Chùa Diên Quang ở Bắc Ninh có gì đặc biệt? Tìm hiểu lịch sử, kiến trúc, sinh hoạt Phật giáo và lưu ý khi hành hương, vãn cảnh.
Giữa không gian văn hóa Kinh Bắc, nơi làng xóm, đình chùa và những lớp ký ức cộng đồng đan xen với nhau, Chùa Diên Quang là một địa điểm Phật giáo được nhiều người biết đến tại vùng Quế Võ. Chùa còn có tên gọi dân gian là chùa Guột, gắn với tên của khu dân cư nơi ngôi chùa tọa lạc.
Không chỉ phục vụ nhu cầu lễ Phật của người dân địa phương, Chùa Diên Quang còn được biết đến qua các khóa tu, hoạt động giảng pháp, lễ Vu Lan, lễ vía Đức Phật A Di Đà và nhiều chương trình hướng thiện. Diện mạo hiện nay của chùa phần lớn được hình thành qua quá trình phục dựng và xây dựng lại trong những thập niên gần đây, thay cho công trình cũ từng bị hư hại nghiêm trọng.
Khi tìm hiểu về Chùa Diên Quang ở Bắc Ninh, cần phân biệt rõ giữa truyền thống cho rằng chùa có nguồn gốc từ thời Lý với những mốc trùng tu, xây dựng có thể xác định qua tư liệu hiện đại. Việc phân biệt này giúp nhìn nhận đúng giá trị của chùa, không thần bí hóa lịch sử nhưng cũng không làm mất đi chiều sâu ký ức văn hóa mà người dân làng Guột đã gìn giữ.
Chùa Diên Quang ở đâu?
Chùa Diên Quang tọa lạc tại tổ dân phố Guột, phường Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh. Đây là địa chỉ hành chính được sử dụng sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025.
Trong các sách báo, bản đồ và bài viết xuất bản trước đây, địa chỉ của chùa thường được ghi là:
- Thôn Guột hoặc khu phố Guột.
- Xã, sau đó là phường Việt Hùng.
- Huyện, sau đó là thị xã Quế Võ.
- Tỉnh Bắc Ninh.
Theo Nghị quyết số 1658/NQ-UBTVQH15, các phường Phố Mới, Bằng An, Việt Hùng và Quế Tân được sắp xếp thành phường Quế Võ; chính quyền tại đơn vị mới hoạt động từ ngày 1/7/2025. Vì vậy, tên “phường Việt Hùng” xuất hiện trên nhiều tư liệu cũ không còn là địa danh hành chính cấp xã hiện hành.
Để vừa thuận tiện cho người đọc vừa bảo đảm tính chính xác, có thể ghi địa chỉ đầy đủ như sau: Chùa Diên Quang, tổ dân phố Guột, phường Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh.
Khi tra cứu trên thiết bị định vị, người đi chùa vẫn có thể gặp tên “Chùa Diên Quang – chùa Guột” hoặc địa chỉ cũ thuộc Việt Hùng. Hai cách ghi này cùng chỉ một địa điểm, nhưng địa chỉ mới nên được ưu tiên trong các bài viết cập nhật.
Tên gọi Chùa Diên Quang và chùa Guột
Tên chữ của chùa là Diên Quang tự. Trong tiếng Việt, “diên” có thể gợi ý nghĩa kéo dài, nối tiếp; “quang” chỉ ánh sáng hoặc sự sáng tỏ. Trong không gian Phật giáo, tên gọi Diên Quang thường được liên tưởng đến sự tiếp nối của ánh sáng trí tuệ và lòng từ bi.
Tuy nhiên, không nên tự diễn giải tên chùa thành một lời khẳng định về khả năng ban phát phúc lộc hay thay đổi vận mệnh. Tên tự viện trước hết là danh xưng văn hóa và tôn giáo, phản ánh ước nguyện hướng thiện của cộng đồng xây dựng, gìn giữ chùa.
Tên gọi chùa Guột xuất phát từ địa danh làng Guột. Cách gọi một ngôi chùa theo tên làng rất phổ biến ở đồng bằng Bắc Bộ. Trong đời sống hằng ngày, tên dân gian thường gần gũi hơn tên chữ và thể hiện mối quan hệ gắn bó giữa ngôi chùa với cộng đồng cư dân.
Bởi vậy, Chùa Diên Quang không chỉ là một cơ sở Phật giáo đặt tại làng Guột. Trong ký ức địa phương, chùa còn là một phần của không gian làng, nơi nhiều thế hệ người dân đến lễ Phật, làm công quả, tham dự nghi lễ và tìm kiếm sự tĩnh lặng trong đời sống tinh thần.
Dấu tích lịch sử và truyền thống về nguồn gốc thời Lý
Nhiều tư liệu Phật giáo và bài viết về địa phương cho biết Chùa Diên Quang được hình thành từ thời Lý. Đây cũng là cách kể được lưu truyền trong cộng đồng và được nhắc lại tại một số sự kiện của nhà chùa.
