Chầu Bà Đệ Tứ Khâm Sai hay còn gọi là Chầu Đệ Tứ là một vị Thánh trong Đạo Mẫu Tứ phủ Việt Nam, người đứng thứ tư trong hàng Tứ Phủ Chầu Bà.
Chầu Bà Đệ Tứ Khâm Sai là vị Thánh đứng hàng thứ tư trong hệ thống Tứ Phủ Thánh Chầu của tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, Tứ phủ. Chầu thường được nhắc đến với vai trò vị nữ thần thân cận bên Thánh Mẫu, thay quyền truyền lệnh và trông coi công việc trong bốn phủ.
Trong các bản văn chầu, thần tích và lời kể dân gian, Chầu còn được gọi bằng nhiều danh xưng như Chầu Đệ Tứ, Chầu Bà Đệ Tứ, Chầu Đệ Tứ Khâm Sai, Chiêu Dung Công Chúa hoặc Chầu Bà Thủ Đền. Tuy nhiên, sự tích về thân thế và nơi giáng sinh của Chầu không hoàn toàn thống nhất. Mỗi vùng thờ phụng có thể lưu giữ một lớp truyền thuyết riêng, gắn Chầu với lịch sử cộng đồng và không gian văn hóa địa phương.
Bài viết tìm hiểu vị trí của Chầu Bà Đệ Tứ Khâm Sai trong điện thần Tứ phủ, ý nghĩa danh hiệu “Khâm Sai”, các dị bản về sự tích, những nơi thờ phụng tiêu biểu và cách nhìn nhận phù hợp đối với các tư liệu dân gian liên quan đến Chầu.
Chầu Bà Đệ Tứ Khâm Sai là ai?
Chầu Bà Đệ Tứ Khâm Sai là vị Thánh Chầu đứng thứ tư trong hàng Tứ Phủ Chầu Bà. Trong điện thần của tín ngưỡng thờ Mẫu, hàng Thánh Chầu thường được hiểu là các nữ thần có địa vị cao, theo hầu các Thánh Mẫu và đảm nhận những công việc khác nhau tại các miền Thiên phủ, Nhạc phủ, Thoải phủ và Địa phủ.
Danh xưng đầy đủ thường gặp nhất của Chầu là “Chầu Đệ Tứ Khâm Sai”. Trong đó:
- “Chầu” là cách gọi tôn kính dành cho các vị nữ thần thuộc hàng Thánh Chầu.
- “Đệ Tứ” xác định vị trí thứ tư trong thứ bậc điện thần.
- “Khâm Sai” là danh hiệu biểu thị việc vâng mệnh bề trên để thực hiện một nhiệm vụ hoặc truyền đạt mệnh lệnh.
Theo quan niệm của một số cộng đồng thực hành tín ngưỡng Tứ phủ, Chầu Đệ Tứ là vị Thánh Chầu thân cận với Mẫu Liễu Hạnh, thường hầu cận tại Phủ Chính và được giao quyền đi lại trong bốn phủ để truyền lệnh. Vì vậy, Chầu còn được gọi là Chầu Bà Thủ Đền hoặc vị Chầu giữ việc sổ sách, phép tắc trong cửa Thánh.
Những mô tả trên thuộc về thế giới biểu tượng và niềm tin tôn giáo dân gian. Không nên hiểu các chức năng như “giữ sổ”, “xét việc” hay “truyền lệnh” theo nghĩa một chức quan hành chính có thật trong lịch sử. Đây là cách cộng đồng hình dung trật tự linh thiêng của điện thần thông qua các khái niệm quen thuộc trong xã hội truyền thống.
Chầu Đệ Tứ đứng ở vị trí nào trong Tứ Phủ Chầu Bà?
Trong điện thần Tứ phủ, hàng Chầu Bà thường được xếp sau Ngũ Vị Tôn Quan và trước hàng Thánh Ông Hoàng. Tên gọi và số lượng các vị Chầu có thể khác nhau tùy theo bản văn, dòng đồng, địa phương và truyền thống thờ tự.
Một cách gọi phổ biến nhắc đến hệ thống Tứ Phủ Thánh Chầu gồm những vị như:
- Chầu Đệ Nhất Thượng Thiên.
- Chầu Đệ Nhị Thượng Ngàn.
- Chầu Đệ Tam Thoải Phủ.
- Chầu Đệ Tứ Khâm Sai.
- Chầu Năm Suối Lân.
- Chầu Lục Cung Nương.
- Chầu Bảy Kim Giao.
- Chầu Bát Nàn.
- Chầu Cửu Tỉnh.
- Chầu Mười Đồng Mỏ.
- Chầu Bé Bắc Lệ.
Danh sách trên mang tính khái quát, không phải một hệ thống cứng nhắc được tất cả đền phủ và cộng đồng thực hành sử dụng giống nhau. Một số nơi có thể phối thờ thêm các vị Chầu bản cảnh hoặc gọi danh hiệu khác với cách gọi phổ biến.
