Gợi ý những điều cha mẹ nên dạy con trong mùa Phục Sinh: hiểu mầu nhiệm, sống yêu thương, hy vọng, biết tha thứ và sẻ chia.
Phục Sinh thường gợi lên một bầu khí vui tươi với tiếng hát Alleluia, nhà thờ được trang hoàng sáng đẹp, những lời chúc bình an và các sinh hoạt dành cho thiếu nhi. Trong một số gia đình, trẻ còn biết đến trứng màu, thỏ Phục Sinh, bánh kẹo hoặc những trò chơi tìm quà. Những hình ảnh ấy có thể tạo nên ký ức đẹp, nhưng chưa diễn tả đầy đủ ý nghĩa cốt lõi của mùa lễ.
Đối với các gia đình Công giáo, Phục Sinh là dịp đặc biệt để giúp con hiểu về cuộc thương khó, cái chết và sự phục sinh của Chúa Giêsu; đồng thời học cách sống hy vọng, yêu thương, tha thứ và phục vụ. Việc dạy con không nhất thiết phải diễn ra dưới hình thức một bài giáo lý dài. Những cuộc trò chuyện ngắn, giờ kinh gia đình, cách cha mẹ cư xử với nhau và những việc tốt được cùng nhau thực hiện thường để lại dấu ấn sâu sắc hơn nhiều lời giảng giải.
Phục Sinh có ý nghĩa gì đối với việc giáo dục trẻ?
Trong đức tin Kitô giáo, sự phục sinh của Chúa Giêsu không phải là một chi tiết phụ trong câu chuyện cuộc đời Người, nhưng là chân lý trung tâm gắn liền với cuộc thương khó và thập giá. Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo gọi sự phục sinh của Chúa Giêsu là chân lý cao điểm của đức tin vào Đức Kitô, được cộng đoàn Kitô hữu tiên khởi tin nhận, sống và loan báo.
Vì vậy, khi nói về Phục Sinh với con trẻ, cha mẹ kể rằng “Chúa Giêsu đã sống lại” và cần từng bước giúp con hiểu điều sự kiện ấy có ý nghĩa như thế nào đối với đời sống: tình yêu mạnh hơn hận thù, sự thật không bị khuất phục bởi bất công, sự sống không bị giới hạn hoàn toàn bởi cái chết và con người luôn có thể bắt đầu lại trong ân sủng.
Trong Tin Mừng theo thánh Gioan, câu chuyện ngôi mộ trống, bà Maria Mađalêna và các môn đệ được trình bày như những chứng từ dẫn người đọc đến niềm tin vào Chúa phục sinh. Cùng chương này, Chúa Giêsu hiện ra với các môn đệ và trao cho họ lời chào bình an.
Đối với trẻ em, những ý nghĩa thần học sâu xa cần được chuyển thành những bài học gần gũi: khi buồn vẫn có thể hy vọng, khi làm sai có thể thành thật nhận lỗi, khi bị tổn thương có thể học cách tha thứ, khi thấy người khác đau khổ cần biết quan tâm và khi có niềm vui nên biết chia sẻ.
Giáo dục đức tin trong mùa Phục Sinh vì thế không tách rời giáo dục nhân cách. Một đứa trẻ có thể thuộc nhiều kinh nguyện hoặc kể lại chính xác câu chuyện ngôi mộ trống, nhưng nếu chưa được hướng dẫn biết nói lời xin lỗi, tôn trọng người yếu thế và sống trung thực thì việc học giáo lý vẫn cần được tiếp tục bằng những trải nghiệm cụ thể trong gia đình.
Dạy con hiểu Phục Sinh không đơn thuần là một ngày lễ
Nhiều trẻ có thể nghĩ Phục Sinh kết thúc sau Thánh lễ Chúa nhật, một bữa ăn gia đình hoặc một buổi sinh hoạt thiếu nhi. Cha mẹ nên giúp con hiểu rằng trong truyền thống phụng vụ Công giáo, mùa Phục Sinh kéo dài 50 ngày, từ Chúa nhật Phục Sinh đến lễ Chúa Thánh Thần Hiện Xuống. Đây là thời gian Hội Thánh tiếp tục suy niệm và cử hành niềm vui Chúa sống lại, chứ không đơn thuần là phần kết ngắn của Tuần Thánh.
Hiểu được điều này, gia đình sẽ tránh tình trạng chuẩn bị rất kỹ cho Mùa Chay và Tam nhật Vượt Qua nhưng sau lễ Phục Sinh lại nhanh chóng trở về nhịp sống cũ. Năm mươi ngày của mùa Phục Sinh có thể trở thành một hành trình giáo dục nhẹ nhàng, trong đó mỗi tuần gia đình chọn một nhân đức để cùng thực hành như biết ơn, trung thực, hòa giải, quảng đại, kiên nhẫn hoặc phục vụ.
Cha mẹ có thể giải thích với con rằng mùa Phục Sinh giống như một khoảng thời gian dài để niềm vui được “lớn lên”. Niềm vui ấy không chỉ được thể hiện bằng quần áo đẹp, món ăn ngon hay những lời chúc, nhưng bằng một đời sống dần trở nên tốt đẹp hơn.