Tuy vậy, hiện chưa thấy một hồ sơ khoa học được công bố rộng rãi cung cấp đầy đủ niên đại khởi dựng, tên người sáng lập, văn bia nguyên thủy hoặc sắc chỉ thời Lý liên quan trực tiếp đến chùa. Vì thế, cách trình bày phù hợp là: Theo truyền thống địa phương và tư liệu của nhà chùa, Chùa Diên Quang có nguồn gốc từ thời Lý.
Không nên viết chắc chắn rằng chùa được xây dựng vào một năm cụ thể nếu chưa có văn bia, thư tịch hoặc kết quả khảo cổ làm căn cứ.
Việc một ngôi chùa tại Bắc Ninh được cho là có nguồn gốc thời Lý không phải điều khó lý giải về mặt bối cảnh. Vùng Kinh Bắc là một trong những địa bàn Phật giáo phát triển sớm và có ảnh hưởng sâu rộng. Dưới các triều Lý, nhiều chùa tháp được xây dựng; tăng sĩ có vị trí đáng kể trong đời sống tư tưởng, giáo dục và chính trị.
Tuy nhiên, bối cảnh lịch sử chung không thể thay thế chứng cứ riêng của từng di tích. Một ngôi chùa nằm trong vùng phát triển mạnh của Phật giáo thời Lý chưa đủ để kết luận toàn bộ kiến trúc hiện còn đều có niên đại từ thời kỳ đó.
Đối với Chùa Diên Quang, giá trị lịch sử nên được nhìn nhận qua hai lớp:
- Lớp truyền thống và ký ức cộng đồng về một ngôi chùa có nguồn gốc lâu đời.
- Lớp kiến trúc và sinh hoạt Phật giáo hiện đại, chủ yếu được phục dựng, mở rộng từ cuối thế kỷ XX đến đầu thế kỷ XXI.
Hai lớp giá trị này không loại trừ nhau. Ngược lại, chúng cho thấy một ngôi chùa có thể trải qua đổ nát, mai một rồi được cộng đồng từng bước khôi phục để tiếp tục thực hiện chức năng tôn giáo và văn hóa.
Từ phế tích đến ngôi chùa được phục dựng
Theo thông tin được công bố trong lễ lạc thành năm 2019, Chùa Diên Quang từng trải qua nhiều biến động, bị chiến tranh và thời gian tàn phá đến mức công trình cũ gần như chỉ còn phế tích.
Năm 1990, người dân làng Guột cùng đóng góp xây dựng lại một ngôi Tam bảo gồm ba gian nhà cấp bốn để có nơi lễ Phật. Công trình này còn đơn sơ, nhưng có ý nghĩa quan trọng trong việc duy trì mạch sinh hoạt tôn giáo của cộng đồng sau một thời gian chùa bị hư hại.
Giai đoạn này phản ánh một đặc điểm thường gặp ở nhiều ngôi chùa làng miền Bắc: khi điều kiện kinh tế còn khó khăn, việc phục dựng trước hết dựa vào sự đóng góp công sức, vật liệu và tiền của của người dân. Quy mô kiến trúc có thể khiêm tốn, song điều quan trọng là duy trì được không gian thờ Phật và nơi tụ họp vào các ngày lễ.
Năm 2007, Đại đức Thích Tâm Quán được Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Bắc Ninh chấp thuận về trụ trì. Việc có tăng sĩ thường trú tạo điều kiện để các sinh hoạt tu học, giảng pháp và tổ chức đạo tràng được duy trì đều đặn hơn.
Khi lượng Phật tử đến chùa tăng lên, ngôi Tam bảo nhỏ xây năm 1990 không còn đáp ứng tốt nhu cầu sử dụng. Nhà chùa, người dân và Phật tử sau đó triển khai kế hoạch xây dựng lại các công trình chính.
Ngày 1/4/2012, chùa tổ chức động thổ trùng tu và xây dựng Đại hùng Bảo điện. Đến ngày 26/4/2015, ngôi Đại hùng Bảo điện được khánh thành sau khoảng ba năm thi công. Công trình được giới thiệu có kết cấu hình chữ Công, hai tầng, lợp ngói đỏ và diện tích gần 1.000 m².
Quá trình mở rộng vẫn tiếp tục sau năm 2015. Đến lễ lạc thành ngày 21/7/2019, quần thể cơ bản đã có Đại hùng Bảo điện, Tổ đường, khu giảng đường, nhà khách, Tăng xá và một số hạng mục phụ trợ.
Như vậy, diện mạo chùa mà khách hành hương nhìn thấy ngày nay không phải toàn bộ là kiến trúc cổ thời Lý. Đây chủ yếu là một quần thể được xây dựng mới trên nền tảng và ký ức của ngôi chùa làng xưa.
