Trong tiếng Việt, cụm từ “Thánh Allah” đôi khi được sử dụng khi nói về Đấng mà người Hồi giáo tôn thờ. Cách gọi này thể hiện sự kính trọng, nhưng dễ dẫn đến một cách hiểu chưa chính xác: Allah không phải là một vị thánh, một nhà tiên tri hay một vị thần trong số nhiều vị thần. Theo đức tin Hồi giáo, Allah là Thượng đế duy nhất, Đấng sáng tạo và duy trì toàn thể vũ trụ.
Allah cũng không phải là Giáo chủ Muhammad. Trong Hồi giáo, Muhammad là một vị ngôn sứ, được tin là người tiếp nhận mặc khải của Allah và truyền đạt Kinh Qur’an cho nhân loại. Người Hồi giáo kính trọng Muhammad nhưng chỉ thờ phượng Allah.
Để hiểu đúng câu hỏi “Thánh Allah là ai?”, cần phân biệt giữa cách gọi quen thuộc trong tiếng Việt với quan niệm thần học của người Hồi giáo. Bài viết tập trung giải thích ý nghĩa danh xưng Allah, niềm tin về tính duy nhất của Allah, mối quan hệ giữa Allah với các ngôn sứ và cách sử dụng tên gọi này một cách phù hợp, tôn trọng.
Gọi “Thánh Allah” có chính xác không?
Trong tiếng Việt, từ “thánh” có nhiều sắc thái. Từ này có thể chỉ người có phẩm hạnh hoặc địa vị thiêng liêng, một nhân vật được tôn kính trong tôn giáo, hay rộng hơn là điều thuộc phạm vi linh thiêng. Vì vậy, một số người dùng “Thánh Allah” với ý muốn thể hiện lòng tôn kính.
Tuy nhiên, xét theo giáo lý Hồi giáo, cách gọi này không thật sự chuẩn xác. Một vị thánh, dù được hiểu theo truyền thống tôn giáo nào, vẫn thường là một con người hoặc một hữu thể được thánh hóa. Allah trong Hồi giáo không thuộc về thế giới thụ tạo, không phải con người đã được phong thánh và cũng không phải một vị thần có hình dạng, nguồn gốc hay gia hệ.
Cách gọi phù hợp hơn là:
- Allah;
- Đấng Allah;
- Thượng đế Allah;
- Allah, Đấng Tối cao;
- Thượng đế trong Hồi giáo.
Trong một văn bản nghiên cứu khách quan, chỉ cần dùng tên “Allah” và giải thích ngay từ đầu rằng đây là danh xưng chỉ Thượng đế duy nhất trong Hồi giáo. Không nhất thiết phải thêm từ “Thánh” trước tên gọi.
Dù vậy, cũng không nên vội quy kết người dùng cụm từ “Thánh Allah” là thiếu tôn trọng. Trong phần lớn trường hợp, đây chỉ là thói quen ngôn ngữ hoặc cách gọi hình thành do người nói chưa có điều kiện tìm hiểu sâu về Hồi giáo. Điều quan trọng là giải thích nhẹ nhàng để tránh nhầm Allah với một vị thánh hay một vị thần trong tín ngưỡng đa thần.
Allah nghĩa là gì?
Allah được viết trong tiếng Ả Rập là الله và thường được phiên chuyển sang chữ Latinh là Allāh. Đây là từ tiếng Ả Rập dùng để chỉ Thượng đế, đặc biệt là Đấng Tạo hóa duy nhất trong các truyền thống độc thần sử dụng tiếng Ả Rập.
Một cách giải thích ngôn ngữ phổ biến cho rằng Allah có liên hệ với cụm al-ilāh, mang nghĩa “Vị Thần” hay “Thượng đế”. Tuy nhiên, nguồn gốc cấu tạo chính xác của từ này vẫn là vấn đề được các nhà ngôn ngữ học và nghiên cứu tôn giáo thảo luận. Vì vậy, không nên khẳng định đơn giản rằng Allah chỉ là phép ghép cơ học giữa hai thành tố ngôn ngữ.
Trong cách sử dụng Hồi giáo, Allah là danh xưng đặc biệt dành cho Đấng duy nhất xứng đáng được thờ phượng. Từ này không được hiểu như tên của một vị thần bộ lạc, một thần tự nhiên hay một thành viên trong hệ thống nhiều thần linh. Giáo lý Hồi giáo đặt Allah ở vị trí tuyệt đối duy nhất, không có thần linh nào ngang hàng hay cùng chia sẻ quyền năng sáng tạo.
