Tìm hiểu vì sao Chúa Giêsu bị đóng đinh, bối cảnh lịch sử, ý nghĩa cứu độ và thông điệp yêu thương của thập giá trong Kitô giáo.
Hình ảnh Chúa Giêsu chịu đóng đinh trên thập giá là một trong những biểu tượng được nhận biết rộng rãi nhất của Kitô giáo. Đối với người ngoài tôn giáo, đây có thể được nhìn như cái chết bi thảm của một nhà giảng đạo Do Thái tại Palestine vào thế kỷ I. Đối với các Kitô hữu, biến cố ấy lại nằm ở trung tâm của đức tin, gắn liền với tình yêu, sự tha thứ, ơn cứu độ và niềm hy vọng phục sinh.
Muốn hiểu tại sao Chúa Giêsu bị đóng đinh, cần nhìn sự kiện từ nhiều phương diện. Về lịch sử, Người bị hành quyết trong bối cảnh Judea nằm dưới sự cai trị của Đế quốc La Mã, khi những xung đột tôn giáo và lo ngại chính trị cùng tác động đến quá trình xét xử. Về thần học Kitô giáo, Chúa Giêsu là nạn nhân của một bản án bất công và tự nguyện đón nhận cuộc thương khó như một hành động yêu thương và hiến dâng.
Bài viết phân biệt giữa những dữ kiện được các sách Tin Mừng và tư liệu lịch sử ghi nhận với cách giải thích thuộc phạm vi đức tin. Những khẳng định về sự cứu độ, sự tha thứ tội lỗi và ý nghĩa hy tế được trình bày theo niềm tin Kitô giáo, không phải như những kết luận có thể kiểm chứng bằng phương pháp khoa học.
Chúa Giêsu bị đóng đinh trong hoàn cảnh lịch sử nào?
Judea dưới quyền cai trị của Đế quốc La Mã
Chúa Giêsu sống trong một giai đoạn đầy biến động của lịch sử vùng Palestine. Judea khi ấy chịu sự kiểm soát của Đế quốc La Mã. Người dân địa phương vẫn duy trì đời sống tôn giáo, đền thờ và một số thiết chế cộng đồng, nhưng quyền lực chính trị và quân sự cao nhất thuộc về chính quyền La Mã.
Sự hiện diện của quân đội nước ngoài, các khoản thuế và những khác biệt về tôn giáo khiến quan hệ giữa người dân bản địa với nhà cầm quyền thường xuyên căng thẳng. Trong xã hội xuất hiện nhiều niềm mong đợi về một Đấng Mêsia, tức người được Thiên Chúa xức dầu để giải thoát dân tộc. Tuy nhiên, không phải mọi người đều hiểu danh xưng Mêsia theo cùng một cách.
Một số người mong đợi một vị vua hoặc nhà lãnh đạo có khả năng khôi phục chủ quyền chính trị. Những người khác chờ đợi một nhân vật có sứ mạng tôn giáo và đạo đức. Vì thế, khi Chúa Giêsu rao giảng về Nước Thiên Chúa, được dân chúng gọi là Con vua Đavít hoặc Đấng Mêsia, lời giảng của Người có thể bị một số người diễn giải theo hướng chính trị.
Đối với chính quyền La Mã, bất kỳ phong trào nào có khả năng quy tụ đông người hoặc liên quan đến danh hiệu vua đều có thể bị xem là nguy cơ đối với trật tự cai trị.
Hình phạt đóng đinh trong xã hội La Mã
Đóng đinh là một hình thức hành quyết đặc biệt tàn khốc được người La Mã sử dụng đối với một số tội phạm, nô lệ, người nổi loạn và những người bị xem là đe dọa quyền lực của đế quốc. Đây không phải hình phạt thông thường của luật tôn giáo Do Thái mà là một biện pháp hành quyết gắn với quyền lực La Mã.
Người bị kết án thường phải chịu đánh đòn, làm nhục công khai và đưa đến nơi hành hình. Cái chết trên thập giá vừa gây đau đớn kéo dài, vừa có tác dụng răn đe. Việc hành quyết được tiến hành ở nơi nhiều người có thể nhìn thấy nhằm phô bày hậu quả của việc chống lại trật tự do La Mã thiết lập.