Kiến trúc Chùa Diên Quang hiện nay
Đại hùng Bảo điện
Đại hùng Bảo điện là công trình trung tâm của Chùa Diên Quang. Đây là không gian chính dành cho việc thờ Phật, tụng kinh, lễ bái và tổ chức các nghi thức Phật giáo có đông người tham dự.
Công trình được xây dựng theo dạng chữ Công, một kiểu bố cục quen thuộc trong kiến trúc tôn giáo Việt Nam. Hai tầng của tòa nhà tạo thêm diện tích sử dụng, phù hợp với nhu cầu tổ chức những khóa tu và pháp hội có số lượng người tham dự lớn.
Mái chùa lợp ngói đỏ, có độ dốc và các đầu đao cong, gợi lại hình thức kiến trúc chùa truyền thống Bắc Bộ. Tuy nhiên, quy mô và kết cấu của tòa nhà thể hiện rõ dấu ấn xây dựng đương đại.
Đây là điểm cần được trình bày khách quan. Công trình mới không vì thế mà thiếu giá trị, nhưng giá trị của nó khác với một tòa Tam bảo cổ còn giữ nguyên kết cấu gỗ, chạm khắc và vật liệu từ nhiều thế kỷ trước. Đại hùng Bảo điện Chùa Diên Quang có giá trị nổi bật ở khả năng đáp ứng sinh hoạt tôn giáo hiện nay và thể hiện nỗ lực phục hưng chùa của cộng đồng.
Tổ đường
Tổ đường là nơi tưởng niệm các vị tổ sư, tăng sĩ và những người có công trong quá trình truyền thừa, xây dựng và duy trì ngôi chùa.
Trong truyền thống Phật giáo Việt Nam, thờ Tổ thể hiện tinh thần tri ân. Việc tưởng niệm không chỉ hướng tới một cá nhân mà còn nhắc người tu học về sự tiếp nối của giáo pháp, giới luật và nếp sống thiền môn qua nhiều thế hệ.
Khi hành lễ tại Tổ đường, người đi chùa nên giữ thái độ trang nghiêm, tránh coi đây là nơi cầu xin lợi ích vật chất. Ý nghĩa chính của không gian này là tưởng nhớ công đức và học theo hạnh nguyện tu hành của người đi trước.
Giảng đường và không gian tu học
Giảng đường là một trong những hạng mục đáng chú ý của quần thể Chùa Diên Quang. Sự hiện diện của công trình này cho thấy chùa không chỉ chú trọng việc lễ bái mà còn dành không gian cho nghe pháp, học giáo lý và tổ chức khóa tu.
Trong quan niệm Phật giáo, đến chùa không chỉ để thắp hương hay cầu nguyện. Việc nghe giảng, đọc kinh, thực hành chánh niệm và nhìn lại cách ứng xử trong cuộc sống mới là những nội dung quan trọng của quá trình tu học.
Giảng đường cũng tạo điều kiện cho các chương trình dành cho thanh thiếu niên, gia đình và Phật tử tại gia. Tuy nhiên, nội dung, thời gian và điều kiện tham dự từng chương trình có thể thay đổi. Người có nhu cầu nên theo dõi thông báo chính thức của nhà chùa trước khi đến.
Tăng xá và nhà khách
Tăng xá là khu vực dành cho chư tăng sinh hoạt và tu học. Nhà khách phục vụ việc đón tiếp tăng ni, Phật tử hoặc người tham dự các chương trình do chùa tổ chức.
Đây là những không gian có tính nội bộ hoặc có quy định sử dụng riêng. Khách tham quan không nên tự ý đi vào, chụp ảnh hoặc làm ảnh hưởng đến sinh hoạt của người đang tu học.
Khuôn viên, tượng Phật và cảnh quan
Khuôn viên chùa được bố trí cây xanh, lối đi, tượng Phật và các tiểu cảnh. So với hình ảnh một ngôi chùa làng nhỏ giữa đồng ruộng trước đây, Chùa Diên Quang hiện nay có quy mô rộng và khả năng đón tiếp số lượng lớn người hành hương.
Các tượng Phật đặt trong sân không đơn thuần mang chức năng trang trí. Hình tượng Phật và Bồ Tát nhắc người chiêm bái hướng tới lòng từ bi, trí tuệ, sự nhẫn nại và tinh thần giảm bớt tham, sân, si.
Vì vậy, khi tham quan, nên hạn chế tạo dáng phản cảm, ngồi lên bệ tượng, chạm tay vào hiện vật hoặc biến không gian tôn giáo thành địa điểm chụp ảnh ồn ào.
Chùa Diên Quang thờ ai?
Là một ngôi chùa Phật giáo, đối tượng thờ tự trung tâm của Chùa Diên Quang là chư Phật, Bồ Tát và các vị thuộc hệ thống thờ tự Phật giáo Bắc truyền.
Không gian quan trọng nhất là Tam bảo. Khái niệm Tam bảo chỉ ba ngôi báu:
- Phật: bậc giác ngộ.