Điều cần lưu ý là từ Allah không chỉ xuất hiện trong lời nói của người Hồi giáo. Các cộng đồng Kitô hữu nói tiếng Ả Rập cũng dùng Allah để gọi Thiên Chúa; một số cộng đồng Do Thái sử dụng tiếng Ả Rập cũng có cách dùng tương tự. Do đó, xét về ngôn ngữ, Allah không mang nghĩa “vị thần riêng của người Ả Rập” hoặc “một vị thần chỉ thuộc về Hồi giáo”. Tuy nhiên, mỗi tôn giáo có cách diễn giải thần học khác nhau về bản tính và mối quan hệ giữa Thượng đế với con người.
Allah là Thượng đế duy nhất trong Hồi giáo
Nền tảng quan trọng nhất của đức tin Hồi giáo là niềm tin vào tính duy nhất tuyệt đối của Allah. Khái niệm này thường được gọi là Tawhid, có thể hiểu là sự tuyên xưng và khẳng định rằng chỉ có một Thượng đế duy nhất.
Tawhid không đơn thuần là tin rằng trong vũ trụ chỉ có một vị thần mạnh nhất. Giáo lý Hồi giáo còn khẳng định không có bất kỳ hữu thể nào cùng chia sẻ thần tính, quyền sáng tạo hoặc quyền được thờ phượng với Allah. Không một thiên thần, ngôn sứ, người công chính, vật thể tự nhiên hay biểu tượng tôn giáo nào được đặt ngang hàng với Ngài.
Nội dung này được thể hiện cô đọng trong chương Al-Ikhlas của Kinh Qur’an. Chương kinh khẳng định Allah là Một, là Đấng mà muôn loài nương tựa, không sinh ra ai, không do ai sinh ra và không có bất kỳ ai tương đương với Ngài.
Vì vậy, khi một người Hồi giáo nói “Allah là duy nhất”, điều đó bao hàm nhiều tầng ý nghĩa:
- Chỉ Allah là Đấng Tạo hóa.
- Chỉ Allah có quyền tối thượng đối với vũ trụ.
- Chỉ Allah xứng đáng được thờ phượng.
- Allah không có đối tác hay thần linh đồng hàng.
- Allah không có cha mẹ, con cái hoặc gia hệ.
- Không một vật hay hữu thể nào giống hoàn toàn với Allah.
Niềm tin này được thể hiện trong lời tuyên xưng đức tin của người Hồi giáo: “Lā ilāha illā Allāh”, thường được hiểu là “Không có thần linh nào xứng đáng được thờ phượng ngoài Allah”.
Allah không phải một vị thần trong hệ thống đa thần
Một trong những ngộ nhận phổ biến là cho rằng Allah là tên của một vị thần Ả Rập, tương tự như thần Mặt Trời, thần Mặt Trăng, thần chiến tranh hoặc thần bảo hộ trong các tôn giáo cổ đại.
Cách hiểu này không phản ánh quan niệm của Hồi giáo. Trong đức tin Hồi giáo, Allah không đại diện cho một hiện tượng tự nhiên cụ thể. Ngài không phải hiện thân của Mặt Trời, Mặt Trăng, bầu trời, biển cả hay một lực lượng thiên nhiên. Mặt Trời, Mặt Trăng và các vì sao đều được xem là những phần của thế giới do Allah tạo dựng.
Trước khi Hồi giáo xuất hiện, bán đảo Ả Rập có nhiều hình thức tín ngưỡng khác nhau, trong đó có việc thờ các thần linh và tượng thần. Danh xưng Allah cũng đã được biết đến trong môi trường ngôn ngữ và tôn giáo Ả Rập thời kỳ trước Hồi giáo. Tuy nhiên, thông điệp trung tâm của Kinh Qur’an là loại bỏ việc đặt các thần linh khác bên cạnh Allah và thiết lập niềm tin độc thần triệt để.
Bởi vậy, không thể từ việc danh xưng Allah từng tồn tại trước thế kỷ VII mà kết luận rằng Allah trong Hồi giáo chỉ là một vị thần cổ được nâng lên địa vị tối cao. Tôn giáo mới có thể tiếp nhận một từ ngữ đã tồn tại trong ngôn ngữ, đồng thời định hình lại nội hàm của từ ấy trong một hệ thống thần học khác.
Allah là Đấng Tạo hóa và duy trì vũ trụ
Theo Hồi giáo, Allah là Đấng tạo dựng các tầng trời, Trái Đất, con người và mọi sự sống. Vũ trụ không tồn tại độc lập với quyền năng của Allah, cũng không phải kết quả của cuộc tranh đấu giữa nhiều vị thần.
Allah không chỉ được tin là Đấng khởi đầu sự sáng tạo rồi rời bỏ thế giới. Ngài còn là Đấng duy trì trật tự của vũ trụ, ban sự sống, định đoạt cái chết, cung cấp phương tiện sinh tồn và biết rõ mọi sự xảy ra trong thế giới hữu hình lẫn những điều con người không nhìn thấy.
