Những điều cần biết khi kết hôn với người Công giáo: thủ tục hôn phối, khác đạo, con cái, gia tiên và đời sống gia đình.
Kết hôn với người Công giáo không chỉ là tổ chức một lễ cưới tại nhà thờ. Đằng sau nghi thức trang trọng ấy là một quan niệm tương đối rõ ràng về tình yêu, lòng chung thủy, trách nhiệm với con cái và sự bền vững của đời sống vợ chồng. Vì vậy, người chuẩn bị kết hôn với một tín hữu Công giáo, dù bản thân có cùng tôn giáo hay không, nên tìm hiểu kỹ trước khi quyết định.
Trong thực tế, nhiều băn khoăn xuất phát từ những cách hiểu chưa đầy đủ như: lấy người Công giáo có bắt buộc phải theo đạo không, có được làm lễ gia tiên không, con sinh ra có nhất thiết phải theo Công giáo, lễ cưới trong nhà thờ có thay thế đăng ký kết hôn hay không, hoặc người từng ly hôn có thể kết hôn với người Công giáo hay không.
Những câu hỏi này không nên được giải quyết bằng lời truyền miệng hoặc yêu cầu riêng của một vài gia đình. Cần phân biệt rõ quy định của pháp luật Việt Nam, quy định của Giáo hội Công giáo và những thỏa thuận thuộc đời sống riêng của hai người. Sự hiểu biết minh bạch từ đầu sẽ giúp đôi bạn tránh áp lực cải đạo, xung đột gia đình và những bất đồng kéo dài sau hôn nhân.
Kết hôn với người Công giáo có bắt buộc phải theo đạo không?
Câu trả lời là không phải mọi người kết hôn với người Công giáo đều bắt buộc phải theo đạo Công giáo.
Giáo hội Công giáo cho phép một tín hữu Công giáo kết hôn với người thuộc hệ phái Kitô giáo khác hoặc người chưa được rửa tội, với điều kiện đôi bạn thực hiện đúng thủ tục hôn phối và được cơ quan có thẩm quyền trong Giáo hội cho phép hoặc miễn chuẩn tùy trường hợp.
Quy định về thủ tục hôn phối áp dụng cho Giáo hội Công giáo tại Việt Nam nêu rõ rằng phải tôn trọng quyền tự do tôn giáo. Người ngoài Công giáo chỉ nên được giới thiệu, khuyên bảo và tạo điều kiện tìm hiểu đức tin, chứ không được ép buộc theo đạo như một điều kiện để kết hôn. Trường hợp đương sự không muốn gia nhập Công giáo, đôi bạn có thể xin cử hành hôn nhân khác đạo theo quy định.
Điều này cũng có nghĩa rằng việc một gia đình tuyên bố “muốn cưới con tôi thì phải theo đạo” chủ yếu phản ánh mong muốn của gia đình ấy, không phải là một nguyên tắc chung buộc mọi người ngoài Công giáo phải tuân theo.
Tuy nhiên, “không bắt buộc theo đạo” không đồng nghĩa với việc người ngoài Công giáo không cần tìm hiểu gì. Người kết hôn vẫn cần biết người bạn đời Công giáo có những bổn phận tôn giáo nào, quan niệm ra sao về tính chung thủy và bất khả phân ly của hôn nhân, cũng như trách nhiệm dự kiến đối với việc rửa tội và giáo dục đức tin cho con cái.
Việc theo đạo phải là lựa chọn tự nguyện
Có người học giáo lý và xin rửa tội chỉ để đáp ứng mong muốn của gia đình bên kia hoặc để lễ cưới được tổ chức thuận lợi. Cách làm này có thể giúp giải quyết áp lực trước mắt nhưng dễ tạo nên mâu thuẫn lâu dài.
Gia nhập Công giáo về bản chất là một lựa chọn đức tin. Người dự tòng cần tự nguyện tìm hiểu giáo lý, đời sống cầu nguyện, các bí tích và trách nhiệm của một tín hữu. Nếu không thực sự tin hoặc chưa sẵn sàng, người ấy nên trao đổi trung thực với người yêu và linh mục phụ trách, thay vì tuyên xưng một niềm tin chỉ vì hình thức.
Theo quy định hôn phối tại Việt Nam, trường hợp một người tự nguyện học giáo lý dự tòng để kết hôn thì thời gian dự tòng thông thường nên kéo dài khoảng sáu tháng và ít nhất là ba tháng. Trong khi đó, người không muốn theo đạo vẫn có thể xin kết hôn khác đạo theo thủ tục phù hợp.
