Tìm hiểu các phẩm hạnh người tín đồ Cao Đài cần rèn luyện: khiêm nhượng, nhẫn nại, thuận hòa, thanh liêm và bác ái mỗi ngày.
Trong đời sống tôn giáo, phẩm hạnh không chỉ được biểu hiện qua lời cầu nguyện, cách hành lễ hay sự chuyên cần đến thánh thất. Phẩm hạnh trước hết nằm ở cách một người suy nghĩ, nói năng, ứng xử với gia đình, đồng đạo và những người khác niềm tin. Đối với người tín đồ Cao Đài, tu hành vì thế không tách khỏi việc sửa mình, làm lành, giữ giới và góp phần đem lại sự an hòa cho cộng đồng.
Hệ thống giáo lý và giáo luật Cao Đài đề cao việc tu tâm dưỡng tánh, làm lành lánh dữ, lập công bồi đức và phụng sự nhân sinh. Trong tài liệu Phương Châm Hành Đạo của Hội Thánh Cao Đài Tòa Thánh Tây Ninh, năm đức tính được nhấn mạnh khi nói về việc trau giồi đức hạnh là khiêm nhượng, nhẫn nại, thuận hòa, kiên tâm và thanh liêm. Bên cạnh đó, Ngũ Giới Cấm đặt ra những giới hạn căn bản để người nhập môn tự gìn giữ thân, khẩu và ý trong đời sống hằng ngày.
Phẩm hạnh trong đạo Cao Đài được hiểu như thế nào?
Phẩm hạnh có thể hiểu là những đức tính tốt đẹp đã trở thành nếp sống tương đối bền vững của một con người. Một hành động thiện trong lúc xúc động chưa đủ tạo nên phẩm hạnh. Người có phẩm hạnh là người cố gắng giữ điều ngay chính ngay cả khi không có ai quan sát, không được khen ngợi hoặc phải chịu một phần thiệt thòi.
Trong đời sống Cao Đài, phẩm hạnh gắn liền với quá trình tu thân. Người tín đồ hướng lòng về các Đấng thiêng liêng và phải nhìn lại chính mình, nhận ra những thói quen chưa tốt và bền bỉ sửa đổi. Sự tu sửa ấy được thể hiện qua ba phương diện có quan hệ chặt chẽ với nhau:
- Giữ thân không làm những việc gây tổn hại cho người khác và muôn loài.
- Giữ lời nói chân thật, hòa nhã, không gây chia rẽ.
- Giữ tâm ý trong sáng, hạn chế tham lam, giận dữ, đố kỵ và kiêu căng.
Bởi vậy, người tham dự nghi lễ đầy đủ nhưng thường xuyên lừa dối, nóng giận, xúc phạm người khác hoặc lợi dụng lòng tin của cộng đồng thì chưa thể được xem là đã thực hành trọn vẹn tinh thần tu học. Ngược lại, người đang gặp khó khăn trong việc giữ một số nếp sinh hoạt tôn giáo nhưng thành tâm sửa mình, sống trung thực và biết giúp đỡ người khác vẫn đang bước đi trên con đường vun bồi đạo hạnh.
Đức hạnh phải được thể hiện trong đời sống
Tài liệu Phương Châm Hành Đạo giải thích rằng việc nhập môn cầu đạo hướng đến làm lành lánh dữ, dưỡng tánh tu tâm, lập công bồi đức và cứu giúp nhân sinh. Tài liệu này cũng phân biệt giữa “lánh dữ” và “làm lành”: không làm điều xấu mới chỉ là giữ mình; muốn làm lành còn phải biết chia sẻ, cứu giúp người đang gặp khó khăn trong khả năng của bản thân.
Cách nhìn ấy cho thấy đạo hạnh không chỉ là trạng thái thanh tịnh riêng của mỗi cá nhân. Người tín đồ được khuyến khích đem điều mình học được vào gia đình và xã hội. Một lời hòa giải đúng lúc, một việc làm giúp người bệnh, sự chăm sóc người già, tinh thần tương trợ khi thiên tai hoặc thái độ công bằng trong công việc đều có thể trở thành biểu hiện cụ thể của việc hành đạo.