Câu 255 của chương Al-Baqarah, thường được biết đến với tên Ayat al-Kursi, mô tả Allah là Đấng Hằng sống và Tự tồn, không bị giấc ngủ hay sự mệt mỏi chi phối. Mọi sự trên trời và dưới đất đều thuộc về Ngài; tri thức của con người chỉ bao quát được điều Ngài cho phép.
Quan niệm này giúp giải thích vì sao đời sống tôn giáo của người Hồi giáo không tách rời niềm tin vào Allah. Việc cầu nguyện, làm việc thiện, bố thí, giữ chay hay hành hương đều được đặt trong ý thức rằng con người đang sống trước sự hiện diện và tri thức của Đấng Tạo hóa.
Allah không giống với các thụ tạo
Hồi giáo nhấn mạnh rằng Allah vượt lên trên mọi hình dung thông thường của con người. Allah không phải một con người khổng lồ, một linh hồn có hình dạng hay một vật thể nằm ở một địa điểm theo cách các vật thể tồn tại.
Kinh Qur’an khẳng định không có gì giống với Allah, đồng thời mô tả Ngài là Đấng nghe và thấy mọi sự.
Trong lịch sử tư tưởng Hồi giáo, các trường phái thần học có những cách giải thích khác nhau đối với một số câu kinh nói về các thuộc tính của Allah. Có trường phái nhấn mạnh việc tiếp nhận ngôn từ mặc khải mà không tìm cách mô tả “như thế nào”; có trường phái sử dụng cách giải thích biểu tượng hoặc ẩn dụ. Tuy nhiên, điểm chung của các truyền thống Hồi giáo chính thống là không đồng nhất Allah với bất kỳ thụ tạo nào.
Vì thế, những hình ảnh vẽ một nhân vật giống con người rồi gọi đó là Allah không phù hợp với cách nhìn Hồi giáo. Người Hồi giáo có thể thể hiện tên Allah bằng thư pháp Ả Rập, hoa văn hoặc nghệ thuật trang trí, nhưng đó chỉ là cách viết tên gọi, không phải chân dung của Allah.
Allah có phải là nam giới không?
Trong các bản dịch Kinh Qur’an, Allah thường được nhắc đến bằng đại từ tương đương với “Ngài” hoặc đại từ giống đực trong tiếng Ả Rập. Điều này đôi khi khiến người ngoài Hồi giáo cho rằng Allah được xem là nam giới.
Tuy nhiên, theo quan niệm thần học Hồi giáo, Allah không có giới tính sinh học như con người và động vật. Nam và nữ là những đặc điểm thuộc về thế giới thụ tạo. Allah không sinh ra, không được sinh ra và không thuộc về một giống loài có sự phân chia giới tính.
Việc dùng đại từ giống đực chủ yếu liên quan đến cấu trúc ngữ pháp của tiếng Ả Rập và cách diễn đạt trong ngôn ngữ. Nó không đồng nghĩa với khẳng định rằng Allah có cơ thể nam giới.
Allah cũng không được hiểu là “cha” theo nghĩa sinh học. Hồi giáo tránh những cách diễn đạt có thể khiến người nghe liên tưởng rằng Allah sinh con, có gia đình hay thuộc về một dòng dõi thần linh. Nội dung này là một phần quan trọng của giáo lý về sự duy nhất và siêu việt của Allah.
Allah có những thuộc tính nào?
Kinh Qur’an và truyền thống Hồi giáo mô tả Allah bằng nhiều danh xưng và thuộc tính. Những thuộc tính này không nhằm tạo ra nhiều vị thần khác nhau mà giúp tín đồ suy niệm về các phương diện của quyền năng, lòng thương xót, sự công bằng và tri thức của cùng một Allah.
Đấng Khoan dung và Thương xót
Hai danh xưng xuất hiện rất thường xuyên là Ar-Rahman và Ar-Rahim, thường được dịch theo các sắc thái như Đấng Rất mực Khoan dung, Đấng Đầy lòng Thương xót hoặc Đấng Từ bi.
Công thức mở đầu bằng danh Allah, Đấng Khoan dung và Thương xót, xuất hiện ở đầu hầu hết các chương của Kinh Qur’an. Điều này cho thấy lòng thương xót giữ vị trí quan trọng trong cách người Hồi giáo nhận biết và hướng về Allah.
Tuy nhiên, lòng thương xót trong Hồi giáo không được hiểu là sự bỏ qua mọi hành vi mà không có trách nhiệm đạo đức. Nó thường gắn với sự ăn năn, tha thứ, sửa đổi bản thân và trở về với con đường được xem là ngay chính.
