Hồi giáo là tôn giáo độc thần, tin vào Allah, Qur’an và các sứ giả; bài viết giải thích người Hồi giáo thờ ai, tin gì cơ bản.
Hồi giáo là một trong những truyền thống tôn giáo lớn của nhân loại, hình thành tại bán đảo Ả Rập vào thế kỷ VII và hiện diện trong đời sống văn hóa của nhiều cộng đồng trên thế giới. Tuy nhiên, tại Việt Nam, không ít người vẫn còn nhầm lẫn rằng người Hồi giáo thờ nhà tiên tri Muhammad, thờ tảng đá ở thánh địa Mecca hoặc tôn thờ một vị thần riêng mang tên Allah.
Trong giáo lý Hồi giáo, người tín đồ chỉ thờ phụng một Thiên Chúa duy nhất, được gọi bằng tiếng Ả Rập là Allah. Muhammad không phải thần linh mà được nhìn nhận là một nhà tiên tri, một sứ giả truyền đạt mặc khải của Thiên Chúa cho con người. Kinh Qur’an, các lời dạy và mẫu mực sống của Muhammad giữ vị trí quan trọng trong việc định hướng đức tin, đạo đức và sinh hoạt của người Hồi giáo.
Hồi giáo là gì?
Hồi giáo là tên gọi tiếng Việt của tôn giáo có tên quốc tế là Islam. Đây là một tôn giáo độc thần thuộc nhóm các truyền thống Abraham, cùng có mối liên hệ lịch sử với Do Thái giáo và Kitô giáo.
Từ “Islam” trong tiếng Ả Rập có liên quan đến ý nghĩa quy phục, phó thác và sống trong sự bình an nhờ tuân theo ý muốn của Thiên Chúa. Người theo đạo Islam được gọi là Muslim, thường được dịch sang tiếng Việt là người Hồi giáo hoặc tín đồ Hồi giáo.
Theo cách hiểu tôn giáo, một Muslim là người tự nguyện quy phục Thiên Chúa, thừa nhận chỉ có một Thiên Chúa duy nhất và cố gắng sống theo những nguyên tắc được truyền dạy trong Qur’an cùng truyền thống của nhà tiên tri Muhammad.
Nguồn gốc tên gọi Hồi giáo trong tiếng Việt
Tên gọi “Hồi giáo” có nguồn gốc từ cách gọi từng được sử dụng trong tiếng Hán để chỉ tôn giáo của một số cộng đồng Hồi Hột, Hồi Hồi hoặc các nhóm cư dân theo Islam tại Trung Á và Trung Quốc. Về sau, từ này được dùng rộng hơn để chỉ Islam nói chung.
Do đó, chữ “Hồi” trong “Hồi giáo” không diễn tả nội dung thần học cốt lõi của tôn giáo này. Trong giao tiếp học thuật và liên tôn, nhiều người sử dụng song song các tên gọi “Hồi giáo” và “Islam”.
Cách gọi “đạo Hồi” phổ biến trong đời sống hằng ngày, nhưng “Hồi giáo” hoặc “Islam” thường phù hợp hơn trong những văn bản cần sắc thái khách quan và trang trọng.
Người Hồi giáo thờ ai?
Người Hồi giáo chỉ thờ phụng một Thiên Chúa duy nhất, được gọi là Allah trong tiếng Ả Rập. Đây là nguyên tắc trung tâm của Hồi giáo, thường được diễn đạt bằng khái niệm tawhid, tức sự duy nhất tuyệt đối của Thiên Chúa.
Theo đức tin Hồi giáo, Allah là Đấng tạo dựng vũ trụ, ban sự sống, duy trì muôn loài, thấu biết mọi sự và là Đấng con người phải trở về. Không có thần linh nào ngang hàng, chia sẻ quyền năng hoặc có bản tính đồng nhất với Allah.
Allah có phải một vị thần riêng của người Ả Rập không?
Allah không được người Hồi giáo hiểu là một vị thần dân tộc chỉ dành cho người Ả Rập. “Allah” là từ tiếng Ả Rập dùng để chỉ Thiên Chúa. Những người Kitô hữu và một số cộng đồng tôn giáo nói tiếng Ả Rập cũng sử dụng từ Allah khi nói về Thiên Chúa.
Bởi vậy, không nên hiểu Allah như tên của một vị thần thuộc hệ thống đa thần. Trong quan niệm Hồi giáo, Allah chính là Thiên Chúa duy nhất của toàn thể nhân loại, là Đấng đã gửi các sứ giả đến nhiều dân tộc trong những thời kỳ khác nhau.
Hồi giáo khẳng định Thiên Chúa không sinh ra, không được sinh ra, không có cha mẹ, con cái hoặc đối tác thần linh. Ngài không bị giới hạn bởi hình thể, không gian và những đặc điểm của sinh vật.
Người Hồi giáo tin gì?
Đức tin Hồi giáo được trình bày qua nhiều hệ thống giáo lý khác nhau tùy truyền thống và trường phái. Trong cách giảng dạy phổ biến của Hồi giáo Sunni, tín đồ thường được hướng dẫn về sáu nội dung căn bản: tin vào Allah, các thiên thần, những sách mặc khải, các nhà tiên tri, Ngày Phán xét và thiên mệnh của Thiên Chúa.
