Tìm hiểu vì sao bầu cử Baha’i được xem là hành vi thiêng liêng, với cầu nguyện, tự do lương tâm và tinh thần phụng sự cộng đồng.
Trong đời sống hôm nay, bầu cử thường gắn với ứng cử viên, chương trình hành động, vận động tranh cử, tranh luận công khai và sự cạnh tranh giữa những khuynh hướng khác nhau. Bầu cử trong cộng đồng Baha’i cũng nhằm lựa chọn những người đảm nhận trách nhiệm quản trị, nhưng được tổ chức theo một tinh thần và phương thức khác biệt: không đề cử, không vận động tranh cử, không thành lập phe nhóm và không thảo luận nhằm thúc đẩy một cá nhân cụ thể.
Theo quan niệm của người Baha’i, việc bỏ phiếu là thực hiện một quyền quản trị, đồng thời là một bổn phận tinh thần. Người tham gia được khuyến khích cầu nguyện, suy ngẫm, giữ sự độc lập trong lương tâm và lựa chọn những người mà mình nhận thấy có đủ phẩm chất để phụng sự cộng đồng. Vì vậy, khái niệm “thiêng liêng” trong bầu cử Baha’i trước hết nói đến thái độ nội tâm, trách nhiệm đạo đức và mục đích phụng sự, chứ không có nghĩa là thần bí hóa lá phiếu hay cho rằng người được bầu trở nên hoàn hảo.
Bầu cử giữ vị trí nào trong Nền Quản trị Baha’i?
Tôn giáo Baha’i không có hàng giáo sĩ chuyên nghiệp theo mô hình quen thuộc của nhiều truyền thống tôn giáo. Các công việc chung của cộng đồng được đảm trách thông qua một hệ thống gồm những thiết chế được bầu và những thiết chế được bổ nhiệm, mỗi bên có chức năng riêng nhưng cùng hướng đến việc xây dựng đời sống cộng đồng.
Ở cấp địa phương và quốc gia, các thiết chế được bầu thường được gọi là Hội đồng Tinh thần. Ở cấp quốc tế, thiết chế đứng đầu là Tòa Công lý Quốc tế. Những cơ cấu này giải quyết công việc hành chính theo nghĩa hẹp và hỗ trợ giáo dục tinh thần, củng cố sự đoàn kết, điều phối nguồn lực, khuyến khích các hoạt động phục vụ xã hội và hướng dẫn cộng đồng vận dụng giáo lý Baha’i trong hoàn cảnh cụ thể.
Việc hình thành các hội đồng bằng bầu cử cho thấy mỗi tín đồ trưởng thành đều có một phần trách nhiệm đối với đời sống chung. Người tín đồ đón nhận sự hướng dẫn từ thiết chế và tham gia vào quá trình lựa chọn những người sẽ đảm nhiệm công việc quản trị. Quyền tham gia ấy đi kèm nghĩa vụ tìm hiểu cộng đồng, suy xét phẩm chất của những người xung quanh và bỏ phiếu bằng sự độc lập của lương tâm.
Trong hệ thống này, người được bầu không phải là người giành được quyền lực thông qua một cuộc cạnh tranh. Họ được cộng đồng tín nhiệm để gánh vác trách nhiệm trong một nhiệm kỳ nhất định. Bởi vậy, sự kiện bầu cử được nhìn nhận như một khâu nối giữa đời sống tâm linh của cá nhân và hoạt động có tổ chức của cộng đồng.
“Thiêng liêng” trong bầu cử Baha’i được hiểu như thế nào?
Trong ngôn ngữ tôn giáo, tính thiêng liêng thường gợi đến những điều được dành riêng cho mục đích cao cả, được thực hiện với lòng thành kính và ý thức trách nhiệm trước Thượng Đế. Đối với bầu cử Baha’i, sự thiêng liêng không nằm ở hình thức bên ngoài của lá phiếu mà nằm ở mục đích, động cơ và thái độ của người tham gia.
Các văn bản hướng dẫn Baha’i gọi việc tham gia bầu cử là một chức năng hoặc trách nhiệm thiêng liêng. Người bỏ phiếu được yêu cầu không để áp lực, sự tác động hay chỉ dẫn từ bất cứ cá nhân hoặc tổ chức nào chi phối sự lựa chọn của mình. Họ phải suy xét bằng lương tâm riêng, với tinh thần cầu nguyện và ý thức rằng quyết định của mình có thể ảnh hưởng đến đời sống của toàn cộng đồng.
Từ góc nhìn này, một cuộc bầu cử có tính thiêng liêng khi người tham gia cố gắng vượt lên trên những động cơ như yêu ghét cá nhân, quan hệ thân quen, lợi ích riêng, địa vị xã hội hoặc mong muốn đưa người cùng quan điểm vào thiết chế. Sự lựa chọn cần hướng đến lợi ích chung, phẩm chất phụng sự và khả năng đóng góp của người được bầu.