Tu thân là nền tảng của phẩm hạnh người tín đồ Cao Đài
Biết tự xét mình trước khi xét người
Một trong những bước đầu của tu thân là quay về quan sát chính mình. Con người thường nhìn thấy lỗi của người khác dễ hơn nhận ra thiếu sót của bản thân. Khi xảy ra bất hòa, mỗi bên đều có khuynh hướng bảo vệ mình và cho rằng nguyên nhân hoàn toàn nằm ở phía đối diện.
Người tu học cần tập đặt ra những câu hỏi như: lời nói của mình có làm người khác tổn thương không, cách ứng xử của mình có công bằng không, mình đang bảo vệ lẽ phải hay chỉ bảo vệ lòng tự ái? Việc tự xét không nhằm dằn vặt bản thân mà để thấy rõ điều cần sửa.
Khi nhận ra lỗi, người tín đồ cần có can đảm nhận trách nhiệm. Một lời xin lỗi chân thành nhiều khi có giá trị hơn hàng trăm lời biện minh. Biết sửa lỗi cũng là biểu hiện của khiêm nhượng và chí thành.
Giữ sự thống nhất giữa niềm tin và hành động
Đức tin chỉ thực sự có ý nghĩa khi tác động đến cách sống. Người nói nhiều về thương yêu nhưng đối xử hà khắc với gia đình; thường xuyên cầu nguyện hòa bình nhưng lại thích kích động tranh cãi; khuyên người khác thanh liêm nhưng bản thân thiếu minh bạch thì chưa tạo được sự thống nhất giữa đạo lý và hành vi.
Người tín đồ không nhất thiết phải trở thành một con người hoàn hảo ngay khi nhập môn. Tu hành là một quá trình lâu dài. Điều quan trọng là có ý thức tiến bộ, không lấy sự yếu đuối của con người làm lý do để buông xuôi và cũng không dùng hình thức tôn giáo để che khuất những khuyết điểm đang tồn tại.
Tu giữa đời sống gia đình và xã hội
Phần đông tín đồ Cao Đài là người tu tại gia. Họ vẫn lao động, chăm sóc gia đình, thực hiện nghĩa vụ công dân và tham gia các mối quan hệ xã hội. Vì thế, môi trường tu học nằm trong thánh thất và ở căn bếp, nơi làm việc, ngoài chợ, trên đường và trong từng cuộc trò chuyện.
Khi cha mẹ kiên nhẫn dạy con, vợ chồng biết nhường nhịn nhưng không che giấu vấn đề, con cháu tận tình chăm sóc người cao tuổi, người làm nghề buôn bán giữ chữ tín, người có trách nhiệm không nhận lợi ích bất chính, đó đều là những hình thức tu thân cụ thể.
Những phẩm hạnh khác cần có trong đời sống người tín đồ Cao Đài
Chí thành
Chí thành là sự chân thật, hết lòng và không giả dối trong đời sống tu học. Người có chí thành không hành lễ chỉ để được nhìn nhận, không làm việc thiện nhằm tạo danh tiếng và không dùng lời đạo đức để che giấu động cơ vụ lợi.
Chí thành còn là dám nhìn thẳng vào bản thân. Khi có ganh tị, tham muốn hoặc bất mãn, người tu học không nên phủ nhận mà cần nhận diện để chuyển hóa. Sự thành thật với chính mình là điều kiện để thay đổi.
Trong quan hệ với người khác, chí thành thể hiện qua lời nói rõ ràng, thái độ trước sau như một và không dùng thủ đoạn. Người chí thành có thể chưa khéo léo nhưng tạo được sự tin cậy vì người khác biết rằng họ không cố tình lừa dối.