Những nguyên nhân dẫn đến việc Chúa Giêsu bị bắt
Lời giảng có sức thu hút mạnh mẽ
Trong thời gian hoạt động công khai, Chúa Giêsu đi qua nhiều làng mạc và thành thị để giảng dạy. Người nói về lòng thương xót của Thiên Chúa, sự hoán cải, tình yêu đối với tha nhân, lòng tha thứ và trách nhiệm đối với những người nghèo khổ.
Các sách Tin Mừng cũng kể lại những việc chữa lành, trừ quỷ và những dấu lạ gắn với hoạt động của Người. Theo niềm tin Kitô giáo, những việc ấy biểu lộ quyền năng và lòng thương xót của Thiên Chúa. Dưới góc nhìn xã hội, các câu chuyện ấy cho thấy Chúa Giêsu có sức thu hút lớn, khiến nhiều người tìm đến để nghe giảng hoặc xin giúp đỡ.
Sự nổi tiếng của Người làm nảy sinh những phản ứng khác nhau. Một số người tin tưởng và đi theo. Một số người tò mò nhưng chưa hiểu rõ. Một số khác lo ngại rằng đám đông quy tụ quanh Người có thể tạo ra bất ổn, đặc biệt khi lễ Vượt Qua đang đến gần và Jerusalem tập trung rất đông người hành hương.
Những tranh luận với một số nhà lãnh đạo tôn giáo
Chúa Giêsu là người Do Thái, sinh trưởng và hoạt động trong môi trường Do Thái giáo. Người đọc Kinh Thánh, tham dự các ngày lễ và giảng dạy trong hội đường. Vì vậy, những tranh luận giữa Người với một số kinh sư, người Pharisêu hoặc giới lãnh đạo Đền thờ cần được hiểu như những cuộc tranh luận diễn ra bên trong đời sống Do Thái giáo thế kỷ I, không phải sự đối đầu giữa Kitô giáo đã hình thành hoàn chỉnh với một tôn giáo hoàn toàn xa lạ.
Các sách Tin Mừng ghi lại nhiều cuộc tranh luận về ngày Sabát, luật thanh sạch, quyền tha tội, việc giữ truyền thống và cách hiểu các điều răn. Chúa Giêsu thường nhấn mạnh rằng luật lệ phải hướng con người đến lòng yêu mến Thiên Chúa và yêu thương tha nhân, chứ không được trở thành gánh nặng hoặc công cụ phán xét.
Ai chịu trách nhiệm về cái chết của Chúa Giêsu?
Vai trò của một số lãnh đạo tại Jerusalem
Theo trình thuật Tin Mừng, một số thành viên thuộc giới lãnh đạo tôn giáo tại Jerusalem cho rằng Chúa Giêsu có lời nói hoặc hành động phạm thượng, đồng thời lo ngại phong trào quanh Người có thể khiến chính quyền La Mã can thiệp.
Chúa Giêsu bị bắt vào ban đêm sau Bữa Tiệc Ly. Giuđa Ítcariốt, một trong mười hai môn đệ, đã chỉ điểm Người. Sau đó, Người bị thẩm vấn và được đưa đến trước tổng trấn Phongxiô Philatô.
Cần lưu ý rằng những nhà lãnh đạo được nhắc đến trong Tin Mừng chỉ là một bộ phận cụ thể trong xã hội Jerusalem. Họ không đại diện cho toàn thể người Do Thái, càng không thể đại diện cho các thế hệ người Do Thái sống ở những thời đại khác nhau.
Quyền kết án thuộc về chính quyền La Mã
Bản án đóng đinh được thi hành bởi binh lính La Mã dưới quyền tổng trấn Phongxiô Philatô. Trong các trình thuật Tin Mừng, những cáo buộc mang tính tôn giáo được chuyển thành lời buộc tội chính trị: Chúa Giêsu bị trình bày như người tự xưng là vua và có khả năng chống lại quyền lực của hoàng đế.