- Pháp: lời dạy và con đường tu tập.
- Tăng: cộng đồng những người xuất gia chân chính tiếp nối, thực hành và truyền trao giáo pháp.
Khi lễ Tam bảo, người Phật tử thường phát nguyện hướng thiện, sửa đổi hành vi, nuôi dưỡng lòng từ và học cách nhìn nhận khổ đau bằng trí tuệ. Việc lễ Phật không nên bị giản lược thành hoạt động xin tiền tài, địa vị hoặc kết quả vượt ngoài quy luật đời sống.
Tư liệu về hoạt động của chùa cho thấy nơi đây có định hướng tu học Tịnh độ và từng tổ chức các khóa niệm Phật. Pháp môn Tịnh độ nhấn mạnh niềm tin, phát nguyện và thực hành niệm danh hiệu Đức Phật A Di Đà, đồng thời khuyến khích người tu giữ gìn đạo đức, làm việc thiện và xây dựng đời sống tỉnh thức.
Bên cạnh thờ Phật, chùa còn có Tổ đường. Một số ngôi chùa Việt có thể phối thờ các nhân vật, thần linh dân gian hoặc có nhà Mẫu, nhưng việc xác định cụ thể tại Chùa Diên Quang cần dựa trên khảo sát trực tiếp và hồ sơ thờ tự của chùa. Không nên suy đoán chỉ từ tập quán chung của các chùa Bắc Bộ.
Hoạt động tu học và sinh hoạt Phật giáo
Khóa tu niệm Phật
Chùa Diên Quang được nhiều người biết đến qua các khóa tu niệm Phật một ngày hoặc nhiều ngày. Các chương trình thường bao gồm tụng kinh, niệm Phật, nghe pháp, dùng cơm trong chánh niệm và thực hành nếp sống tập thể.
Từ năm 2011, báo chí Phật giáo đã ghi nhận những khóa tu một ngày tại chùa có đông Phật tử tham dự. Các hoạt động này góp phần hình thành hình ảnh Chùa Diên Quang như một đạo tràng tu học có phạm vi ảnh hưởng vượt ra ngoài làng Guột.
Giá trị của khóa tu không nằm ở số lượng người tham dự mà ở cơ hội tạm rời nhịp sống bận rộn, giữ gìn thân khẩu ý và học cách ứng dụng giáo lý vào gia đình, công việc.
Người tham gia khóa tu cần tuân thủ nội quy, giữ đúng thời khóa và không nên đến chỉ vì tâm lý tò mò hoặc mong nhận được một kết quả “cầu gì được nấy”.
Giảng pháp
Các buổi giảng pháp giúp Phật tử hiểu rõ hơn về giáo lý, nhân quả, đạo đức, lòng hiếu thảo, trách nhiệm gia đình và cách chuyển hóa những tâm lý tiêu cực.
Trong Phật giáo, nhân quả không nên bị hiểu thành sự thưởng phạt tức thời mang tính thần bí. Nhân quả trước hết nhấn mạnh mối liên hệ giữa hành động, lời nói, ý nghĩ và những hệ quả mà chúng tạo ra cho chính mình cũng như người xung quanh.
Việc nghe pháp chỉ thực sự có ý nghĩa khi người nghe biết suy ngẫm và thực hành. Nếu vẫn giữ cách ứng xử gây tổn thương, chạy theo lợi ích bất chính hoặc phó mặc cuộc đời cho nghi lễ, thì việc đi chùa chưa đạt được giá trị chuyển hóa vốn có.
Lễ Vu Lan
Chùa từng tổ chức đại lễ Vu Lan với sự tham dự của đông đảo Phật tử. Vu Lan là dịp nhắc nhở về lòng hiếu thảo, biết ơn cha mẹ, tổ tiên và những người đã nuôi dưỡng, giúp đỡ mình.
Ý nghĩa của Vu Lan không chỉ nằm ở nghi thức cài hoa hồng, tụng kinh hay dâng lễ. Sự báo hiếu cần được thể hiện trong đời sống thường ngày: quan tâm cha mẹ khi còn sống, giữ gìn hòa khí gia đình, sống lương thiện và có trách nhiệm.
Đối với người đã mất, việc tưởng niệm nên đi cùng những hành động tích cực như làm việc thiện, giúp người khó khăn và gìn giữ nề nếp tốt đẹp của gia đình.
Lễ vía Đức Phật A Di Đà
Chùa Diên Quang từng tổ chức lễ hoa đăng nhân ngày vía Đức Phật A Di Đà. Trong truyền thống Phật giáo Bắc truyền, ngày vía thường được tổ chức vào ngày 17 tháng 11 âm lịch, nhưng lịch nghi lễ cụ thể của từng năm có thể điều chỉnh theo thông báo của nhà chùa.