Điều đầu tiên cần dạy con: Chúa Giêsu đã sống lại
Thông điệp trung tâm cần được trình bày rõ ràng, đơn giản và phù hợp với đức tin của gia đình: Chúa Giêsu đã chịu đóng đinh, đã chết, được mai táng và ngày thứ ba đã sống lại. Đối với Kitô hữu, đây là nền tảng của niềm hy vọng và là trung tâm của mầu nhiệm Phục Sinh.
Với trẻ nhỏ, cha mẹ không cần trình bày quá nhiều tranh luận thần học hoặc các chi tiết lịch sử phức tạp. Có thể bắt đầu bằng một câu ngắn:
“Chúa Giêsu yêu thương con người. Dù Người đã chịu đau khổ và chết trên thập giá, Thiên Chúa đã cho Người sống lại. Vì thế, chúng ta tin rằng tình yêu và sự sống mạnh hơn sự dữ và cái chết.”
Với trẻ lớn hơn, cha mẹ có thể cùng con đọc các trình thuật Phục Sinh trong bốn sách Tin Mừng, sau đó giúp con nhận ra một số nhân vật: những người phụ nữ ra viếng mộ, bà Maria Mađalêna, thánh Phêrô, người môn đệ Chúa yêu, ông Tôma và hai môn đệ trên đường Emmau.
Không nên buộc trẻ phải hiểu ngay mọi chi tiết. Đức tin cũng có những câu hỏi, sự bối rối và một hành trình trưởng thành. Hình ảnh các môn đệ từ sợ hãi, hoang mang đến tin tưởng có thể giúp trẻ hiểu rằng đặt câu hỏi không đồng nghĩa với thiếu đức tin. Điều cần thiết là biết tìm hiểu với thái độ chân thành và biết lắng nghe.
Dạy con về tình yêu biết hy sinh
Thập giá và Phục Sinh giúp người Kitô hữu suy niệm về một tình yêu không chỉ được thể hiện bằng lời nói. Chúa Giêsu yêu thương con người bằng sự tự hiến. Khi dạy trẻ, cha mẹ không nên làm cho khái niệm hy sinh trở thành việc chịu đựng bất công một cách thụ động hoặc luôn phải từ bỏ nhu cầu chính đáng của bản thân.
Hy sinh phù hợp với trẻ là biết dành thời gian và công sức để làm điều tốt cho người khác. Đó có thể là nhường em một món đồ chơi, giúp ông bà một việc nhỏ, chia sẻ bánh với bạn, dành tiền tiết kiệm để giúp người khó khăn hoặc tạm gác trò chơi để hoàn thành trách nhiệm trong gia đình.
Trẻ cũng cần hiểu rằng tình yêu chân thành phải đi cùng sự tôn trọng. Không ai được lấy lý do “hy sinh” để ép trẻ giữ bí mật nguy hiểm, chấp nhận bị bắt nạt hoặc chịu đựng hành vi xâm phạm. Cha mẹ nên dạy con tìm đến người lớn đáng tin cậy khi cảm thấy sợ hãi, không an toàn hoặc bị đối xử sai trái.
Như vậy, bài học về hy sinh không làm trẻ trở nên yếu đuối. Trái lại, nó giúp con biết sử dụng sức lực, thời gian và khả năng của mình cho điều tốt, đồng thời biết bảo vệ phẩm giá của bản thân và người khác.
Dạy con biết tha thứ nhưng không xem nhẹ điều sai
Phục Sinh gắn liền với thông điệp hòa giải và bình an. Tuy nhiên, trẻ thường được yêu cầu xin lỗi hoặc tha thứ quá nhanh trong khi chưa hiểu chuyện gì đã xảy ra. Cha mẹ cần giúp con nhận ra tha thứ là một hành trình, không chỉ là câu nói bắt buộc.
Khi hai anh em tranh giành hoặc hai người bạn xung đột, người lớn có thể lần lượt hỏi:
- Chuyện gì đã xảy ra?
- Con cảm thấy thế nào?
- Việc làm nào khiến người kia tổn thương?
- Con có thể làm gì để sửa lại?
- Lần sau hai con có thể xử lý khác đi như thế nào?
Tha thứ không có nghĩa là nói rằng hành vi sai là không đáng kể. Cũng không có nghĩa là trẻ phải tiếp tục ở gần người thường xuyên làm tổn thương mình. Trong những tình huống nghiêm trọng, người lớn cần bảo vệ trẻ, đặt ra giới hạn và tìm sự hỗ trợ phù hợp.
Cha mẹ cũng nên tránh dùng Thiên Chúa để gây áp lực, chẳng hạn nói: “Nếu không tha thứ ngay thì Chúa không yêu con”. Cách nói này dễ khiến trẻ sợ hãi và hiểu sai về tình yêu của Thiên Chúa. Có thể thay bằng lời nhẹ nhàng hơn:
“Tha thứ đôi khi cần thời gian. Con hãy xin Chúa giúp lòng mình bớt giận và tìm cách giải quyết điều đã xảy ra.”