Đấng Công bằng
Allah được tin là Đấng phán xét con người một cách công bằng. Không ai bị đối xử bất công, và mỗi người phải chịu trách nhiệm về lựa chọn cùng hành động của mình.
Niềm tin vào sự phán xét không chỉ tạo ra tâm lý sợ hình phạt. Trong đời sống đạo đức Hồi giáo, nó còn nhắc tín đồ không lạm dụng quyền lực, không gian dối, không xâm phạm quyền lợi của người khác và không cho rằng điều ác có thể vĩnh viễn không bị xem xét.
Đấng Toàn tri
Theo Hồi giáo, Allah biết những điều đã xảy ra, đang xảy ra và sẽ xảy ra. Ngài biết hành động bên ngoài cũng như những ý định mà con người che giấu.
Điều này khiến ý định, hay niyyah, có vai trò quan trọng trong đời sống tôn giáo. Một hành vi có vẻ tốt nhưng được thực hiện nhằm khoe khoang hoặc gây hại có thể không mang cùng giá trị đạo đức như hành vi được thực hiện với ý định chân thành.
Đấng Toàn năng
Allah được tin là có quyền năng đối với mọi sự. Tuy nhiên, khái niệm toàn năng trong thần học không nên bị giản lược thành hình ảnh một sức mạnh tùy tiện. Quyền năng của Allah được nói đến cùng với tri thức, sự khôn ngoan, công bằng và lòng thương xót.
Đấng Tha thứ
Kinh Qur’an nhiều lần nhắc đến khả năng tha thứ của Allah. Người phạm lỗi được khuyến khích nhận ra sai lầm, ăn năn và sửa đổi thay vì tuyệt vọng.
Quan niệm này không có nghĩa là chỉ cần đọc một lời cầu xin là mọi hậu quả của hành vi đều tự động biến mất. Nếu lỗi lầm liên quan đến quyền lợi của người khác, việc khắc phục thiệt hại, xin lỗi hoặc hoàn trả quyền lợi vẫn có ý nghĩa đạo đức quan trọng.
“99 danh xưng của Allah” là gì?
Trong đời sống Hồi giáo, người ta thường nhắc đến Asma al-Husna, nghĩa là “những danh xưng đẹp nhất”. Kinh Qur’an khuyên tín đồ cầu nguyện với Allah bằng những danh xưng tốt đẹp của Ngài.
Truyền thống Hadith cũng ghi nhận lời dạy về 99 danh xưng của Allah. Các danh xưng quen thuộc gồm những tên mang nghĩa Đấng Khoan dung, Đấng Thương xót, Đức Vua, Đấng Bình an, Đấng Tạo hóa, Đấng Toàn tri và Đấng Công bằng.
Con số 99 không có nghĩa người Hồi giáo tin vào 99 vị thần. Tất cả các danh xưng đều hướng về cùng một Allah. Mỗi tên gọi nhấn mạnh một thuộc tính hoặc một cách con người nhận biết quyền năng và phẩm tính của Ngài.
Cũng cần thận trọng khi tiếp cận các danh sách 99 tên trên mạng. Một số danh sách có cách phiên âm, sắp xếp hoặc dịch nghĩa khác nhau. Nguyên nhân là văn bản Hadith nền tảng nói đến 99 danh xưng nhưng việc xác định một danh sách thống nhất, đầy đủ theo đúng thứ tự đã được các học giả thảo luận trong lịch sử.
Vì vậy, không nên sử dụng 99 danh xưng của Allah như một hệ thống thần chú để cầu tài, đổi vận hoặc đạt kết quả vật chất chắc chắn. Trong thực hành Hồi giáo, việc ghi nhớ và suy niệm các danh xưng chủ yếu nhằm củng cố đức tin, lòng kính sợ, hy vọng, sự biết ơn và ý thức sống có trách nhiệm.
Allah có phải là Giáo chủ Muhammad không?
Allah và Muhammad hoàn toàn không phải là một.
Allah là Đấng được thờ phượng. Muhammad là một con người và một vị ngôn sứ. Người Hồi giáo tin rằng Muhammad được Allah lựa chọn để tiếp nhận và truyền đạt Kinh Qur’an, nhưng ông không có thần tính và không phải hiện thân của Allah.
Trong lời tuyên xưng đức tin Hồi giáo, tín đồ xác nhận hai nội dung: không có thần linh nào xứng đáng được thờ phượng ngoài Allah, và Muhammad là sứ giả của Allah. Hai vế này đồng thời xác định rõ vị trí khác nhau giữa Đấng Tạo hóa và người truyền đạt thông điệp.
Người Hồi giáo thường nói lời cầu bình an khi nhắc đến Muhammad nhằm thể hiện sự kính trọng. Họ học theo những lời dạy và tấm gương được lưu truyền về ông. Tuy nhiên, việc kính trọng ngôn sứ không đồng nghĩa với thờ ngôn sứ.
