Trong đời sống tôn giáo của tín đồ Bahá’í, Tháng Trai giới và lễ Naw-Rúz tạo thành một chuỗi thời gian đặc biệt: trước hết là những ngày tiết chế, cầu nguyện và suy ngẫm; sau đó là thời khắc kết thúc năm cũ, mở đầu năm mới trong tinh thần vui mừng và đổi mới. Hai thực hành này không tách rời nhau mà cùng diễn tả một hành trình từ thanh lọc nội tâm đến tái khởi đầu.
Tháng Trai giới kéo dài 19 ngày, trùng với tháng cuối cùng của lịch Bahá’í, gọi là tháng ‘Alá’. Trong thời gian này, những tín đồ thuộc độ tuổi và điều kiện sức khỏe phù hợp kiêng ăn uống từ lúc mặt trời mọc đến khi mặt trời lặn. Tuy nhiên, việc trai giới không chỉ được hiểu như một quy định về thực phẩm. Theo giáo lý Bahá’í, đây trước hết là thời gian dành cho cầu nguyện, suy niệm, rèn luyện ý chí và hướng tâm trí về đời sống tinh thần.
Ngay sau khi Tháng Trai giới kết thúc là Naw-Rúz, ngày đầu tiên của năm mới Bahá’í. Ngày lễ gắn với thời điểm xuân phân ở Bắc bán cầu, biểu tượng cho sự hồi sinh của thiên nhiên và sự đổi mới trong đời sống con người. Bởi vậy, Naw-Rúz vừa mang tính chất lịch pháp, vừa là một ngày thánh có ý nghĩa sâu sắc đối với cộng đồng tín đồ Bahá’í trên thế giới.
Cách gọi Tháng Trai giới và lễ Naw-Rúz
Trong tiếng Việt, thời kỳ nhịn ăn của tín đồ Bahá’í thường được gọi là “Tháng Trai giới”, “tháng chay” hoặc “thời kỳ trai giới”. Cách gọi “trai giới” giúp nhấn mạnh rằng thực hành này không chỉ liên quan đến việc kiêng ăn uống, mà còn hướng đến sự tiết chế trong lời nói, hành vi và đời sống nội tâm.
Tên gọi Naw-Rúz có nguồn gốc từ tiếng Ba Tư, thường được hiểu là “ngày mới”. Trong các văn bản tiếng Việt, tên lễ có thể được viết dưới nhiều dạng như Naw-Ruz, Naw Ruz hoặc Naw-Rúz. Dạng Naw-Rúz thể hiện tương đối đầy đủ cách phiên chuyển thường được sử dụng trong các tài liệu Bahá’í quốc tế.
Tiêu đề bài viết sử dụng cụm từ “Thánh Lễ Naw-Ruz” theo cách gọi đã xuất hiện trong một số tài liệu tiếng Việt về tôn giáo Bahá’í. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng Naw-Rúz không phải là “Thánh lễ” theo nghĩa nghi thức phụng vụ của Công giáo. Bahá’í không có hàng giáo sĩ chuyên nghiệp và cũng không tổ chức một nghi lễ có cấu trúc thống nhất do linh mục chủ sự. Cách gọi chính xác hơn về mặt tôn giáo học là ngày thánh Naw-Rúz, lễ Naw-Rúz hoặc Tết Bahá’í.
Vị trí của Tháng Trai giới trong lịch Bahá’í
Lịch Badí‘ gồm 19 tháng
Tín đồ Bahá’í sử dụng một hệ thống lịch riêng thường được gọi là lịch Badí‘ hoặc lịch Bahá’í. Lịch này gồm 19 tháng, mỗi tháng có 19 ngày, tạo thành 361 ngày. Để phù hợp với độ dài của năm mặt trời, lịch bổ sung thêm bốn ngày xen kẽ trong năm thường hoặc năm ngày trong một số năm nhất định.
Những ngày bổ sung được gọi là Ayyám-i-Há. Chúng được đặt giữa tháng thứ 18 và tháng thứ 19, tức ngay trước Tháng Trai giới. Theo truyền thống Bahá’í, Ayyám-i-Há là thời gian dành cho lòng hiếu khách, tặng quà, gặp gỡ, vui mừng và quan tâm đến người có hoàn cảnh khó khăn. Sau những ngày hướng ra cộng đồng ấy, tín đồ bước vào tháng ‘Alá’ với tinh thần tiết chế và suy niệm.
Trình tự này tạo nên một nhịp điệu đáng chú ý trong năm Bahá’í:
- Ayyám-i-Há nhấn mạnh lòng rộng lượng, sự hiếu khách và tình thân ái.
- Tháng ‘Alá’ hướng con người vào sự tiết chế, cầu nguyện và thanh lọc nội tâm.
- Naw-Rúz đánh dấu sự kết thúc của thời kỳ trai giới và khởi đầu một năm mới.
Như vậy, lịch Bahá’í không chỉ dùng để xác định ngày tháng. Cách sắp xếp các thời kỳ trong năm còn phản ánh một quan niệm về sự cân bằng giữa niềm vui, sự sẻ chia, kỷ luật bản thân và hy vọng đổi mới.