Trong hàng Thánh Chầu, Chầu Đệ Tứ được xem là một trong những vị có quan hệ gần gũi với trung tâm thờ Mẫu Liễu Hạnh tại Phủ Dầy. Hình tượng Chầu vì thế gắn nhiều với công việc nội điện, phụng sự Thánh Mẫu, giữ phép tắc và truyền đạt mệnh lệnh.
Danh hiệu “Khâm Sai” của Chầu Đệ Tứ có ý nghĩa gì?
“Khâm sai” vốn là một thuật ngữ xuất hiện trong xã hội quân chủ, dùng để chỉ người được vua hoặc triều đình cử đi thi hành một nhiệm vụ đặc biệt. Khi đi vào tín ngưỡng dân gian, khái niệm này được chuyển hóa thành một danh hiệu linh thiêng.
Theo quan niệm trong tín ngưỡng Tứ phủ, danh hiệu “Khâm Sai” biểu thị việc Chầu Đệ Tứ được Thánh Mẫu tin cậy, giao nhiệm vụ đi lại trong các phủ để truyền lệnh và trông coi công việc. Qua đó, hình tượng Chầu mang những phẩm chất như:
- Nghiêm minh nhưng không hà khắc.
- Cẩn trọng trong công việc.
- Trung thành và tận tụy với Thánh Mẫu.
- Giữ gìn phép tắc của cửa Thánh.
- Phân định đúng sai theo quan niệm đạo đức dân gian.
Trong một số bản văn chầu, Chầu được miêu tả với dáng vẻ trang nghiêm, có quyền thay Mẫu ban truyền sắc lệnh. Những hình ảnh ấy không chỉ làm nổi bật quyền uy của Chầu mà còn phản ánh quan niệm truyền thống về trật tự, kỷ cương và trách nhiệm.
Hình tượng vị nữ thần được giao quyền “khâm sai” cũng cho thấy vai trò đáng kể của nữ giới trong thế giới biểu tượng của tín ngưỡng thờ Mẫu. Các Thánh Chầu là những người theo hầu, đồng thời là những vị có quyền năng, chức trách và không gian thờ phụng riêng.
Chầu Bà Đệ Tứ Khâm Sai được thờ ở đâu?
Chầu Đệ Tứ được phối thờ tại nhiều đền, phủ thuộc hệ thống tín ngưỡng thờ Mẫu. Bên cạnh các ban thờ trong điện Tứ phủ, Chầu còn có một số ngôi đền thờ riêng hoặc được tôn làm vị thần chính.
Đền Chầu Đệ Tứ trong quần thể Phủ Dầy
Phủ Dầy là trung tâm lớn của tín ngưỡng thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh. Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, quần thể Phủ Dầy hiện thuộc xã Vụ Bản, tỉnh Ninh Bình. Trước tháng 7 năm 2025, khu vực này thuộc huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định.
Trong quần thể Phủ Dầy có các địa điểm thờ Chầu Đệ Tứ tại thôn Tiên Hương. Theo truyền thống địa phương, có hai ngôi đền thường được nhắc đến:
- Một ngôi đền gần Phủ Chính Tiên Hương, được cho là gắn với quê nội của Chầu.
- Một ngôi đền nằm trên tuyến đường dẫn vào khu vực Phủ Dầy, được cho là gắn với quê ngoại của Chầu.
Tên gọi “quê nội” và “quê ngoại” thuộc về truyền thuyết địa phương, thể hiện cách cộng đồng xây dựng mối liên hệ gia tộc và bản quán cho vị Thánh. Hai ngôi đền đều góp phần làm phong phú không gian thờ Mẫu quanh Phủ Chính.
Đền Chầu Đệ Tứ – Đền Cây Thị tại Thanh Hóa
Đền Chầu Đệ Tứ, còn gọi là Đền Cây Thị, nằm tại thôn Kim Đề, xã Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa. Trước đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, địa điểm này thuộc xã Hà Ngọc, huyện Hà Trung.
Đền thờ vọng Chầu Đệ Tứ ở Hà Nội
Ngoài Đền Mẫu Bát Tràng, một số tư liệu còn nhắc đến đền thờ vọng Chầu Đệ Tứ tại khu vực Bồ Đề, Hà Nội. Trước năm 2025, địa danh này thuộc phường Bồ Đề, quận Long Biên.
đền chầu bà đệ tứ ở Nam Định tọa lạc tại THÔN TIÊN HƯƠNG XÃ KIM THÁI HUYỆN VỤ BẢN TỈNH NAM ĐỊNH nhé còn thôn Quý Hương, xã An Thái, An Thái, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định là bị sai nhé ad
cảm ơn bạn. Admin đã sửa lại.