Nếu một người cầu nguyện trực tiếp với Muhammad như thể ông là Allah hoặc có quyền năng độc lập ngang với Allah, điều đó sẽ mâu thuẫn với nguyên tắc độc thần trong Hồi giáo.
Thiên thần có phải con của Allah không?
Theo Hồi giáo, thiên thần là những thụ tạo của Allah, không phải con cái hay các vị thần phụ thuộc dưới quyền Ngài. Thiên thần thực hiện những nhiệm vụ được giao và không được người Hồi giáo thờ phượng.
Thiên thần Jibril, thường được đối chiếu với Gabriel trong truyền thống Do Thái giáo và Kitô giáo, có vai trò đặc biệt trong câu chuyện mặc khải. Theo niềm tin Hồi giáo, Jibril chuyển lời mặc khải của Allah đến Ngôn sứ Muhammad.
Tuy nhiên, Jibril không phải người tạo ra nội dung Kinh Qur’an và cũng không phải đối tượng được cầu nguyện. Ông là thiên thần truyền đạt mặc khải theo mệnh lệnh của Allah.
Quan niệm này tiếp tục phản ánh ranh giới rõ ràng giữa Allah và toàn bộ thế giới thụ tạo. Dù thiên thần có địa vị thiêng liêng và không giống con người, họ vẫn không mang thần tính.
Đức Giêsu được hiểu như thế nào trong mối quan hệ với Allah?
Đức Giêsu, được gọi là Isa trong tiếng Ả Rập Hồi giáo, là một trong những vị ngôn sứ quan trọng. Kinh Qur’an dành sự kính trọng đặc biệt cho Đức Giêsu và Đức Maria, đồng thời ghi nhận nhiều sự kiện nhiệm mầu liên quan đến cuộc đời của ngài.
Tuy nhiên, Hồi giáo không nhìn nhận Đức Giêsu là Allah, là một phần của Allah hoặc là Con Thiên Chúa theo cách hiểu của Kitô giáo. Kinh Qur’an trình bày Đức Giêsu là Đấng Messiah và là sứ giả của Allah, đồng thời bác bỏ việc quy cho Allah một người con.
Đây là một trong những khác biệt thần học căn bản giữa Hồi giáo và Kitô giáo. Khi trình bày vấn đề này, cần tránh hai thái cực: hoặc xóa nhòa khác biệt như thể hai tôn giáo có giáo lý hoàn toàn giống nhau, hoặc mô tả khác biệt bằng thái độ miệt thị.
Từ góc nhìn nghiên cứu tôn giáo, có thể nói Hồi giáo kính trọng Đức Giêsu nhưng hiểu bản tính và vai trò của ngài theo một hệ thống thần học khác với Kitô giáo.
Allah có phải là Thiên Chúa của Kitô giáo và Do Thái giáo không?
Đây là câu hỏi cần được trả lời ở nhiều bình diện.
Về ngôn ngữ, Allah là từ tiếng Ả Rập chỉ Thượng đế và được cả người Hồi giáo lẫn nhiều Kitô hữu nói tiếng Ả Rập sử dụng. Vì vậy, không thể nói Allah chỉ đơn giản là tên của một vị thần xa lạ, hoàn toàn không liên hệ với khái niệm Thiên Chúa trong các truyền thống độc thần khác.
Về lịch sử tôn giáo, Hồi giáo đặt mình trong dòng truyền thống gắn với Abraham, Moses, David, Đức Giêsu và nhiều ngôn sứ khác. Kinh Qur’an dạy người Hồi giáo nói với “dân Kinh sách” rằng Thượng đế của họ và Thượng đế của người Hồi giáo là Một.
Tuy nhiên, về thần học, ba tôn giáo không diễn giải bản tính của Thượng đế hoàn toàn giống nhau. Kitô giáo tuyên xưng Thiên Chúa Ba Ngôi và nhìn nhận Đức Giêsu Kitô có thần tính. Hồi giáo bác bỏ Ba Ngôi theo cách Hồi giáo hiểu về giáo lý này và khẳng định Đức Giêsu là ngôn sứ, không phải Allah. Do Thái giáo cũng có hệ thống kinh điển, luật pháp và quan niệm giao ước riêng.
Bởi vậy, câu trả lời cân bằng là: Allah là danh xưng tiếng Ả Rập chỉ Đấng Tạo hóa duy nhất; Hồi giáo tự nhận mình cùng hướng về Thượng đế của truyền thống Abraham. Nhưng Hồi giáo, Kitô giáo và Do Thái giáo có những khác biệt thần học quan trọng trong cách hiểu về bản tính, mặc khải và hành động của Thượng đế.