Tháng ‘Alá’ là tháng cuối cùng
Tháng Trai giới trùng với tháng ‘Alá’, tháng thứ 19 và cũng là tháng cuối cùng của năm Bahá’í. Từ ‘Alá’ thường được giải thích theo nghĩa “cao cả”, “siêu việt” hoặc “sự cao quý”.
Việc dành tháng cuối năm cho trai giới mang ý nghĩa biểu tượng rõ rệt. Trước khi bước sang một chu kỳ mới, tín đồ được khuyến khích nhìn lại đời sống của mình, nhận diện những giới hạn, điều chỉnh thói quen và củng cố mối liên hệ với Thượng Đế.
Theo lịch Gregory, Tháng Trai giới thường rơi vào khoảng đầu đến gần cuối tháng 3. Lịch Bahá’í chính thức xác định mỗi năm một cách cụ thể dựa trên thời điểm Naw-Rúz. Chẳng hạn, năm 2026, thời kỳ trai giới diễn ra từ ngày 2 đến hết ngày 20 tháng 3, còn Naw-Rúz được ghi nhận vào ngày 21 tháng 3 năm 2026.
Không nên mặc định rằng Tháng Trai giới luôn bắt đầu và kết thúc vào đúng một ngày cố định trong mọi năm dương lịch. Sự khác biệt có thể xuất hiện do Naw-Rúz được xác định theo xuân phân chứ không chỉ dựa trên một ngày quy ước bất biến.
Một ngày Bahá’í bắt đầu từ lúc mặt trời lặn
Trong lịch Bahá’í, ngày mới bắt đầu từ lúc mặt trời lặn và kết thúc vào lúc mặt trời lặn ngày hôm sau. Đây là điểm cần phân biệt với cách tính ngày dân sự thông thường, vốn bắt đầu từ 0 giờ.
Vì vậy, khi lịch ghi Naw-Rúz vào một ngày cụ thể, ngày thánh thực tế đã bắt đầu từ lúc mặt trời lặn của ngày dương lịch liền trước. Ví dụ, Naw-Rúz năm 2026 được ghi vào ngày 21 tháng 3 nhưng bắt đầu từ lúc mặt trời lặn ngày 20 tháng 3 và kéo dài đến lúc mặt trời lặn ngày 21 tháng 3.
Việc trai giới lại được thực hiện trong khoảng thời gian ban ngày, từ lúc mặt trời mọc đến lúc mặt trời lặn. Do đó, giờ bắt đầu và kết thúc mỗi ngày phụ thuộc vào điều kiện mặt trời tại nơi tín đồ đang sinh sống.
Tháng Trai giới của tín đồ Bahá’í
Thời gian trai giới kéo dài 19 ngày
Bahá’u’lláh quy định một thời kỳ trai giới gồm 19 ngày mỗi năm. Trong những ngày này, tín đồ đủ điều kiện kiêng thức ăn và đồ uống từ lúc mặt trời mọc đến khi mặt trời lặn. Sau khi mặt trời lặn, họ có thể ăn uống bình thường.
Thực hành không quy định một loại thực đơn bắt buộc dùng vào buổi tối hoặc trước bình minh. Tín đồ có thể lựa chọn thức ăn phù hợp với hoàn cảnh gia đình, văn hóa địa phương, điều kiện lao động và sức khỏe cá nhân.
Tính chất cốt lõi của trai giới không nằm ở một món ăn cụ thể, cũng không nằm ở việc tổ chức những bữa ăn thật lớn sau khi mặt trời lặn. Trọng tâm là thái độ tâm linh, khả năng tự chủ và ý thức về mục đích của thời kỳ này.
Theo kinh sách Bahá’í, việc kiêng hút thuốc cũng được đặt trong phạm vi thực hành trai giới, bởi hút thuốc được giải thích là một hình thức đưa chất vào cơ thể tương tự như uống.
Độ tuổi thực hiện trai giới
Luật trai giới được áp dụng đối với tín đồ Bahá’í từ 15 tuổi đến trước khi đạt 70 tuổi, với điều kiện họ không thuộc những trường hợp được miễn.
Mốc 15 tuổi trong đời sống Bahá’í gắn với tuổi trưởng thành về trách nhiệm tôn giáo. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa mọi tín đồ trong khoảng tuổi này đều phải trai giới bất kể tình trạng thể chất hay hoàn cảnh sống. Giáo luật dành nhiều trường hợp miễn trừ nhằm bảo vệ sức khỏe và tránh biến trai giới thành sự ép buộc gây tổn hại cho con người.
Trẻ em dưới 15 tuổi không có nghĩa vụ thực hiện trai giới như người trưởng thành. Gia đình có thể giúp các em hiểu về ý nghĩa của tháng ‘Alá’ thông qua cầu nguyện, học hỏi, làm việc thiện hoặc những hình thức tiết chế phù hợp với lứa tuổi, nhưng không nên buộc trẻ nhịn ăn uống cả ngày.