Ba trường hợp thường gặp khi kết hôn với người Công giáo
Trong cách nói thông thường, nhiều người gọi tất cả các cuộc hôn nhân không cùng tôn giáo là “hôn nhân khác đạo”. Tuy nhiên, theo cách phân loại của Giáo hội Công giáo, cần phân biệt một số trường hợp.
Hai người đều là tín hữu Công giáo
Đây là trường hợp cả hai người đã được rửa tội trong Giáo hội Công giáo hoặc đã được tiếp nhận vào sự hiệp thông đầy đủ với Giáo hội.
Đôi bạn sẽ chuẩn bị và cử hành bí tích Hôn phối theo nghi thức Công giáo nếu không mắc ngăn trở hôn phối và đáp ứng đầy đủ các điều kiện về sự tự do ưng thuận, giáo lý, hồ sơ và thể thức cử hành.
Trong quan niệm Công giáo, chính người nam và người nữ trao bí tích Hôn phối cho nhau qua lời ưng thuận. Linh mục hoặc phó tế đóng vai trò đại diện Giáo hội chứng nhận sự ưng thuận ấy, cùng với sự hiện diện của hai người làm chứng.
Một người Công giáo và một Kitô hữu đã được rửa tội ngoài Công giáo
Đây thường được gọi là hôn nhân hỗn hợp. Người ngoài Công giáo trong trường hợp này có thể thuộc Chính Thống giáo, Anh giáo hoặc một cộng đồng Kitô giáo khác có phép rửa được Giáo hội Công giáo nhìn nhận là thành sự.
Do cả hai người đều đã được rửa tội, hôn nhân thành sự giữa họ có phẩm giá bí tích. Tuy nhiên, người Công giáo cần xin phép của nhà chức trách có thẩm quyền trong Giáo hội trước khi cử hành.
Sự khác biệt giữa hai truyền thống Kitô giáo không nhất thiết là trở ngại không thể vượt qua. Dù vậy, đôi bạn phải trao đổi kỹ về nơi tham dự phụng vụ, việc giáo dục con cái, cách tổ chức các ngày lễ và mối quan hệ với hai cộng đồng tôn giáo. Giáo lý Công giáo nhìn nhận rằng những khác biệt này có thể trở thành nguồn căng thẳng, đặc biệt trong vấn đề giáo dục đức tin cho con.
Một người Công giáo và một người chưa được rửa tội
Người chưa được rửa tội có thể là người không theo tôn giáo nào hoặc là tín đồ của Phật giáo, đạo Cao Đài, Phật giáo Hòa Hảo, Hồi giáo, tín ngưỡng dân gian hay một truyền thống tôn giáo khác.
Theo Giáo luật Công giáo, đây là trường hợp có ngăn trở khác đạo, thường được gọi trong đời sống giáo dân là xin “phép chuẩn khác đạo” hoặc “chuẩn hôn phối”.
Về cách dùng thuật ngữ chính xác hơn, trường hợp một người Công giáo kết hôn với người đã được rửa tội ngoài Công giáo cần xin phép kết hôn hỗn hợp; còn trường hợp kết hôn với người chưa được rửa tội cần xin miễn chuẩn ngăn trở khác đạo. Nếu không có sự miễn chuẩn cần thiết, hôn nhân giữa người Công giáo và người chưa được rửa tội không thành sự theo Giáo luật.
Hôn nhân thành sự giữa người Công giáo và người chưa được rửa tội được Giáo hội nhìn nhận là một hôn nhân tự nhiên hợp pháp, có tính duy nhất và bền vững. Tuy nhiên, hôn nhân này chưa phải là bí tích Hôn phối, bởi theo giáo lý Công giáo, bí tích Hôn phối chỉ hiện hữu giữa hai người đã được rửa tội.
Thủ tục kết hôn với người Công giáo thường gồm những gì?
Thủ tục cụ thể có thể khác nhau tùy giáo phận, giáo xứ, nơi cư trú, tình trạng tôn giáo và hoàn cảnh của đôi bạn. Tuy nhiên, quy trình thường có một số bước căn bản.
Chủ động liên hệ giáo xứ từ sớm
Đôi bạn nên gặp linh mục quản xứ nơi dự định cử hành hôn phối trước ngày cưới nhiều tháng. Không nên đặt nhà hàng, in thiệp và chọn ngày cưới cố định rồi mới đến xin làm hồ sơ.
Việc liên hệ sớm giúp xác định:
- Đôi bạn thuộc trường hợp hôn nhân nào.