Người Hồi giáo thờ Allah như thế nào?
Việc thờ phượng Allah không chỉ diễn ra trong thánh đường. Theo quan niệm Hồi giáo, toàn bộ đời sống có thể trở thành một hình thức phụng sự nếu hành động được thực hiện với ý định chân thành và phù hợp với chuẩn mực đạo đức của tôn giáo.
Tuyên xưng đức tin
Lời tuyên xưng không có thần linh nào xứng đáng được thờ phượng ngoài Allah và Muhammad là sứ giả của Allah là nền tảng căn bản của căn tính Hồi giáo.
Lời tuyên xưng này không chỉ là một công thức đọc bằng miệng. Nó đòi hỏi người tín đồ đặt Allah ở vị trí trung tâm, không thần thánh hóa con người, tiền bạc, quyền lực hay bất kỳ đối tượng nào khác.
Cầu nguyện hằng ngày
Người Hồi giáo thực hiện các lễ nguyện bắt buộc vào những thời điểm quy định trong ngày. Khi cầu nguyện, họ hướng về Kaaba tại Mecca như một phương hướng thống nhất của cộng đồng, chứ không phải vì tin rằng Allah cư ngụ trong Kaaba.
Kaaba là trung tâm định hướng nghi lễ và là một biểu tượng quan trọng của lịch sử Hồi giáo. Người Hồi giáo thờ Allah, không thờ công trình Kaaba hay viên đá gắn với công trình này.
Cầu xin và tưởng niệm Allah
Ngoài các lễ nguyện bắt buộc, tín đồ có thể cầu xin Allah bằng lời riêng, đọc Kinh Qur’an và thực hành dhikr, nghĩa là tưởng niệm hoặc nhắc nhớ Allah.
Những câu như Bismillah – nhân danh Allah, Alhamdulillah – mọi lời ca ngợi thuộc về Allah, hay Insha’Allah – nếu Allah muốn, xuất hiện thường xuyên trong đời sống người Hồi giáo.
Các cách nói này không nên bị nhìn như những “câu thần chú”. Trong bối cảnh tín ngưỡng, chúng nhắc người nói về lòng biết ơn, sự giới hạn của con người và ý thức rằng tương lai không hoàn toàn nằm trong quyền kiểm soát cá nhân.
Làm việc thiện
Bố thí, giúp đỡ người khó khăn, đối xử tốt với cha mẹ, giữ lời hứa, trung thực trong giao dịch và không làm tổn hại người khác đều được xem là những biểu hiện của đức tin.
Vì thế, thờ phượng Allah không chỉ là thực hiện đúng nghi thức. Đạo đức cá nhân và trách nhiệm đối với cộng đồng cũng giữ vị trí quan trọng.
Vì sao Hồi giáo hạn chế việc tạo hình Allah?
Trong Hồi giáo, Allah không được thể hiện bằng chân dung, tượng hoặc hình ảnh mang hình dạng cụ thể. Nguyên nhân căn bản là Allah không giống bất kỳ thụ tạo nào, nên mọi hình ảnh do con người sáng tạo đều có nguy cơ làm sai lệch quan niệm về Ngài.
Việc không tạo hình Allah cũng góp phần ngăn chặn sự thờ tượng. Khi một hình ảnh được xem như hiện thân của Đấng Tối cao, con người có thể chuyển sự tôn kính từ Allah sang vật thể do chính mình tạo ra.
Bởi vậy, nghệ thuật Hồi giáo thường phát triển mạnh các hình thức khác như thư pháp, hoa văn hình học, họa tiết thực vật và trang trí kiến trúc. Tên Allah có thể được viết rất trang trọng, nhưng dòng chữ ấy không phải Allah và không được hiểu là chân dung của Ngài.
Cần phân biệt giữa hình thức nghệ thuật tôn giáo với chính đối tượng thờ phượng. Một bức thư pháp tên Allah có thể giúp tín đồ tưởng niệm, nhưng bản thân giấy, mực hay nét chữ không mang thần tính.
Kinh Qur’an có phải là Allah không?
Theo đức tin Hồi giáo, Kinh Qur’an là lời mặc khải của Allah được truyền đến Ngôn sứ Muhammad. Cuốn sách vật chất mà con người cầm trên tay gồm giấy, mực và chữ viết; còn nội dung Qur’an được người Hồi giáo tôn kính như lời của Allah.
Các truyền thống thần học Hồi giáo từng có những cuộc thảo luận sâu sắc về tính chất của lời Allah, trong đó có vấn đề Qur’an được tạo dựng hay không được tạo dựng. Những tranh luận này có ý nghĩa lớn trong lịch sử tư tưởng Hồi giáo nhưng không đồng nghĩa Qur’an là một vị thần thứ hai.