Người từ 70 tuổi trở lên cũng được miễn thực hiện luật trai giới. Việc miễn trừ này không làm giảm giá trị tôn giáo hay phẩm giá tinh thần của họ. Người được miễn vẫn có thể tham gia đời sống cầu nguyện và suy niệm theo điều kiện của mình.
Những trường hợp được miễn trai giới
Các văn bản Bahá’í quy định việc miễn trai giới cho một số nhóm nhằm tránh gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe, an toàn hoặc trách nhiệm thiết yếu của con người. Những trường hợp thường được nhắc đến gồm:
- Người đang mắc bệnh.
- Người cao tuổi thuộc độ tuổi được miễn.
- Phụ nữ mang thai.
- Phụ nữ đang nuôi con bằng sữa mẹ.
- Phụ nữ trong thời kỳ kinh nguyệt.
- Người đang đi đường hoặc thực hiện một hành trình đáp ứng điều kiện miễn trừ.
- Người làm công việc lao động nặng nhọc.
- Những trường hợp đặc biệt khác được hướng dẫn theo giáo luật Bahá’í.
Đối với người lao động nặng được miễn, kinh sách khuyên họ ăn uống chừng mực và kín đáo, thể hiện sự tôn trọng đối với ý nghĩa của thời kỳ trai giới. Tuy nhiên, lời khuyên này không nên bị hiểu thành yêu cầu người lao động phải chịu đói đến mức nguy hiểm hoặc che giấu nhu cầu sức khỏe chính đáng.
Người đi đường được miễn nhưng vẫn có thể tự nguyện trai giới khi thấy phù hợp. Việc tự nguyện ấy cần dựa trên hoàn cảnh thực tế, không phải do áp lực từ người khác.
Điểm quan trọng trong các quy định miễn trừ là sức khỏe con người được coi trọng. Trai giới là một thực hành tâm linh, không phải phép thử để so sánh ai có đức tin mạnh hơn. Vì vậy, không nên phán xét một người chỉ vì họ ăn uống trong Tháng Trai giới; người ngoài có thể không biết họ thuộc trường hợp miễn trừ nào.
Trai giới không phải phương pháp giảm cân
Do cùng có hình thức kiêng ăn trong một khoảng thời gian nhất định, trai giới Bahá’í đôi khi bị nhầm với các phương pháp nhịn ăn vì sức khỏe hoặc kiểm soát cân nặng. Hai cách thực hành này có thể có một số điểm giống nhau về bề ngoài nhưng khác nhau về mục đích.
Tín đồ Bahá’í thực hiện trai giới trước hết như một bổn phận và phương tiện rèn luyện đời sống tinh thần. Mục đích chính không phải giảm cân, cải thiện vóc dáng hay điều trị bệnh.
Bởi vậy, không nên quảng bá Tháng Trai giới như một “phương pháp chữa bệnh” hoặc gắn nó với những lời hứa chắc chắn về sức khỏe. Những vấn đề y khoa cần được đánh giá bởi người có chuyên môn. Người đang mắc bệnh thuộc nhóm được miễn và không nên cố nhịn ăn chỉ để chứng minh lòng thành.
Sự phân biệt này cũng giúp hiểu đúng rằng trai giới tôn giáo không chỉ là thay đổi giờ ăn. Nếu một người kiêng ăn ban ngày nhưng vẫn để tâm trí bị chi phối bởi nóng giận, ích kỷ, nói xấu hoặc làm tổn thương người khác, thì mục tiêu sâu xa của tháng trai giới chưa được thực hiện đầy đủ.
Ý nghĩa của sự tiết chế
Việc tạm thời từ bỏ những nhu cầu quen thuộc giúp tín đồ nhận biết rõ hơn mức độ con người thường bị chi phối bởi thói quen và ham muốn. Cảm giác đói, khát hoặc mệt mỏi có thể trở thành lời nhắc nhở về giới hạn của thân thể, từ đó khuyến khích sự khiêm nhường và tỉnh thức.
Trong quan niệm Bahá’í, trai giới còn được hiểu như biểu tượng của sự xa rời những điều làm con người phân tán khỏi đời sống tinh thần. Do vậy, sự tiết chế không dừng ở ăn uống mà còn có thể mở rộng đến lời nói, cách sử dụng thời gian, những phản ứng nóng nảy và các thói quen thiếu lành mạnh.
Tuy nhiên, không nên biến tinh thần tiết chế thành sự phủ nhận thân thể hoặc xem những nhu cầu tự nhiên là xấu. Cơ thể vẫn cần được chăm sóc hợp lý. Những quy định miễn trừ cho thấy luật trai giới được đặt trong mối quan hệ với lòng nhân từ và khả năng thực tế của con người.
Cầu nguyện và suy niệm trong Tháng Trai giới
Nguồn tư liệu chính thức của Bahá’í mô tả Tháng Trai giới là thời gian của cầu nguyện, suy niệm và đổi mới tâm linh. Nhiều lời cầu nguyện riêng đã được mặc khải để tín đồ sử dụng trong thời kỳ này.
Mỗi tín đồ có thể sắp xếp thời gian cầu nguyện phù hợp với công việc và gia đình. Một số người dành thời gian trước khi mặt trời mọc để cầu nguyện và dùng bữa nhẹ. Một số khác dành buổi tối để đọc kinh sách, suy xét lại cách sống hoặc cùng gia đình trò chuyện về các phẩm chất tinh thần.