Hoa đăng mang ý nghĩa biểu tượng cho ánh sáng trí tuệ và sự tỉnh thức. Người tham dự không nên hiểu việc thả hoặc dâng đèn như một cách bảo đảm xóa bỏ mọi khó khăn. Giá trị của nghi lễ nằm ở việc nhắc mỗi người soi lại chính mình và phát nguyện sống lành.
Lễ cầu an đầu năm
Một số năm, nhà chùa tổ chức lễ cầu an đầu xuân. Trong đời sống người Việt, cầu an thể hiện mong ước gia đình yên ổn, khỏe mạnh và hòa thuận.
Tuy nhiên, nghi thức cầu an không thay thế việc chăm sóc sức khỏe, tuân thủ pháp luật, lao động có trách nhiệm hoặc giải quyết mâu thuẫn bằng đối thoại. Theo tinh thần Phật giáo, bình an được xây dựng từ lối sống chân chính, sự hiểu biết và khả năng điều chỉnh tâm ý.
Không nên tuyên truyền rằng tham dự một khóa lễ có thể chắc chắn loại bỏ tai họa hoặc bảo đảm một năm thuận lợi.
Hoạt động thiện nguyện
Chư tăng và Phật tử Chùa Diên Quang từng tham gia nhiều chương trình hỗ trợ cộng đồng, trong đó có hoạt động tặng lương thực trong thời kỳ dịch bệnh. Những việc làm này thể hiện phương diện nhập thế của Phật giáo: không tách rời việc tu học khỏi trách nhiệm đối với con người và xã hội.
Hoạt động thiện nguyện có ý nghĩa bền vững khi được thực hiện minh bạch, đúng đối tượng và tôn trọng phẩm giá người nhận. Việc giúp đỡ không nên biến thành phương tiện phô trương công đức cá nhân.
Chùa Diên Quang có phải di tích được xếp hạng không?
Đây là vấn đề cần thận trọng vì nhiều bài giới thiệu thường gọi Chùa Diên Quang là “di tích lịch sử”, “di tích lịch sử – văn hóa” hoặc “cổ tự ngàn năm” mà không dẫn quyết định xếp hạng cụ thể.
Trong danh mục kèm Quyết định số 2294/QĐ-UBND của tỉnh Bắc Ninh năm 2023, Chùa thôn Guột – Diên Quang tự được đặt trong nhóm di tích kiểm kê của địa phương, không nằm trong các nhóm di tích quốc gia hoặc di tích cấp tỉnh được liệt kê trong cùng phụ lục.
Báo cáo văn hóa của địa phương năm 2026 liệt kê các di tích cấp tỉnh trên địa bàn gồm Đình Guột, Đình Lựa, Đình Nghiêm Thôn, Chùa Lê Độ và Nhà thờ họ Nguyễn Quý; Chùa Diên Quang không xuất hiện trong nhóm này.
Do đó, với những tư liệu công khai hiện có, cách trình bày thận trọng là:
Chùa Diên Quang là cơ sở Phật giáo và địa điểm thuộc danh mục kiểm kê di tích của địa phương; chưa nên gọi là di tích cấp tỉnh, di tích quốc gia hoặc di tích quốc gia đặc biệt khi chưa có quyết định xếp hạng tương ứng.
“Được kiểm kê” không có nghĩa là ngôi chùa không có giá trị. Kiểm kê là bước ghi nhận địa điểm trong hệ thống quản lý văn hóa, tạo cơ sở theo dõi, nghiên cứu và bảo vệ. Tuy nhiên, kiểm kê khác với xếp hạng di tích theo thẩm quyền.
Nếu trong tương lai chùa được xếp hạng, bài viết cần cập nhật đúng tên di tích, cấp xếp hạng, ngày ban hành, số quyết định và cơ quan có thẩm quyền.
Giá trị văn hóa của Chùa Diên Quang đối với làng Guột
Duy trì ký ức về ngôi chùa làng
Ngôi chùa làng truyền thống thường gắn với nhiều thế hệ cư dân. Đó có thể là nơi người cao tuổi tụng kinh, trẻ nhỏ theo cha mẹ đi lễ, người dân góp công sửa mái, dựng cổng hoặc chuẩn bị các ngày lễ lớn.
Chùa Diên Quang từng bị hư hại nặng nhưng vẫn được người dân phục dựng. Quá trình ấy cho thấy ký ức về ngôi chùa không mất đi ngay cả khi công trình vật chất không còn nguyên vẹn.
Việc dựng lại ba gian Tam bảo năm 1990 có thể xem là một hành động nối lại mạch văn hóa của làng. Dù công trình đơn giản, nó giúp thế hệ sau vẫn nhận biết nơi đây là không gian thờ Phật và là một phần trong lịch sử cộng đồng.
Không gian giáo dục đạo đức
Thông qua giảng pháp, khóa tu và các ngày lễ, chùa góp phần truyền tải những giá trị như hiếu thảo, từ bi, tiết chế ham muốn, tránh làm tổn thương người khác và biết chia sẻ với người khó khăn.