Người Hồi giáo không tin vào hai đối tượng thần linh gồm Allah và Qur’an. Chỉ Allah được thờ phượng. Qur’an được tôn kính vì được xem là mặc khải và nguồn hướng dẫn do Allah ban xuống.
Khi tiếp xúc với Kinh Qur’an, nhiều tín đồ giữ sự thanh sạch, đặt sách ở nơi trang trọng và tránh những hành vi bị xem là xúc phạm. Đây là thái độ tôn kính đối với lời mặc khải, không phải thờ vật liệu tạo nên cuốn sách.
Allah ở đâu?
Câu hỏi “Allah ở đâu?” liên quan đến một vấn đề thần học phức tạp. Nếu hiểu “ở đâu” theo cách một vật thể chiếm một vị trí trong không gian, việc áp dụng khái niệm ấy cho Allah có thể dẫn tới cách hiểu Allah giống với thụ tạo.
Kinh Qur’an có những câu nói đến sự cao cả, ngai quyền uy, sự gần gũi và tri thức bao trùm của Allah. Các trường phái thần học Hồi giáo đã phát triển nhiều cách diễn giải nhằm vừa trung thành với mặc khải, vừa tránh hình dung Allah như một vật thể có kích thước và giới hạn.
Một cách trình bày thận trọng là: Allah không bị giới hạn như các vật thể trong không gian; đồng thời, theo đức tin Hồi giáo, không điều gì nằm ngoài tri thức và quyền năng của Ngài.
Không nên đơn giản hóa rằng Allah “ở trong mọi vật”, vì cách nói này có thể bị hiểu là Allah đồng nhất với thế giới. Cũng không nên tạo ra một hình ảnh vật lý rằng Allah ngồi tại một địa điểm giống như con người. Chủ đề này cần được tiếp cận theo ngôn ngữ và truyền thống thần học của từng cộng đồng Hồi giáo.
Người Hồi giáo có thể trực tiếp cầu xin Allah không?
Người Hồi giáo có thể trực tiếp cầu xin Allah. Trong Hồi giáo không có quan niệm rằng mọi lời cầu nguyện bắt buộc phải thông qua một hàng giáo sĩ có quyền lực thần linh đặc biệt.
Các imam có thể hướng dẫn lễ nguyện, giảng giải, tư vấn và đảm nhận vai trò cộng đồng, nhưng họ không phải trung gian bắt buộc duy nhất giữa tín đồ với Allah. Bất kỳ tín đồ nào cũng có thể cầu xin, ăn năn và hướng lòng về Allah.
Trong các cộng đồng Hồi giáo khác nhau vẫn tồn tại những thực hành liên quan đến việc kính viếng mộ người công chính, tìm kiếm sự chuyển cầu hoặc tưởng nhớ các nhân vật tôn giáo. Mức độ chấp nhận những thực hành này không đồng nhất và từng gây ra nhiều tranh luận nội bộ.
Dù thuộc trường phái nào, nguyên tắc nền tảng vẫn là Allah mới là Đấng có quyền tối hậu. Không một con người đã sống hay đã qua đời được xem là có quyền năng độc lập ngang với Allah.
Một số ngộ nhận thường gặp về Allah
Allah là tên khác của Muhammad
Đây là nhầm lẫn. Allah là Đấng được thờ phượng; Muhammad là ngôn sứ và sứ giả.
Allah là một vị thánh
Allah không phải người được phong thánh. Theo Hồi giáo, Ngài là Đấng Tạo hóa, còn mọi vị thánh, ngôn sứ và người công chính đều thuộc về thế giới thụ tạo.
Người Hồi giáo thờ Kaaba
Người Hồi giáo hướng về Kaaba khi cầu nguyện để thống nhất phương hướng nghi lễ. Họ không xem Kaaba là Allah và không thờ tòa kiến trúc này.
Người Hồi giáo thờ Mặt Trăng
Hồi giáo sử dụng lịch âm để xác định tháng lễ và một số biểu tượng hình lưỡi liềm xuất hiện trong văn hóa của nhiều quốc gia Hồi giáo. Điều đó không có nghĩa Mặt Trăng là đối tượng thờ phượng.
Lịch âm cũng được nhiều nền văn hóa sử dụng mà không đồng nghĩa với việc mọi cộng đồng ấy đều thờ Mặt Trăng. Trong giáo lý Hồi giáo, Mặt Trời và Mặt Trăng là những thụ tạo của Allah.
99 danh xưng là 99 vị thần
Đây là một Allah duy nhất được gọi bằng nhiều danh xưng biểu thị các thuộc tính khác nhau. Khái niệm này không phải một hệ thống đa thần.