Trong cộng đồng, có thể xuất hiện những buổi gặp gỡ cầu nguyện vào sáng sớm hoặc chiều tối. Tuy vậy, việc trai giới về căn bản vẫn là trách nhiệm cá nhân. Không có người đứng ra kiểm tra tín đồ đã nhịn đủ giờ hay chưa, cũng không có nghi thức công khai nhằm chứng minh một người đã hoàn thành thời kỳ này.
Sự tự giác ấy phù hợp với nguyên tắc tìm hiểu chân lý độc lập và trách nhiệm cá nhân trong Bahá’í. Điều quan trọng không phải là được người khác nhìn thấy, mà là sự chuyển biến diễn ra trong lương tâm, thái độ và hành động của mỗi người.
Một ngày trong Tháng Trai giới
Cách tổ chức một ngày trai giới có thể khác nhau giữa các cá nhân và cộng đồng. Một nhịp sinh hoạt thường gặp có thể gồm:
- Thức dậy trước bình minh.
- Dùng một bữa ăn và uống nước trước khi mặt trời mọc.
- Cầu nguyện hoặc đọc một đoạn kinh văn.
- Làm việc, học tập và thực hiện trách nhiệm gia đình như bình thường.
- Kiêng ăn uống trong khoảng thời gian từ mặt trời mọc đến mặt trời lặn.
- Kết thúc thời gian kiêng khi mặt trời lặn.
- Dùng bữa tối, nghỉ ngơi, cầu nguyện hoặc gặp gỡ cộng đồng.
Đây chỉ là mô tả khái quát chứ không phải một nghi thức bắt buộc giống nhau tại mọi nơi. Người làm việc theo ca, người chăm con nhỏ, người sống ở khu vực có thời gian ban ngày đặc biệt hoặc người thường xuyên di chuyển có thể cần áp dụng các hướng dẫn phù hợp với hoàn cảnh.
Việc ăn uống trước bình minh cũng không nên trở thành một bữa ăn quá mức nhằm “tích trữ” cho cả ngày. Tinh thần chung vẫn là chừng mực, tỉnh thức và giữ sức khỏe để hoàn thành trách nhiệm thường ngày.
Trai giới và trách nhiệm xã hội
Trong đời sống Bahá’í, cầu nguyện và phụng sự xã hội không bị xem là hai lĩnh vực hoàn toàn tách biệt. Đời sống tinh thần cần được thể hiện qua cách con người đối xử với gia đình, hàng xóm và cộng đồng.
Do đó, Tháng Trai giới không hướng tín đồ rút khỏi cuộc sống trong suốt 19 ngày. Họ vẫn làm việc, học tập, chăm sóc người thân và tham gia những hoạt động phù hợp. Sự tiết chế được thực hiện ngay giữa đời sống thường nhật.
Một người có thể dùng tháng này để quan sát kỹ hơn cách mình nói chuyện với người khác, mức độ kiên nhẫn trong gia đình, thái độ khi gặp bất đồng hoặc trách nhiệm đối với người yếu thế. Theo cách đó, trai giới trở thành quá trình chuyển hóa hành vi chứ không chỉ là một thời khóa ăn uống.
Trải nghiệm đói và khát cũng có thể khơi dậy sự cảm thông đối với những người thiếu thốn. Tuy nhiên, lòng cảm thông chỉ thực sự có ý nghĩa khi dẫn đến sự chia sẻ, phục vụ và hành động cụ thể, thay vì dừng ở cảm xúc nhất thời.
Lễ Naw-Rúz của tín đồ Bahá’í
Naw-Rúz là ngày đầu năm mới
Naw-Rúz đánh dấu ngày đầu tiên của năm mới theo lịch Badí‘. Đây là ngày 1 của tháng Bahá, tháng đầu tiên trong 19 tháng Bahá’í.
Ngày lễ diễn ra ngay sau khi Tháng Trai giới kết thúc. Vì vậy, Naw-Rúz vừa là thời điểm khép lại 19 ngày tiết chế, vừa là lúc mở đầu một chu kỳ mới trong niềm vui và hy vọng.
Trong kinh sách Bahá’í, Naw-Rúz được xác lập như một ngày lễ dành cho những người đã trải qua thời kỳ trai giới với tình yêu và lòng thành. Những lời cầu nguyện dành cho ngày này liên kết sự kết thúc của trai giới với việc ca ngợi Thượng Đế và đổi mới đời sống tinh thần.
Nguồn gốc của tên gọi Naw-Rúz
Naw-Rúz có liên hệ lịch sử với Nowruz, lễ mừng năm mới mùa xuân có nguồn gốc lâu đời trong không gian văn hóa Iran và nhiều cộng đồng Trung Á, Tây Á.
Tuy nhiên, Naw-Rúz của Bahá’í không nên bị đồng nhất hoàn toàn với mọi hình thức Nowruz truyền thống. Bahá’í tiếp nhận thời điểm năm mới mùa xuân vào hệ thống lịch và giáo luật riêng, gắn ngày này với sự kết thúc của trai giới, lịch Badí‘ và đời sống cộng đồng tín đồ.
