từng thời điểm.
Hội làng An Trạch ở đâu?
Trong các tài liệu và cách gọi đã trở nên quen thuộc, An Trạch là một làng thuộc xã Nhật Tân, huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên. Cách ghi này phản ánh địa giới hành chính tồn tại trong một giai đoạn dài và vẫn có ý nghĩa khi tra cứu thần tích, gia phả, hồ sơ làng xã, hình ảnh lễ hội hoặc ký ức của người dân.
Theo phương án sắp xếp đơn vị hành chính có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2025, thị trấn Vương cùng các xã Hưng Đạo, Nhật Tân và An Viên được hợp nhất để thành lập xã Hoàng Hoa Thám. Đến năm 2026, thôn An Trạch và thôn Linh Hạ tiếp tục được sắp xếp lại trong thôn Nhật Tân. Vì vậy, xét theo địa danh hành chính tại thời điểm hiện nay, khu vực làng An Trạch cũ thuộc thôn Nhật Tân, xã Hoàng Hoa Thám, tỉnh Hưng Yên.
Sự thay đổi này không làm mất đi tên làng trong đời sống văn hóa. Người dân vẫn có thể sử dụng tên An Trạch khi nói về quê quán, đình làng, hội làng, các dòng họ hoặc những câu chuyện gắn với vùng đất. Trong nghiên cứu văn hóa dân gian, cần đặt song song hai lớp địa danh:
- Địa danh truyền thống giúp xác định cộng đồng hình thành và bảo lưu lễ hội.
- Địa danh hành chính hiện tại giúp xác định chính xác địa điểm, cơ quan quản lý và đường đi.
Do đó, tên bài “Hội làng An Trạch – Nhật Tân, Tiên Lữ, Hưng Yên” vẫn phù hợp với thói quen tra cứu lịch sử. Khi hướng dẫn địa chỉ hiện nay, cần bổ sung tên xã Hoàng Hoa Thám để tránh nhầm lẫn.
Không nên nhầm hội làng An Trạch với lễ hội Bích Câu Đạo Quán
Trong một số nội dung từng được phổ biến trên mạng, hội làng An Trạch ở Nhật Tân, Tiên Lữ có thể bị ghép với lễ hội Bích Câu Đạo Quán, câu chuyện Tú Uyên – Giáng Kiều và ngày hội mùng 3, mùng 4 tháng Hai âm lịch. Cách ghép này không phù hợp về địa lý và không gian tín ngưỡng.
Bích Câu Đạo Quán hiện tọa lạc tại số 14 phố Cát Linh, thành phố Hà Nội. Di tích gắn với địa danh An Trạch của kinh thành Thăng Long xưa và truyền thuyết về Tú Uyên gặp tiên nữ Giáng Kiều. Nơi đây không phải đình làng An Trạch thuộc vùng Nhật Tân, Tiên Lữ của tỉnh Hưng Yên.
Sự nhầm lẫn có thể bắt nguồn từ việc cả hai nơi đều liên quan đến tên An Trạch. Tuy nhiên, tên gọi giống nhau không có nghĩa hai cộng đồng cùng một lịch sử hoặc cùng thờ một hệ thống nhân vật. Khi xác định một lễ hội, cần đối chiếu tối thiểu bốn yếu tố:
- Địa điểm tổ chức.
- Cơ sở thờ tự làm trung tâm.
- Nhân vật hoặc sự kiện được tưởng niệm.
- Cộng đồng trực tiếp duy trì lễ hội.
Ở Bích Câu Đạo Quán, mạch truyện nổi bật là Tú Uyên – Giáng Kiều và truyền thống Đạo giáo tại Thăng Long. Ở làng An Trạch thuộc Hưng Yên, lễ hội gắn với đình làng và việc phụng thờ Thành hoàng được tôn xưng là Đông Hải Đại Vương. Đây là hai không gian văn hóa khác nhau.
Vì vậy, không nên sử dụng câu chuyện Tú Uyên – Giáng Kiều để giải thích nguồn gốc hội làng An Trạch ở Hưng Yên. Cũng không nên lấy lịch hội Bích Câu làm ngày tổ chức truyền thống của đình làng An Trạch.
Thành hoàng làng An Trạch và danh xưng Đông Hải Đại Vương
Các thông tin do cộng đồng địa phương công bố trong dịp hội đình làng cho thấy Thành hoàng làng An Trạch được tôn xưng là Đông Hải Đại Vương. Lễ hội năm 2026 được giới thiệu là dịp tưởng niệm 592 năm ngày sinh của vị Thành hoàng, tính từ năm 1434 đến năm 2026.