Công bình
Công bình là đối xử đúng mực, không thiên vị vì tình thân, địa vị, tiền bạc hoặc quan hệ cá nhân. Một cách diễn giải gần gũi được nhắc trong Phương Châm Hành Đạo là điều mình không muốn người khác làm cho mình thì không nên làm cho người khác.
Trong gia đình, công bình không nhất thiết là chia mọi thứ hoàn toàn bằng nhau, mà là quan tâm đúng nhu cầu và không phân biệt đối xử vô lý giữa các thành viên. Trong công việc chung, công bình đòi hỏi phân công phù hợp, đánh giá dựa trên đóng góp và không để tình cảm riêng làm sai lệch quyết định.
Công bình cũng cần được áp dụng khi xảy ra tranh chấp. Người tín đồ không nên bênh người cùng đạo một cách mù quáng nếu người ấy làm sai. Bảo vệ sự thật và quyền lợi chính đáng của người bị tổn hại mới là thái độ phù hợp với đạo lý.
Bác ái
Bác ái là lòng thương yêu rộng mở, không dành riêng cho người thân hoặc người cùng tín ngưỡng. Tinh thần nhìn nhân loại như những thành viên của một đại gia đình là một nét nổi bật trong cách trình bày giáo lý Cao Đài.
Bác ái không phải là cảm xúc thương người nhất thời. Nó cần được chuyển thành hành động: giúp người gặp nạn, thăm hỏi người đau yếu, chăm sóc người cô đơn, hỗ trợ trẻ em khó khăn, bảo vệ người yếu thế hoặc cùng cộng đồng thực hiện các công việc an sinh.
Những cách hiểu chưa đầy đủ về phẩm hạnh người tín đồ
Chỉ giữ hình thức bên ngoài là đủ
Ăn chay, mặc đạo phục, tham dự đàn cúng và thuộc kinh là những thực hành có ý nghĩa trong đời sống Cao Đài. Tuy nhiên, các hình thức ấy cần nâng đỡ quá trình sửa tâm sửa tánh. Nếu chỉ chú trọng bề ngoài mà bỏ quên cách đối xử với con người, ý nghĩa tu học sẽ bị thu hẹp.
Người tu phải luôn im lặng, không được phản đối
Nhẫn nại và thuận hòa không buộc con người chấp nhận điều sai trái. Người tín đồ vẫn có thể bảo vệ lẽ phải, báo cáo hành vi vi phạm và tìm kiếm sự trợ giúp. Điều cần giữ là phương pháp ôn hòa, đúng pháp luật và không hành động vì ý muốn trả thù.
Khiêm nhượng là tự xem mình thấp kém
Khiêm nhượng không phải mặc cảm. Người khiêm nhượng nhận biết giá trị của mình nhưng không đề cao bản thân bằng cách hạ thấp người khác. Họ có thể tự tin đảm nhận trách nhiệm, đồng thời sẵn sàng học hỏi và nhận lỗi.
Thuận hòa là không được có ý kiến khác
Sự hòa thuận giả tạo dựa trên im lặng và sợ hãi không phải phẩm hạnh. Thuận hòa chân chính cho phép góp ý, tranh luận và điều chỉnh sai sót trong tinh thần tôn trọng.
Làm công quả càng nhiều thì đạo hạnh càng cao
Số lượng công việc chưa phản ánh đầy đủ phẩm hạnh. Một người làm nhiều nhưng thường xuyên kể công, tạo phe nhóm hoặc làm tổn thương người khác cần tiếp tục tự sửa mình. Công quả có giá trị khi đi cùng động cơ trong sáng, tinh thần trách nhiệm và sự tôn trọng cộng đồng.
Có thể dùng giới luật để phán xét người khác
Giới luật trước hết là khuôn phép để mỗi người tự gìn giữ. Việc nhắc nhở nhau cần có lòng thương, đúng trách nhiệm và phù hợp hoàn cảnh. Dùng giới luật để làm nhục, loại trừ hoặc khẳng định mình cao hơn người khác đi ngược lại tinh thần khiêm nhượng và bác ái.