Một số phong tục Nowruz mang tính dân tộc hoặc khu vực có thể xuất hiện trong gia đình tín đồ ở những nơi nhất định. Nhưng chúng không phải là nghi thức bắt buộc đối với mọi tín đồ Bahá’í trên thế giới.
Điều này phản ánh tính đa dạng văn hóa của cộng đồng Bahá’í. Người Việt Nam, người Iran, người Ấn Độ, người châu Phi hoặc người châu Âu có thể tổ chức Naw-Rúz với món ăn, âm nhạc và hình thức gặp gỡ khác nhau, trong khi vẫn chia sẻ ý nghĩa tôn giáo chung.
Naw-Rúz được xác định theo xuân phân
Naw-Rúz trùng với thời điểm xuân phân ở Bắc bán cầu, khi Mặt Trời đi qua điểm xuân phân theo tính toán thiên văn. Lịch Bahá’í vì thế là lịch mặt trời và năm mới gắn với một hiện tượng thiên văn chứ không chỉ với ngày dương lịch được ấn định tùy ý.
Năm 2014, Tòa Công lý Quốc tế quyết định lấy Tehran, nơi sinh của Bahá’u’lláh, làm địa điểm chuẩn để tính thời điểm xuân phân và xác định ngày Naw-Rúz cho toàn thế giới Bahá’í. Quy định được áp dụng thống nhất từ năm Bahá’í bắt đầu vào năm 2015.
Tùy thời điểm xuân phân xảy ra trước hay sau lúc mặt trời lặn tại địa điểm chuẩn, Naw-Rúz có thể tương ứng với những ngày dương lịch khác nhau quanh ngày 20 hoặc 21 tháng 3. Bởi vậy, cách nói “Naw-Rúz luôn là ngày 21 tháng 3” chỉ đúng trong một số năm, không phải quy tắc bất biến.
Khi cần nêu lịch tổ chức của một năm cụ thể, nên kiểm tra lịch Bahá’í chính thức của năm đó. Không nên suy đoán dựa trên ngày tổ chức của năm trước.
Biểu tượng mùa xuân và sự hồi sinh
Xuân phân đánh dấu sự chuyển mùa ở Bắc bán cầu, khi mùa đông dần nhường chỗ cho mùa xuân. Cây cối đâm chồi, thời gian chiếu sáng thay đổi và thiên nhiên bước vào một chu kỳ sinh trưởng mới.
Trong cách cảm nhận tôn giáo, hình ảnh ấy trở thành biểu tượng cho sự đổi mới của tâm hồn. Sau 19 ngày trai giới, tín đồ bước vào năm mới với mong muốn từ bỏ những thói quen chưa tốt, làm mới mối quan hệ với người khác và sống phù hợp hơn với các phẩm chất tinh thần.
Tuy vậy, việc Naw-Rúz trùng với xuân phân không có nghĩa tín đồ Bahá’í thờ Mặt Trời hoặc coi hiện tượng thiên văn là một vị thần. Xuân phân giữ vai trò xác định lịch và mang ý nghĩa biểu tượng. Đối tượng thờ phụng trong đức tin Bahá’í vẫn là Thượng Đế duy nhất.
Sự phân biệt này cần thiết khi tìm hiểu các lễ hội tôn giáo gắn với mùa vụ hoặc chuyển động thiên nhiên. Một hiện tượng tự nhiên có thể trở thành biểu tượng thiêng liêng mà không đồng nghĩa với việc hiện tượng ấy được thần thánh hóa.
Naw-Rúz được tổ chức như thế nào?
Không có một chương trình Naw-Rúz duy nhất áp dụng bắt buộc cho mọi cộng đồng. Tùy điều kiện địa phương, một buổi lễ hoặc buổi gặp mặt Naw-Rúz có thể gồm:
- Đọc những lời cầu nguyện.
- Đọc các đoạn kinh văn Bahá’í.
- Trình diễn âm nhạc hoặc những tiết mục nghệ thuật phù hợp.
- Chia sẻ suy ngẫm về năm cũ và năm mới.
- Tổ chức hoạt động dành cho trẻ em.
- Dùng bữa và trò chuyện thân mật.
- Gặp gỡ bạn bè, hàng xóm hoặc người thuộc những tôn giáo khác.
- Thể hiện lòng hiếu khách và tinh thần đoàn kết.
Không nhất thiết mọi chương trình đều có đầy đủ các nội dung trên. Có nơi tổ chức trong phạm vi gia đình; có nơi tập trung cộng đồng; có nơi mời bạn bè ngoài Bahá’í cùng tham dự. Một số cộng đồng tổ chức chương trình trang trọng, trong khi những nhóm nhỏ có thể chỉ cùng nhau cầu nguyện và dùng một bữa ăn giản dị.
Bahá’í không có hàng giáo sĩ chuyên nghiệp, vì vậy không có linh mục hoặc chức sắc thực hiện vai trò trung gian bắt buộc trong lễ Naw-Rúz. Các thành viên cộng đồng có thể cùng chuẩn bị chương trình, đọc kinh, biểu diễn nghệ thuật và phục vụ buổi gặp gỡ.