Allah chỉ là Thượng đế của người Ả Rập
Hồi giáo khởi nguồn tại bán đảo Ả Rập và Kinh Qur’an được mặc khải bằng tiếng Ả Rập, nhưng Allah được tin là Đấng Tạo hóa của toàn thể nhân loại, không thuộc riêng một dân tộc.
Trên thực tế, người Hồi giáo hiện diện trong nhiều cộng đồng ngôn ngữ và văn hóa khác nhau. Một tín đồ không cần trở thành người Ả Rập mới có thể tin và thờ phượng Allah.
Cách nói về Allah một cách tôn trọng
Khi viết hoặc trò chuyện về Allah, sự tôn trọng không đòi hỏi người nói phải chấp nhận toàn bộ giáo lý Hồi giáo. Điều cần thiết là trình bày đúng niềm tin của cộng đồng và không cố ý xuyên tạc đối tượng thiêng liêng của họ.
Có thể sử dụng những cách diễn đạt như:
- “Theo đức tin Hồi giáo, Allah là Thượng đế duy nhất.”
- “Người Hồi giáo chỉ thờ phượng Allah.”
- “Muhammad được người Hồi giáo tin là sứ giả của Allah.”
- “Allah không được hiểu là một vị thánh hay một vị thần trong hệ thống đa thần.”
- “Hồi giáo nhấn mạnh tính duy nhất tuyệt đối của Allah.”
Nên tránh những cách gọi dễ gây hiểu sai như “thần Allah của người Ả Rập”, “Muhammad tức Allah” hoặc “Allah là một vị thánh của đạo Hồi”.
Trong văn viết tiếng Việt, từ “Ngài” có thể được sử dụng như một đại từ kính trọng khi trình bày quan niệm của tín đồ. Trong một bài nghiên cứu hoàn toàn trung tính, người viết cũng có thể lặp lại danh xưng Allah để tránh những sắc thái ngôn ngữ không cần thiết.
Ý nghĩa của niềm tin vào Allah trong đời sống người Hồi giáo
Đối với người Hồi giáo, niềm tin vào Allah không chỉ trả lời câu hỏi ai đã tạo dựng thế giới. Nó còn cung cấp một nền tảng để con người xác định mục đích sống, trách nhiệm đạo đức và mối quan hệ với cộng đồng.
Niềm tin rằng Allah biết mọi ý định nhắc tín đồ chú ý đến đời sống nội tâm, không chỉ đến hình thức bên ngoài. Niềm tin rằng Allah công bằng tạo nên ý thức về trách nhiệm. Niềm tin vào lòng thương xót mở ra hy vọng ăn năn và sửa đổi.
Việc khẳng định mọi người đều là thụ tạo của một Đấng duy nhất cũng có thể trở thành cơ sở cho tinh thần bình đẳng. Sự giàu có, dân tộc, màu da hoặc địa vị xã hội không tự động làm một người cao quý hơn trước Allah. Giá trị đạo đức gắn với đức tin, lòng thành và hành động ngay chính.
Tất nhiên, cách mỗi cá nhân và cộng đồng thực hành tôn giáo có thể khác nhau. Không nên lấy hành động của một tín đồ, một tổ chức hoặc một quốc gia để đồng nhất với toàn bộ giáo lý về Allah. Cần phân biệt giữa văn bản tôn giáo, truyền thống giải thích và thực tế xã hội đa dạng.
Kết luận
“Thánh Allah” là cách gọi tương đối phổ biến trong tiếng Việt nhưng chưa diễn đạt chính xác vị trí của Allah trong Hồi giáo. Allah không phải một vị thánh, không phải Ngôn sứ Muhammad, không phải thiên thần và cũng không phải một vị thần trong số nhiều thần linh. Theo đức tin Hồi giáo, Allah là Thượng đế duy nhất, Đấng Tạo hóa, duy trì và phán xét toàn thể vũ trụ.
Tên Allah có nguồn gốc từ ngôn ngữ Ả Rập và cũng được các cộng đồng nói tiếng Ả Rập ngoài Hồi giáo sử dụng để chỉ Thượng đế. Tuy nhiên, Hồi giáo xây dựng một quan niệm thần học đặc trưng dựa trên Tawhid: Allah là Một, không có đối tác, không sinh ra ai, không do ai sinh ra và không có bất kỳ hữu thể nào giống Ngài.
Vì vậy, cách gọi phù hợp nhất trong tiếng Việt là “Allah”, “Thượng đế Allah” hoặc “Allah, Đấng Tối cao”. Hiểu đúng tên gọi không chỉ giúp tránh một lỗi thuật ngữ mà còn thể hiện thái độ tôn trọng đối với đời sống tín ngưỡng của hàng triệu cộng đồng Hồi giáo trên thế giới.