Các cộng đồng Shia có thể tổ chức và diễn giải hệ thống tín lý theo cách khác, nhưng vẫn chia sẻ nhiều nền tảng chung, đặc biệt là niềm tin vào một Thiên Chúa, sự mặc khải, các sứ giả và trách nhiệm đạo đức của con người.
Tin vào một Thiên Chúa duy nhất
Tawhid, niềm tin vào sự duy nhất của Allah, là cốt lõi của Hồi giáo. Mọi nghi lễ, quy tắc đạo đức và quan niệm về đời sống đều bắt đầu từ nguyên tắc này.
Theo Hồi giáo, chỉ Allah có quyền được thờ phụng. Việc gán cho một con người, đồ vật, thần linh hoặc quyền lực nào đó địa vị vốn chỉ thuộc về Allah bị xem là shirk, tức liên kết một đối tượng khác với Thiên Chúa.
Tawhid không chỉ là một mệnh đề lý thuyết. Nó còn đòi hỏi tín đồ đặt niềm tin tối hậu vào Thiên Chúa, sống có trách nhiệm và không biến tiền bạc, quyền lực, danh vọng hay ham muốn thành những điều chi phối toàn bộ đời sống.
Muhammad giữ vai trò gì trong Hồi giáo?
Muhammad là nhân vật trung tâm trong lịch sử hình thành Hồi giáo nhưng không phải đối tượng được thờ phụng. Theo truyền thống Islam, ông là người tiếp nhận Qur’an và hướng dẫn cộng đồng đầu tiên thực hành thông điệp đó.
Người Hồi giáo nhìn Muhammad dưới nhiều vai trò: nhà tiên tri, sứ giả, người giảng dạy, người lãnh đạo cộng đồng, người phân xử và tấm gương đạo đức. Những lời nói, hành động và sự chấp thuận của ông được truyền lại trong các tuyển tập hadith.
Muhammad có phải người sáng lập một vị thần mới?
Theo cách nhìn lịch sử tôn giáo, Muhammad là nhân vật gắn với sự hình thành của cộng đồng Islam vào thế kỷ VII. Tuy nhiên, theo đức tin Hồi giáo, ông không sáng tạo ra một vị thần mới và cũng không tự đặt mình làm trung tâm thờ phụng.
Thông điệp của Muhammad được tín đồ hiểu là sự khôi phục niềm tin độc thần từng được các nhà tiên tri trước đó rao giảng. Vì thế, Islam tự nhìn nhận mình nằm trong dòng truyền thống bắt nguồn từ Abraham.
Vì sao người Hồi giáo noi theo Muhammad?
Qur’an cung cấp những nguyên tắc nền tảng, nhưng không phải lúc nào cũng mô tả chi tiết cách thực hiện từng nghi lễ. Truyền thống của Muhammad, được gọi là Sunnah, giúp tín đồ hiểu cách cầu nguyện, bố thí, hành hương và ứng xử trong nhiều hoàn cảnh.
Noi theo Muhammad không có nghĩa là biến ông thành thần linh. Đó là việc học theo một mẫu mực được tin là đã sống phù hợp với sự hướng dẫn của Allah.
Các cộng đồng và trường phái có thể khác nhau trong cách đánh giá độ xác thực của từng hadith hoặc cách vận dụng Sunnah. Vì vậy, không nên lấy một câu chuyện riêng lẻ trên mạng làm đại diện cho toàn bộ giáo lý Hồi giáo.
Năm trụ cột của Hồi giáo
Đời sống của người Hồi giáo thường được giới thiệu qua năm thực hành nền tảng, gọi là Năm trụ cột Hồi giáo. Đây là khung phổ biến để giải thích cách đức tin được thể hiện trong đời sống.
Tuyên xưng đức tin
Lời tuyên xưng Shahada khẳng định rằng không có thần linh nào đáng được thờ phụng ngoài Allah và Muhammad là sứ giả của Allah.
Đây không chỉ là một công thức đọc bằng lời. Tín đồ được yêu cầu sống phù hợp với nội dung tuyên xưng: không thờ bất kỳ quyền lực nào ngoài Thiên Chúa và tiếp nhận thông điệp do Muhammad truyền đạt.
Trong nhiều cộng đồng, một người thành tâm tuyên xưng Shahada với sự hiểu biết và tự nguyện được nhìn nhận là bước vào Islam.
Cầu nguyện hằng ngày
Người Hồi giáo thực hiện nghi lễ cầu nguyện, gọi là salah, vào năm thời điểm trong ngày: trước bình minh, giữa trưa, buổi chiều, sau khi Mặt Trời lặn và buổi tối.
Người Hồi giáo có thể cầu nguyện tại thánh đường, tại nhà, nơi làm việc hoặc một địa điểm sạch sẽ thích hợp. Buổi cầu nguyện cộng đồng vào trưa thứ Sáu có vị trí quan trọng, đặc biệt đối với nam tín đồ trưởng thành theo nhiều truyền thống pháp học.
Nhịn chay tháng Ramadan
Ramadan là tháng thứ chín của lịch Hồi giáo. Trong tháng này, những tín đồ có đủ điều kiện thực hiện việc nhịn ăn, uống và kiêng một số sinh hoạt từ lúc rạng đông đến khi Mặt Trời lặn.