Mốc năm 1434 phù hợp với thần tích về Nguyễn Phục, một nhân vật thời Lê sơ được nhiều địa phương thờ dưới tước hiệu Đông Hải Đại Vương. Tuy nhiên, “Đông Hải Đại Vương” là một danh xưng xuất hiện trong nhiều truyền thống thờ tự khác nhau. Ở một số nơi, danh hiệu này có thể được gắn với nhân vật khác, trong đó có Đoàn Thượng. Vì thế, chỉ dựa vào tước hiệu mà không xem thần phả, sắc phong hoặc ký ức thờ phụng của từng làng rất dễ dẫn đến nhầm lẫn.
Đối với An Trạch, mốc năm sinh 1434 là căn cứ quan trọng để nhận diện Thành hoàng được thờ nhiều khả năng là Nguyễn Phục. Khi trình bày, cách viết thận trọng hơn cả là: “Theo tư liệu và thông tin lễ hội của địa phương, đình làng An Trạch thờ Thành hoàng Đông Hải Đại Vương, có liên hệ với thần tích Nguyễn Phục.”
Nguyễn Phục trong lịch sử và thần tích
Tư liệu giới thiệu về tín ngưỡng thờ Nguyễn Phục cho biết ông sinh năm Giáp Dần 1434. Ông được nhắc đến như một viên quan dưới triều Lê sơ, từng đảm nhiệm công việc có liên quan đến quân lương trong một chiến dịch về phương Nam.
Theo thần tích được lưu truyền tại những nơi thờ ông, khi đoàn vận chuyển quân lương gặp bão lớn, Nguyễn Phục đã cho dừng lại để bảo toàn tính mạng quân sĩ và lương thảo. Do đến chậm so với quân lệnh, ông bị xử tội. Sau khi sự việc được xét lại, ông được minh oan, truy phong và được nhân dân ở nhiều địa phương thờ phụng với tước hiệu Đông Hải Đại Vương.
Câu chuyện này cần được tiếp nhận trên hai bình diện:
- Việc Nguyễn Phục là nhân vật thời Lê sơ và được nhiều địa phương thờ phụng có thể nghiên cứu qua sử liệu, thần phả và hệ thống di tích.
- Các chi tiết về bão biển, sự linh ứng hoặc những lần hiển thánh thuộc phạm vi thần tích, truyền thuyết và ký ức tín ngưỡng.
Việc phân biệt không nhằm phủ nhận giá trị của truyền thuyết. Trái lại, cách nhìn này giúp hiểu đúng chức năng của từng loại tư liệu. Chính sử chủ yếu ghi lại nhân vật và sự kiện theo quan điểm của nhà nước qua từng thời kỳ, còn thần tích phản ánh cách cộng đồng lý giải công lao, phẩm chất và quyền năng bảo trợ của vị thần mà họ phụng thờ.
Hội làng An Trạch được tổ chức vào thời gian nào?
Lịch tổ chức năm 2026
Theo thông tin về kỳ hội năm 2026, lễ hội đình làng An Trạch lần thứ ba được tổ chức trong hai ngày 7 và 8 tháng 3 năm 2026, tương ứng ngày 19 và 20 tháng Giêng năm Bính Ngọ. Chương trình diễn ra từ sáng ngày 7 tháng 3 đến chiều ngày 8 tháng 3.
Thời gian vào tháng Giêng phù hợp với nhịp lễ hội mùa xuân của nhiều làng quê Bắc Bộ. Sau Tết Nguyên đán, người dân có điều kiện trở về quê, gặp gỡ họ hàng, sửa soạn việc làng và tham gia những sinh hoạt cộng đồng.
Tuy nhiên, đây là lịch đã được xác nhận cho năm 2026. Không nên chuyển thành câu khẳng định rằng hội làng An Trạch “luôn diễn ra ngày 19 và 20 tháng Giêng” nếu chưa có lệ hội hoặc thông báo chính thức chứng minh ngày này được duy trì cố định qua các năm.
Ngày hội truyền thống và lịch tổ chức từng năm
Ngày truyền thống là mốc được cộng đồng duy trì theo lệ làng, thường liên quan đến ngày sinh, ngày hóa, ngày lập công hoặc một sự kiện gắn với vị thần. Trong khi đó, lịch tổ chức thực tế có thể được điều chỉnh do điều kiện thời tiết, ngày nghỉ, công tác tổ chức hoặc chủ trương của địa phương.
Đối với hội làng An Trạch, nguồn công khai hiện có mới giúp xác định chắc chắn lịch năm 2026. Vì vậy, người muốn tham dự vào những năm sau nên kiểm tra thông báo mới nhất, thay vì dựa hoàn toàn vào bài viết cũ hoặc lịch của năm trước.
Cũng không nên dùng ngày mùng 3 và mùng 4 tháng Hai âm lịch của lễ hội Bích Câu Đạo Quán làm ngày hội An Trạch ở Hưng Yên. Hai lễ hội thuộc hai địa điểm và hai truyền thống thờ tự khác nhau.