Có phải tất cả tín đồ đều tổ chức tiệc lớn?
Naw-Rúz là ngày vui nhưng không có quy định rằng gia đình phải tổ chức tiệc linh đình hoặc tiêu tốn nhiều tiền. Quy mô buổi lễ phụ thuộc vào điều kiện cá nhân và cộng đồng.
Một gia đình có thể mừng Naw-Rúz bằng bữa cơm giản dị, lời cầu nguyện và thời gian sum họp. Một cộng đồng lớn có thể tổ chức chương trình nghệ thuật, chia sẻ thức ăn và đón khách. Cả hai hình thức đều có thể phù hợp nếu giữ được tinh thần vui mừng, đoàn kết và hướng thượng.
Giá trị của Naw-Rúz không được đo bằng số món ăn, quy mô trang trí hoặc mức độ náo nhiệt. Việc biến ngày lễ thành cuộc phô trương vật chất sẽ không phù hợp với hành trình tiết chế vừa kết thúc.
Naw-Rúz có phải ngày nghỉ tôn giáo?
Naw-Rúz thuộc nhóm những ngày thánh quan trọng của Bahá’í mà tín đồ được hướng dẫn ngừng công việc và học tập khi điều kiện pháp luật, nghề nghiệp và hoàn cảnh thực tế cho phép.
Tại những quốc gia hoặc cơ sở giáo dục chưa quen với lịch Bahá’í, tín đồ có thể cần thông báo trước về ngày nghỉ tôn giáo. Cách giải quyết phụ thuộc vào pháp luật và quy định của từng nơi.
Không nên hiểu việc ngừng công việc là phủ nhận giá trị lao động. Trong giáo lý Bahá’í, lao động được thực hiện với tinh thần phụng sự có thể mang ý nghĩa thờ phượng. Việc tạm ngừng trong ngày thánh nhằm dành thời gian tưởng niệm, cầu nguyện và xây dựng tình thân cộng đồng.
Mối liên hệ giữa Tháng Trai giới và Naw-Rúz
Từ thanh lọc đến đổi mới
Tháng Trai giới và Naw-Rúz tạo thành hai chặng kế tiếp của một quá trình. Trai giới là thời gian buông bớt, tự xét và thanh lọc; Naw-Rúz là thời gian đón nhận, bắt đầu và xây dựng.
Nếu chỉ nhìn vào bề ngoài, người ta có thể thấy một bên là nhịn ăn, một bên là ăn mừng. Nhưng ở tầng ý nghĩa sâu hơn, cả hai đều hướng đến việc đổi mới con người.
Sự tiết chế trong 19 ngày chuẩn bị tâm thế để tín đồ bước vào năm mới với nhận thức rõ hơn về các ưu tiên của mình. Niềm vui Naw-Rúz không phải sự bù đắp vật chất sau những ngày nhịn ăn, mà là niềm vui hoàn thành một giai đoạn rèn luyện và được bắt đầu lại.
Từ cá nhân đến cộng đồng
Trai giới phần lớn được thực hiện trên phương diện cá nhân. Mỗi người tự điều chỉnh giờ ăn, cầu nguyện và suy xét đời sống của mình.
Naw-Rúz lại thường biểu hiện rõ hơn ở phương diện cộng đồng. Mọi người gặp gỡ, chia sẻ thức ăn, âm nhạc, lời chúc và niềm hy vọng cho năm mới.
Sự chuyển tiếp này thể hiện quan niệm rằng đời sống tinh thần cá nhân không nên tách khỏi trách nhiệm cộng đồng. Một người tự rèn luyện không chỉ để tìm sự bình an cho riêng mình, mà còn để trở nên kiên nhẫn, chân thành và hữu ích hơn đối với người khác.
Từ năm cũ đến năm mới
Tháng ‘Alá’ là tháng cuối năm, còn Naw-Rúz là ngày đầu tháng Bahá của năm mới. Vị trí lịch pháp ấy khiến thời kỳ trai giới trở thành một khoảng chuyển tiếp tự nhiên.
Tín đồ có thể dùng thời gian này để nhìn lại những điều đã làm được, những mối quan hệ cần hàn gắn, những thói quen cần thay đổi và những trách nhiệm cần tiếp tục thực hiện.
Tuy nhiên, việc “đổi mới” trong Naw-Rúz không nên được hiểu như lời hứa rằng mọi khó khăn sẽ tự động biến mất sau ngày đầu năm. Ý nghĩa tôn giáo nằm ở thái độ và nỗ lực của con người, không phải ở một phép màu thay đổi hoàn cảnh chỉ vì đã tham dự lễ.
Tháng Trai giới và Naw-Rúz trong cộng đồng Bahá’í Việt Nam
Tôn giáo Bahá’í hiện diện tại Việt Nam từ giữa thế kỷ XX. Cộng đồng tôn giáo Bahá’í Việt Nam được cấp đăng ký hoạt động tôn giáo vào ngày 28 tháng 3 năm 2007 và được Nhà nước công nhận là tổ chức tôn giáo vào ngày 14 tháng 7 năm 2008.