Giáo dục tại chùa không thay thế giáo dục gia đình hoặc nhà trường. Tuy nhiên, nếu được tổ chức phù hợp, các hoạt động có thể hỗ trợ người trẻ hình thành ý thức trách nhiệm, khả năng lắng nghe và sự tôn trọng đối với di sản.
Điều cần tránh là truyền đạt cho trẻ em những quan niệm gây sợ hãi về quả báo tức thời, ma quỷ hoặc tai họa. Giáo dục Phật giáo nên hướng tới hiểu biết, nhân ái và chủ động chịu trách nhiệm về hành vi.
Nơi kết nối cộng đồng
Các khóa tu và hoạt động thiện nguyện tạo cơ hội để người dân địa phương, Phật tử các vùng và chư tăng gặp gỡ, cùng tham gia việc chung.
Mối liên kết cộng đồng sẽ có giá trị khi dựa trên tinh thần tự nguyện, bình đẳng và tôn trọng. Người không theo Phật giáo vẫn có thể đến tìm hiểu kiến trúc, lịch sử và tham gia những hoạt động xã hội phù hợp.
Một phần của không gian văn hóa Kinh Bắc
Kinh Bắc nổi tiếng với hệ thống đình, đền, chùa, lễ hội, dân ca Quan họ và các làng nghề. Trong không gian ấy, mỗi ngôi chùa có lịch sử và vị trí riêng.
Chùa Diên Quang không sở hữu hệ thống kiến trúc cổ nguyên vẹn nổi bật như một số quốc tự hoặc danh lam lớn của Bắc Ninh. Giá trị riêng của chùa nằm ở câu chuyện phục dựng từ phế tích, sự gắn bó với làng Guột và vai trò của một đạo tràng tu học trong đời sống hiện đại.
Cách nhìn này giúp tránh tâm lý chỉ đánh giá di tích qua độ “hoành tráng” hoặc số năm tuổi được truyền miệng. Một công trình tôn giáo còn có thể được nhận diện qua chức năng cộng đồng, ký ức địa phương và cách con người sử dụng, gìn giữ nó.
Đi Chùa Diên Quang nên cầu gì?
Trong quan niệm của nhiều người Việt, đi chùa thường gắn với mong muốn cầu bình an, sức khỏe và gia đình hòa thuận. Những mong ước này phản ánh nhu cầu tinh thần chính đáng.
Tuy nhiên, theo giáo lý Phật giáo, việc lễ Phật không nhằm trao đổi lễ vật để nhận lấy lợi ích. Đức Phật không được nhìn nhận như vị thần quyết định trực tiếp chuyện tiền bạc, công danh hay tình duyên của từng người.
Khi đến Chùa Diên Quang, mỗi người có thể phát nguyện:
- Biết sống tử tế và có trách nhiệm hơn.
- Giảm nóng giận, đố kỵ và tham lam.
- Quan tâm cha mẹ, người thân.
- Không làm việc gây tổn hại đến người khác.
- Chăm chỉ học tập, lao động chân chính.
- Biết giúp đỡ người gặp khó khăn.
- Giữ tâm bình tĩnh khi đối diện biến cố.
Những lời nguyện như vậy có thể được chuyển thành hành động cụ thể. Đây cũng là cách để chuyến đi chùa không dừng lại ở việc thắp hương mà trở thành dịp tự soi xét và điều chỉnh đời sống.
Không nên tin rằng dâng lễ lớn sẽ được “phù hộ” nhiều hơn. Giá trị của lễ Phật nằm ở sự thành kính và thay đổi tích cực, không nằm ở giá trị vật chất của mâm lễ.
Sắm lễ khi đến Chùa Diên Quang
Người đi chùa có thể chuẩn bị lễ chay đơn giản gồm:
- Hương.
- Hoa tươi.
- Quả chín.
- Nước sạch.
- Bánh hoặc thực phẩm chay phù hợp.
Không nhất thiết phải chuẩn bị mâm lễ cầu kỳ. Nhiều người chỉ chắp tay lễ Phật hoặc công đức tùy tâm mà không mang lễ vật vẫn hoàn toàn phù hợp.
Không nên đặt tiền lẻ lên tay tượng, chân tượng, bệ thờ hoặc rải khắp nơi. Tiền công đức cần được bỏ vào hòm hoặc nộp tại bộ phận được nhà chùa hướng dẫn.
Vàng mã không phải lễ vật cốt lõi của Phật giáo. Mỗi chùa có quy định riêng về việc tiếp nhận và hóa vàng, do đó người hành hương nên tuân thủ hướng dẫn tại chỗ, không tự ý đốt đồ mã gây khói, ô nhiễm hoặc nguy cơ cháy.
Khi dâng lễ, không nên khấn xin trúng số, thắng cờ bạc, vượt qua người khác bằng cách bất chính hoặc cầu gây bất lợi cho một cá nhân. Những mong cầu như vậy trái với tinh thần từ bi và đạo đức.