Philatô là người có quyền đưa ra quyết định hành quyết bằng hình thức đóng đinh. Dù các sách Tin Mừng mô tả ông do dự, tìm cách thẩm vấn và cuối cùng nhượng bộ trước sức ép, trách nhiệm pháp lý của bản án vẫn thuộc về bộ máy cai trị La Mã.
Vì vậy, nhìn từ phương diện lịch sử, cái chết của Chúa Giêsu là kết quả của sự kết hợp giữa xung đột tôn giáo tại Jerusalem, những tính toán về trật tự xã hội và quyền lực hành quyết của chính quyền La Mã.
Không được quy trách nhiệm cho toàn thể người Do Thái
Trong lịch sử, cái chết của Chúa Giêsu từng bị lợi dụng để buộc tội tập thể người Do Thái. Cách diễn giải này đã góp phần nuôi dưỡng định kiến, sự kỳ thị và những hành vi bạo lực kéo dài qua nhiều thế kỷ.
Giáo huấn Công giáo hiện nay khẳng định rõ rằng không thể quy trách nhiệm về cuộc thương khó của Chúa Giêsu cho toàn thể người Do Thái sống vào thời ấy, càng không thể đổ lỗi cho người Do Thái ở các thế hệ sau. Công đồng Vaticanô II cũng bác bỏ quan niệm cho rằng dân tộc Do Thái bị Thiên Chúa ruồng bỏ hoặc nguyền rủa.
Ý nghĩa sự hy sinh của Chúa Giêsu trong Kitô giáo
Sự tự nguyện hiến dâng
Kitô giáo không chỉ nhìn Chúa Giêsu như một người bị giết ngoài ý muốn. Đức tin Kitô giáo khẳng định Người tự nguyện hiến dâng mạng sống vì yêu thương.
Điều này không có nghĩa những người tham gia bắt giữ, kết án hoặc hành quyết được miễn trách nhiệm đạo đức. Một hành động bất công vẫn là bất công. Tuy nhiên, trong cách giải thích thần học, sự dữ do con người gây ra không thể phá hủy hoàn toàn chương trình yêu thương của Thiên Chúa.
Chúa Giêsu biến việc mình bị trao nộp thành một hành động tự hiến. Người không đáp lại bạo lực bằng bạo lực, không đáp lại nhục mạ bằng nguyền rủa và không để sự phản bội làm mất đi tình yêu.
Giáo lý Công giáo trình bày toàn bộ cuộc đời Chúa Giêsu như một sự hiến dâng tự do. Cái chết trên thập giá là đỉnh điểm của sự vâng phục và tình yêu ấy, chứ không phải việc Thiên Chúa ép buộc một nạn nhân không có lựa chọn.
Hy sinh để cứu con người khỏi tội lỗi
Theo đức tin Kitô giáo, tội lỗi là những lỗi lầm riêng lẻ, đồng thời là tình trạng con người xa rời Thiên Chúa, làm tổn thương người khác và phá vỡ sự hài hòa trong chính mình.
Con người không thể hoàn toàn tự giải thoát khỏi hậu quả của tội lỗi chỉ bằng nỗ lực cá nhân. Vì yêu thương, Thiên Chúa chủ động đến với nhân loại nơi Chúa Giêsu. Người bước vào thân phận con người, chia sẻ đau khổ và đón nhận cái chết.
Thập giá vì thế được hiểu như nơi Chúa Giêsu mang lấy hậu quả của tội lỗi để mở ra con đường hòa giải. Cụm từ “Chúa Giêsu chết vì tội lỗi nhân loại” không nên được hiểu một cách đơn giản rằng Thiên Chúa tức giận và cần trừng phạt một người vô tội thay cho những kẻ có tội.
Trọng tâm của đức tin Kitô giáo nằm ở tình yêu tự hiến: chính Thiên Chúa, nơi Đức Kitô, đi vào đau khổ của nhân loại để cứu chữa, tha thứ và nối lại mối tương quan đã bị tội lỗi làm tổn thương.