Trong đời sống của tín đồ tại Việt Nam, Tháng Trai giới được thực hiện theo giờ mặt trời mọc và mặt trời lặn tại địa phương. Do giờ mặt trời thay đổi giữa các vùng và từng ngày, người thực hành có thể theo dõi lịch phù hợp với nơi mình cư trú.
Naw-Rúz có thể được tổ chức tại nhà riêng, văn phòng cộng đồng hoặc không gian sinh hoạt phù hợp. Chương trình thường mang tính cộng đồng, gồm cầu nguyện, đọc kinh văn, văn nghệ, trò chuyện và dùng bữa. Hình thức cụ thể có thể khác nhau giữa các địa phương.
Khi được đặt trong môi trường văn hóa Việt Nam, Naw-Rúz có thể tạo cảm giác gần gũi vì người Việt cũng coi trọng thời khắc chuyển giao năm mới, sự sum họp, lời chúc và hy vọng về một khởi đầu tốt đẹp. Dù vậy, không nên đồng nhất Naw-Rúz với Tết Nguyên đán.
Tết Nguyên đán được xác định theo hệ thống âm dương lịch và gắn với nhiều phong tục gia đình, tổ tiên và cộng đồng của người Việt. Naw-Rúz được xác định theo xuân phân và thuộc lịch Badí‘ của tôn giáo Bahá’í. Hai ngày lễ có thể cùng chia sẻ biểu tượng đổi mới nhưng khác nhau về nguồn gốc, lịch pháp và nội dung tôn giáo.
Những điểm dễ hiểu nhầm
Tháng Trai giới không kéo dài cả tháng dương lịch
Tên gọi “Tháng Trai giới” có thể khiến một số người nghĩ rằng tín đồ nhịn ăn trong khoảng 29 hoặc 30 ngày. Trên thực tế, một tháng Bahá’í có 19 ngày nên thời kỳ trai giới cũng kéo dài 19 ngày.
Không phải tín đồ nào cũng phải nhịn ăn
Trẻ em, người cao tuổi, người mắc bệnh, phụ nữ mang thai hoặc nuôi con bằng sữa mẹ, người đi đường và một số nhóm khác được miễn theo giáo luật. Vì vậy, không nên đánh giá đức tin của người khác qua việc họ có ăn uống ban ngày hay không.
Trai giới không có nghĩa nhịn suốt 24 giờ
Tín đồ kiêng thức ăn và đồ uống từ mặt trời mọc đến mặt trời lặn. Sau khi mặt trời lặn và trước khi mặt trời mọc, họ được ăn uống.
Naw-Rúz không phải lúc nào cũng rơi đúng ngày 21 tháng 3
Ngày lễ được xác định theo thời điểm xuân phân dựa trên địa điểm chuẩn tại Tehran. Tùy từng năm, ngày tương ứng trong lịch Gregory có thể thay đổi.
Naw-Rúz Bahá’í không hoàn toàn giống Nowruz dân gian
Hai lễ có liên hệ về tên gọi, mùa xuân và không gian văn hóa Ba Tư. Tuy nhiên, Naw-Rúz Bahá’í thuộc hệ thống lịch và giáo luật của tôn giáo Bahá’í, không bắt buộc tín đồ ở mọi quốc gia phải thực hiện toàn bộ phong tục Nowruz của Iran.
Lễ Naw-Rúz không phải Thánh lễ Công giáo
Bahá’í không có linh mục và không cử hành bí tích Thánh Thể. Do đó, cụm từ “Thánh Lễ Naw-Ruz” chỉ nên hiểu là ngày lễ thiêng liêng hoặc ngày thánh của tín đồ Bahá’í, không phải một hình thức phụng vụ Công giáo.
Naw-Rúz không phải nghi thức cầu tài lộc
Tín đồ mừng năm mới với tinh thần cầu nguyện, đoàn kết và đổi mới. Không có cơ sở để diễn giải Naw-Rúz như một nghi thức bảo đảm giàu có, đổi vận hoặc loại bỏ mọi rủi ro trong năm mới.
Cách ứng xử khi tìm hiểu hoặc tham dự Naw-Rúz
Người không theo Bahá’í có thể được mời tham dự một chương trình Naw-Rúz. Khi đó, thái độ tôn trọng và cởi mở quan trọng hơn việc phải biết toàn bộ nghi thức.
Khách tham dự nên chú ý lắng nghe trong phần cầu nguyện hoặc đọc kinh văn. Không nhất thiết phải đọc theo nếu chưa hiểu hoặc không cùng niềm tin. Trong phần giao lưu, có thể trò chuyện, dùng bữa và tìm hiểu ý nghĩa ngày lễ một cách tự nhiên.
Trong Tháng Trai giới, không nên gây áp lực buộc tín đồ ăn uống ban ngày. Ngược lại, cũng không nên mặc định rằng mọi tín đồ Bahá’í đều đang nhịn ăn. Một người có thể được miễn vì lý do sức khỏe hoặc hoàn cảnh cá nhân mà họ không có nghĩa vụ phải giải thích công khai.