- Có cần xin phép hoặc miễn chuẩn hay không.
- Có ngăn trở hôn phối nào cần xem xét không.
- Cần học giáo lý hôn nhân ở đâu.
- Hồ sơ phải chuyển giữa những giáo xứ nào.
- Có cần điều tra tình trạng thong dong của người ngoài Công giáo không.
- Thời điểm nào có thể cử hành nghi thức tại nhà thờ.
Theo quy định áp dụng cho Giáo hội tại Việt Nam, cha sở nơi cử hành chứng hôn có nhiệm vụ thiết lập hồ sơ và điều tra hôn phối. Khi một người Công giáo muốn cử hành hôn phối ở giáo xứ khác, giáo xứ liên quan có trách nhiệm cung cấp giấy giới thiệu và các chứng thư bí tích cần thiết.
Học giáo lý hôn nhân
Đôi bạn chuẩn bị kết hôn phải học giáo lý hôn nhân. Nội dung khóa học không chỉ nói về nghi thức trong ngày cưới mà thường bao gồm:
- Ý nghĩa của hôn nhân theo Công giáo.
- Sự tự do ưng thuận.
- Tình yêu, lòng chung thủy và trách nhiệm vợ chồng.
- Giao tiếp và giải quyết xung đột.
- Trách nhiệm với con cái.
- Đời sống đức tin trong gia đình.
- Một số vấn đề đạo đức và mục vụ liên quan đến hôn nhân.
Theo quy định ban hành năm 2024, khóa giáo lý hôn nhân tại Việt Nam thường kéo dài từ một đến ba tháng, có thể rút ngắn trong trường hợp cần thiết nhưng vẫn phải bảo đảm những nội dung căn bản. Chứng chỉ do giáo xứ hoặc cơ sở được thẩm quyền chuẩn nhận cấp được công nhận trong toàn Giáo hội tại Việt Nam và có giá trị vô thời hạn.
Người ngoài Công giáo không nên coi khóa học này là hình thức ép theo đạo. Đây trước hết là dịp để họ hiểu người bạn đời đang cam kết điều gì và biết những khác biệt nào có thể xuất hiện trong đời sống gia đình.
Điều tra tình trạng thong dong
“Tình trạng thong dong” có thể hiểu là tình trạng một người có đủ tự do để kết hôn, không còn bị ràng buộc bởi một hôn nhân trước và không mắc ngăn trở khiến hôn nhân mới không thể được cử hành thành sự.
Đối với người ngoài Công giáo, cha sở nơi chứng hôn có thể đề nghị giáo xứ tại nơi người ấy thường trú hỗ trợ điều tra sơ khởi. Việc này không nhằm xét nét đời tư mà để xác minh người sắp kết hôn thực sự tự do và không có dây hôn phối trước.
Rao hôn phối
Rao hôn phối là việc công bố tại cộng đoàn rằng hai người đang chuẩn bị kết hôn, nhằm phát hiện những ngăn trở nghiêm trọng nếu có.
Theo quy định chung tại Việt Nam, việc rao hôn phối thông thường được thực hiện trong ba thánh lễ Chúa nhật liên tiếp. Trong một số trường hợp, thẩm quyền liên quan có thể miễn một phần hoặc toàn bộ việc rao.
Kết hôn với người Công giáo có được làm lễ gia tiên không?
Người Công giáo Việt Nam được bày tỏ lòng hiếu kính với ông bà tổ tiên. Quan niệm “theo Công giáo là bỏ ông bà” không phản ánh đầy đủ đường hướng hiện nay của Giáo hội tại Việt Nam.
Các hướng dẫn của Hội đồng Giám mục Việt Nam khuyến khích gia đình Công giáo gìn giữ đạo hiếu, có thể lập bàn thờ gia tiên, dâng hoa quả, thắp hương, đèn nến và vái kính trước di ảnh tổ tiên, miễn là các hành vi ấy được hiểu là tưởng nhớ, biết ơn, hiếu kính và không gắn với yếu tố mê tín hoặc niềm tin trái với đức tin Công giáo.
Trong lễ cưới, đôi tân hôn có thể thực hiện lễ gia tiên tại nhà trai và nhà gái. Việc dâng trầu cau, hoa quả, niệm hương, cúi kính trước bàn thờ tổ tiên và lắng nghe lời nhắn nhủ của cha mẹ có thể được nhìn nhận như một nghi thức văn hóa gia đình.