Lưu ý khi tham quan, lễ Phật
Trang phục lịch sự
Nên mặc quần áo kín đáo, gọn gàng, phù hợp với không gian tôn giáo. Tránh trang phục quá ngắn, xuyên thấu hoặc có hình ảnh, ngôn từ phản cảm.
Nếu tham gia khóa tu, cần thực hiện đúng yêu cầu về đồng phục hoặc áo tràng do ban tổ chức thông báo.
Giữ trật tự
Trong chánh điện và giảng đường, cần nói nhỏ, tắt chuông điện thoại và không đi lại trước mặt người đang hành lễ.
Trẻ nhỏ nên được người lớn hướng dẫn, tránh chạy nhảy, leo trèo hoặc chạm vào đồ thờ.
Thắp hương vừa phải
Một nén hương có thể biểu thị đầy đủ lòng thành. Việc đốt quá nhiều hương không làm lời nguyện linh nghiệm hơn, ngược lại có thể tạo khói và ảnh hưởng đến sức khỏe, cảnh quan.
Nếu nhà chùa bố trí nơi thắp hương bên ngoài, khách nên tuân thủ và không tự mang hương đang cháy vào công trình gỗ.
Chụp ảnh có chừng mực
Có thể chụp cảnh quan tại khu vực được phép, nhưng nên hạn chế sử dụng đèn flash trong chánh điện.
Không chụp cận cảnh người đang tụng kinh, thiền tập hoặc làm lễ khi chưa được đồng ý. Không quay phim tại khu vực tăng xá và các không gian có biển hạn chế.
Không tự ý chạm vào tượng và hiện vật
Tượng Phật, pháp khí, đồ thờ và các cấu kiện trang trí cần được tôn trọng. Không ngồi lên bệ tượng, dựa vào ban thờ hoặc di chuyển đồ vật để chụp ảnh.
Giữ gìn môi trường
Người đi chùa nên tự thu gom rác, hạn chế sử dụng đồ nhựa một lần và không hái hoa, bẻ cành.
Nếu dùng cơm tại chùa, cần lấy lượng thức ăn vừa đủ, tránh lãng phí và thực hiện việc phân loại, thu dọn theo hướng dẫn.
Kiểm tra lịch trước khi tham dự chương trình
Lịch khóa tu, lễ Vu Lan, Phật đản, lễ vía hoặc pháp hội có thể thay đổi theo từng năm. Không nên dựa vào một bài viết cũ để xác định giờ tổ chức hiện tại.
Người có ý định tham gia chương trình đông người nên kiểm tra thông báo mới nhất của nhà chùa, đặc biệt về thời gian đăng ký, trang phục, phương tiện di chuyển và quy định lưu trú.
Phân biệt dữ kiện, truyền thống và quan niệm tín ngưỡng
Khi giới thiệu Chùa Diên Quang, ba nhóm thông tin thường bị trộn lẫn.
Dữ kiện có thể kiểm chứng
Các mốc như xây lại Tam bảo năm 1990, có trụ trì từ năm 2007, động thổ năm 2012, khánh thành Đại hùng Bảo điện năm 2015 và lễ lạc thành quần thể năm 2019 được ghi nhận trong những bản tin Phật giáo đương thời.
Địa chỉ hành chính hiện nay cũng có thể xác định từ văn bản sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025.
Truyền thống và ký ức địa phương
Thông tin chùa có nguồn gốc từ thời Lý được nhiều tư liệu nhắc đến, nhưng chưa nên chuyển thành một niên đại chính xác khi chưa có hồ sơ khoa học đầy đủ được công bố.
Đây là lớp ký ức cần được tôn trọng, đồng thời phải trình bày đúng bản chất là truyền thống hoặc thông tin lưu truyền.
Quan niệm tín ngưỡng
Các cách gọi như “chùa thiêng”, “cầu được ước thấy” phản ánh cảm nhận hoặc niềm tin của một bộ phận người hành hương. Chúng không phải dữ kiện có thể kiểm chứng bằng phương pháp khoa học.
Bài viết văn hóa có thể ghi nhận rằng nhiều người tìm đến chùa để cầu bình an, nhưng không nên khẳng định chùa có năng lực siêu nhiên hoặc bảo đảm đáp ứng mọi lời cầu.
Bảo tồn Chùa Diên Quang trong đời sống hiện đại
Việc bảo tồn một ngôi chùa đã được xây dựng lại không chỉ là giữ gìn những hạng mục kiến trúc mới. Quan trọng hơn là nghiên cứu, nhận diện và bảo vệ những dấu tích còn lại của lịch sử chùa làng.
Nếu còn văn bia, chuông, tượng, chân tảng, đồ thờ, tài liệu Hán Nôm hoặc hiện vật được lưu giữ trong dân, việc kiểm kê và lập hồ sơ khoa học là cần thiết. Các hiện vật cần được xác định niên đại bằng phương pháp chuyên môn, tránh gán tất cả cho thời Lý chỉ dựa trên truyền thuyết.