Tính thiêng liêng cũng thể hiện ở việc người bỏ phiếu không coi lá phiếu là công cụ để đòi hỏi quyền lợi từ người trúng cử. Thành viên của một Hội đồng Tinh thần không mang “món nợ chính trị” đối với những người đã bầu cho mình. Họ không phải bảo vệ lợi ích của một khu vực, nhóm thân hữu hay khối cử tri riêng biệt, mà có trách nhiệm xem xét lợi ích của toàn thể cộng đồng.
Như vậy, bầu cử trở thành một hành vi tự giáo dục. Người tín đồ phải rèn luyện sự công tâm, nhận biết các phẩm chất tốt nơi người khác, tiết chế những thiên kiến cá nhân và đặt nhu cầu chung lên trên tình cảm riêng. Chính quá trình tự điều chỉnh nội tâm ấy làm nên chiều sâu tinh thần của việc bỏ phiếu.
Cầu nguyện và suy ngẫm trước khi bỏ phiếu
Một đặc điểm nổi bật của bầu cử Baha’i là bầu không khí yên tĩnh và cầu nguyện. Các quy định chính thức của Tòa Công lý Quốc tế yêu cầu duy trì bầu không khí thầm lặng, thành kính để mỗi người chỉ lựa chọn những ai mà sự cầu nguyện và suy ngẫm đã thôi thúc mình tín nhiệm.
Cầu nguyện trong trường hợp này không được hiểu như một cách tìm kiếm dấu hiệu huyền bí hoặc chờ đợi một sự chỉ dẫn siêu nhiên về tên của người phải bầu. Người tham gia vẫn cần vận dụng hiểu biết thực tế, kinh nghiệm sống trong cộng đồng và khả năng nhận định của bản thân. Cầu nguyện giúp họ làm lắng xuống những thành kiến, cảm xúc nhất thời và các động cơ vị kỷ trước khi đưa ra quyết định.
Suy ngẫm cũng có vai trò quan trọng. Người bỏ phiếu cần nhớ lại quá trình phục vụ, phẩm chất đạo đức, khả năng hợp tác và sự trưởng thành của những người mà mình biết. Đây không phải là sự đánh giá dựa trên danh tiếng bề ngoài, tài hùng biện hay khả năng tự quảng bá, mà là kết quả của sự quan sát lâu dài trong đời sống cộng đồng.
Bầu không khí cầu nguyện đồng thời nhắc nhở người tham gia rằng lá phiếu không phải một hành động tùy tiện. Việc viết một cái tên lên phiếu có thể dẫn đến việc người ấy phải gánh vác trách nhiệm đáng kể trong thời gian dài. Bởi vậy, sự lựa chọn cần được thực hiện với lòng cẩn trọng, khiêm nhường và ý thức về hậu quả.
Ở phương diện cộng đồng, sự yên tĩnh còn giúp bảo vệ tự do lương tâm. Khi không có những lời kêu gọi, khẩu hiệu, danh sách gợi ý hoặc áp lực từ đám đông, mỗi người có không gian để lắng nghe nhận định của chính mình. Sự thống nhất của cộng đồng không được tạo ra bằng việc mọi người bỏ phiếu giống nhau, mà bằng việc mỗi người trung thực thực hiện trách nhiệm trong một tinh thần chung.
Các cấp bầu cử chính trong cộng đồng Baha’i
Bầu Hội đồng Tinh thần Địa phương
Ở cấp địa phương, công việc của cộng đồng Baha’i được điều phối bởi Hội đồng Tinh thần Địa phương. Mỗi hội đồng gồm chín thành viên và được bầu hằng năm. Các tín đồ trưởng thành đủ quyền bầu cử trong cộng đồng địa phương tham gia bỏ phiếu cho những người mà họ nhận thấy phù hợp nhất để phụng sự.
Bầu Hội đồng Tinh thần Quốc gia
Ở cấp quốc gia, Hội đồng Tinh thần Quốc gia cũng gồm chín thành viên và được bầu hằng năm. Cử tri trực tiếp trong cuộc bầu cử này là các đại biểu đã được tín đồ tại các khu vực hoặc đơn vị bầu lên trước đó.
Bầu Tòa Công lý Quốc tế
Tòa Công lý Quốc tế là thiết chế quản trị quốc tế của tôn giáo Baha’i. Thiết chế này gồm chín thành viên, được bầu năm năm một lần bởi toàn thể thành viên của các Hội đồng Tinh thần Quốc gia trên thế giới. Tòa Công lý Quốc tế được bầu lần đầu vào năm 1963 và đặt trụ sở tại Trung tâm Baha’i Thế giới ở Haifa.