Khi viết hoặc giới thiệu về Naw-Rúz, nên dùng ngôn ngữ trung lập, tránh gọi đây là một phong tục kỳ lạ hay bí ẩn. Cũng không nên lấy nghi thức của một tôn giáo khác để giải thích thay cho Bahá’í.
Việc so sánh với tháng Ramadan của người Hồi giáo, Mùa Chay của Kitô giáo hoặc các ngày trai giới trong Phật giáo có thể giúp người đọc hình dung sơ bộ về vai trò của tiết chế tôn giáo. Tuy nhiên, mỗi truyền thống có lịch pháp, giáo lý, đối tượng thực hành và quy định riêng. So sánh chỉ có giá trị khi không xóa nhòa những khác biệt đó.
Giá trị văn hóa và tinh thần của hai thực hành
Rèn luyện khả năng tự chủ
Việc chủ động từ bỏ ăn uống trong một khoảng thời gian giúp tín đồ quan sát rõ hơn các phản ứng của thân thể và tâm trí. Từ đó, họ có cơ hội luyện tập sự kiên nhẫn, tự chủ và khả năng hướng sự chú ý đến những giá trị lâu dài.
Nuôi dưỡng lòng biết ơn
Khi tạm thời không sử dụng những điều vốn có mỗi ngày, con người có thể nhận ra giá trị của thức ăn, nước uống, sức khỏe và sự chăm sóc từ gia đình. Lòng biết ơn ấy có thể mở rộng thành sự quan tâm đến những người không được đáp ứng đầy đủ các nhu cầu căn bản.
Tạo nhịp nghỉ để nhìn lại bản thân
Đời sống hiện đại thường bị chi phối bởi công việc, thông tin và tiêu dùng. Một thời kỳ định kỳ dành cho cầu nguyện và suy ngẫm tạo ra khoảng dừng cần thiết để con người xem xét cách mình đang sống.
Giá trị của khoảng dừng không nằm ở việc trốn tránh thực tế. Trái lại, người thực hành được khuyến khích trở lại với đời sống thường ngày bằng thái độ tỉnh thức và trách nhiệm hơn.
Củng cố sự gắn kết cộng đồng
Sau hành trình mang tính cá nhân của Tháng Trai giới, Naw-Rúz đưa các thành viên trở lại với không gian gặp gỡ và chia sẻ. Bữa ăn sau thời kỳ trai giới trở thành biểu tượng của tình thân và niềm vui chung.
Các chương trình có sự tham dự của bạn bè ngoài Bahá’í còn tạo cơ hội đối thoại giữa các nền văn hóa và tôn giáo. Trong bối cảnh xã hội đa dạng, những cuộc gặp gỡ như vậy có thể góp phần giảm định kiến và tăng sự hiểu biết lẫn nhau.
Thể hiện quan niệm về sự đổi mới liên tục
Naw-Rúz không chỉ đánh dấu việc thay đổi con số của năm. Ngày lễ nhắc con người rằng đổi mới là một quá trình cần được thực hiện trong phẩm chất, quan hệ và hành động.
Thiên nhiên đổi mùa theo chu kỳ, nhưng sự trưởng thành tinh thần không tự diễn ra nếu thiếu nỗ lực. Bởi vậy, biểu tượng mùa xuân trong Naw-Rúz vừa đem lại hy vọng, vừa đặt ra trách nhiệm: mỗi người cần chủ động góp phần làm mới bản thân và đời sống chung.
Kết luận
Tháng Trai giới và lễ Naw-Rúz giữ vị trí đặc biệt trong năm Bahá’í. Tháng ‘Alá’ gồm 19 ngày dành cho tiết chế, cầu nguyện, suy niệm và đổi mới tâm linh. Những người đủ điều kiện kiêng ăn uống từ lúc mặt trời mọc đến khi mặt trời lặn, trong khi trẻ em, người cao tuổi, người mắc bệnh, phụ nữ mang thai, người nuôi con bằng sữa mẹ, người đi đường và một số trường hợp khác được miễn theo giáo luật.
Naw-Rúz diễn ra ngay sau Tháng Trai giới, đánh dấu ngày đầu năm mới theo lịch Badí‘. Ngày lễ được xác định dựa trên thời điểm xuân phân, mang biểu tượng của mùa xuân, sự hồi sinh và một khởi đầu mới. Tín đồ có thể mừng lễ bằng cầu nguyện, đọc kinh văn, âm nhạc, gặp gỡ và dùng bữa trong tinh thần vui tươi, đoàn kết.
Nhìn trong tổng thể, hai thực hành tạo thành một chuyển động hài hòa: từ hướng nội đến hướng ngoại, từ tiết chế đến vui mừng, từ nhìn lại năm cũ đến xây dựng năm mới. Giá trị nổi bật không nằm ở việc nhịn ăn khắc nghiệt hay tổ chức một bữa tiệc lớn, mà ở khả năng giúp con người sống tỉnh thức, biết tự chủ, trân trọng cộng đồng và nuôi dưỡng hy vọng đổi mới bằng những hành động cụ thể.