Điều cần thống nhất là ý nghĩa của nghi thức. Một cử chỉ có thể được người này hiểu là lòng hiếu kính nhưng người khác lại coi là hành vi cầu xin thần linh. Vì vậy, hai bên gia đình nên trao đổi trước, tránh đến ngày cưới mới tranh luận về việc thắp hương, quỳ lạy hoặc đọc văn khấn.
Những thực hành nên trao đổi trước
Đôi bạn cần nói rõ về:
- Cách bố trí bàn thờ Chúa và bàn thờ gia tiên trong nhà.
- Việc thắp hương vào ngày giỗ, Tết và ngày lễ.
- Có sử dụng vàng mã hay không.
- Cách tổ chức cúng giỗ.
- Việc tham dự nghi lễ tại đình, đền, chùa hoặc cơ sở tôn giáo khác.
- Cách tổ chức tang lễ khi cha mẹ hai bên qua đời.
- Những thực hành mà người Công giáo cho là không phù hợp với đức tin.
Không nên mặc nhiên cho rằng bên Công giáo sẽ từ chối mọi phong tục truyền thống. Cũng không nên ép họ thực hiện một nghi thức mà lương tâm tôn giáo của họ không chấp nhận.
Những thay đổi trong đời sống khi kết hôn với người Công giáo
Hôn nhân không chỉ diễn ra trong ngày cưới. Người ngoài Công giáo cần hiểu một số sinh hoạt có thể trở thành phần thường xuyên trong đời sống gia đình.
Thánh lễ Chúa nhật và các ngày lễ
Người Công giáo có bổn phận tham dự thánh lễ Chúa nhật và một số ngày lễ trọng theo quy định. Tùy hoàn cảnh, việc tham dự có thể kéo dài khoảng một giờ hoặc hơn, chưa kể thời gian đi lại và sinh hoạt cộng đoàn.
Người bạn đời ngoài Công giáo không bị buộc phải tham dự mọi thánh lễ. Tuy nhiên, sự tôn trọng có thể được thể hiện bằng cách không cố ý cản trở, biết sắp xếp lịch gia đình và thỉnh thoảng cùng tham dự trong những dịp quan trọng như lễ cưới, rửa tội của con, Giáng sinh, Phục sinh, lễ bổn mạng hoặc tang lễ.
Cầu nguyện trong gia đình
Một số gia đình Công giáo đọc kinh vào buổi tối, trước bữa ăn hoặc trong những dịp đặc biệt. Người ngoài Công giáo có thể cùng hiện diện trong sự tôn trọng mà không nhất thiết phải đọc những lời mình chưa tin.
Đôi bạn có thể thống nhất một hình thức sinh hoạt chung, chẳng hạn dành vài phút mỗi tối để biết ơn, chia sẻ và cầu nguyện theo cách phù hợp. Điều quan trọng là không biến giờ cầu nguyện thành công cụ kiểm soát hoặc đánh giá lòng đạo đức của nhau.
Việc học giáo lý của con
Nếu con được rửa tội theo Công giáo, trẻ thường sẽ học giáo lý để chuẩn bị lãnh nhận các bí tích như Hòa Giải, Thánh Thể và Thêm sức.
Việc học có thể diễn ra vào cuối tuần hoặc theo lịch riêng của giáo xứ. Cha mẹ cần tính đến thời gian đưa đón, phối hợp với lịch học văn hóa và tạo điều kiện để con hiểu ý nghĩa của việc học, thay vì chỉ tham gia vì áp lực.
Ăn chay và kiêng thịt
Trong một số ngày của năm phụng vụ, người Công giáo thực hành ăn chay hoặc kiêng thịt theo quy định của Giáo hội. Đây không phải là chế độ ăn chay hoàn toàn giống truyền thống Phật giáo và cũng không kéo dài quanh năm.
Người ngoài Công giáo không buộc phải thực hiện, nhưng có thể tôn trọng bằng cách lựa chọn bữa ăn phù hợp cho gia đình trong những ngày ấy.
Sinh hoạt giáo xứ và đóng góp
Một tín hữu có thể tham gia ca đoàn, hội đoàn, lớp giáo lý, hoạt động bác ái hoặc các công việc của giáo xứ. Mức độ tham gia tùy khả năng, ơn gọi và hoàn cảnh của mỗi người.
Đôi bạn nên thống nhất về thời gian và tài chính dành cho các hoạt động này. Không nên cho rằng mọi khoản đóng góp tôn giáo đều vô lý, nhưng cũng không nên tự ý sử dụng nguồn tiền chung mà không trao đổi với người bạn đời.