Quá trình tu bổ trong tương lai cũng nên chú trọng sự hài hòa giữa nhu cầu sử dụng và cảnh quan văn hóa. Việc mở rộng công trình quá mức có thể làm mất tỷ lệ không gian làng, trong khi xây dựng tùy tiện có nguy cơ che khuất những dấu vết cũ.
Bên cạnh kiến trúc, cần gìn giữ các giá trị phi vật thể:
- Ký ức của người cao tuổi về chùa xưa.
- Tập quán lễ Phật của người dân làng Guột.
- Câu chuyện về quá trình phục dựng năm 1990.
- Hoạt động công quả và gắn kết cộng đồng.
- Nếp sống tu học, giảng pháp và thiện nguyện.
Một ngôi chùa được bảo tồn tốt không nhất thiết phải trở thành điểm tham quan đông đúc. Điều quan trọng là giữ được sự trang nghiêm, phục vụ đúng nhu cầu tôn giáo và tạo môi trường hướng con người đến đời sống nhân ái.
Một số câu hỏi thường gặp
Chùa Diên Quang còn được gọi là gì?
Chùa còn được gọi là chùa Guột, theo tên tổ dân phố Guột. Tên chữ của chùa là Diên Quang tự.
Địa chỉ hiện nay của chùa là gì?
Địa chỉ hiện nay là tổ dân phố Guột, phường Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh. Địa chỉ cũ thường được ghi là khu phố Guột, phường Việt Hùng, thị xã Quế Võ.
Chùa có từ thời Lý phải không?
Theo truyền thống địa phương và một số tư liệu của Phật giáo, chùa có nguồn gốc từ thời Lý. Tuy nhiên, chưa nên khẳng định một năm khởi dựng cụ thể nếu chưa có hồ sơ khoa học hoặc văn bia làm căn cứ.
Kiến trúc hiện nay có phải kiến trúc thời Lý không?
Không. Công trình hiện nay chủ yếu được xây dựng lại từ năm 2012 và hoàn thiện qua các giai đoạn đến năm 2019. Kiến trúc mới kế thừa một số hình thức chùa truyền thống nhưng không phải công trình nguyên gốc thời Lý.
Chùa đã được xếp hạng di tích quốc gia chưa?
Tư liệu hành chính công khai năm 2023 ghi Chùa thôn Guột – Diên Quang tự trong nhóm di tích kiểm kê của địa phương, không phải nhóm di tích cấp tỉnh hay quốc gia. Vì vậy, chưa nên gọi chùa là di tích quốc gia khi không có quyết định xếp hạng.
Chùa có tổ chức khóa tu không?
Chùa từng tổ chức nhiều khóa tu niệm Phật, giảng pháp và các chương trình Phật giáo. Lịch hiện tại cần được kiểm tra theo thông báo từng thời điểm.
Đi chùa có bắt buộc phải mang lễ không?
Không. Người đi chùa có thể lễ Phật bằng lòng thành, giữ thái độ trang nghiêm và công đức tùy khả năng. Không bắt buộc phải chuẩn bị lễ vật đắt tiền.
Có thể xin tài lộc tại chùa không?
Người dân có thể bày tỏ mong ước về đời sống bình an, nhưng không nên coi lễ Phật là hình thức đổi lễ vật lấy tài lộc. Theo tinh thần Phật giáo, đời sống tốt đẹp cần được xây dựng bằng đạo đức, lao động và cách ứng xử có trách nhiệm.
Kết luận
Chùa Diên Quang ở Bắc Ninh, còn gọi là chùa Guột, là một cơ sở Phật giáo gắn bó với cộng đồng cư dân vùng Quế Võ. Truyền thống địa phương cho rằng chùa có nguồn gốc từ thời Lý, nhưng diện mạo hiện nay chủ yếu là kết quả của quá trình phục dựng từ năm 1990 và xây dựng quy mô lớn trong giai đoạn 2012–2019.
Giá trị của Chùa Diên Quang không chỉ nằm ở quy mô Đại hùng Bảo điện hay số lượng người đến hành lễ. Câu chuyện đáng chú ý hơn là việc một ngôi chùa từng gần như trở thành phế tích đã được người dân, tăng sĩ và Phật tử chung sức khôi phục, tiếp tục trở thành nơi lễ Phật, nghe pháp, tu học và thực hành thiện nguyện.
Khi đến Chùa Diên Quang, mỗi người nên giữ thái độ tôn trọng, hiểu đúng ý nghĩa của việc lễ Phật và tránh chạy theo những lời truyền bá mê tín. Sự bình an mà con người tìm kiếm nơi cửa chùa sẽ có ý nghĩa sâu sắc hơn khi được tiếp nối bằng lòng nhân ái, trách nhiệm với gia đình, sự chân thành trong công việc và ý thức gìn giữ di sản văn hóa của quê hương.
