Giải đáp dễ hiểu những câu hỏi thường gặp về Chúa Giêsu, từ tên gọi, cuộc đời, giáo huấn đến cái chết và sự phục sinh của Người.
Chúa Giêsu là nhân vật trung tâm của Kitô giáo, đồng thời là một trong những nhân vật có ảnh hưởng sâu rộng nhất trong lịch sử nhân loại. Tuy nhiên, khi tìm hiểu về Người, nhiều độc giả thường gặp những câu hỏi tưởng như đơn giản nhưng không dễ trả lời trong vài dòng: “Giêsu Kitô” có phải là họ tên không, Người là Thiên Chúa hay con người, ngày 25 tháng 12 có thực sự là ngày sinh của Người, Chúa Giêsu có anh chị em hay không và tại sao cây thập giá lại trở thành biểu tượng của Kitô giáo?
Bài viết không trình bày lại toàn bộ tiểu sử và bối cảnh lịch sử của Chúa Giêsu. Thay vào đó, nội dung được tổ chức dưới dạng những câu hỏi thường gặp, tập trung vào các vấn đề về tên gọi, căn tính, cuộc đời, giáo huấn, các môn đệ, cuộc khổ nạn, sự phục sinh và đời sống đức tin.
Khi trả lời, cần phân biệt giữa dữ kiện có thể nghiên cứu bằng phương pháp lịch sử và nội dung thuộc niềm tin tôn giáo. Những sự kiện như Chúa Giêsu sống trong thế kỷ I, hoạt động tại vùng Galilê và chịu đóng đinh dưới quyền tổng trấn Pontius Pilate có thể được tiếp cận về mặt lịch sử. Trong khi đó, niềm tin Người là Con Thiên Chúa, đã sống lại và sẽ trở lại thuộc về cốt lõi đức tin Kitô giáo.
Những câu hỏi về tên gọi và căn tính của Chúa Giêsu
1. “Giêsu Kitô” có phải là họ tên đầy đủ của Chúa Giêsu không?
Không. “Giêsu Kitô” không phải là một họ tên theo cách gọi hiện đại.
“Giêsu” là tên riêng. Tên này bắt nguồn từ dạng tên Do Thái cổ, thường được giải thích với ý nghĩa “Thiên Chúa cứu độ” hoặc “Đức Chúa cứu”.
“Kitô” là một tước hiệu, không phải họ. Từ này bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp Christos, tương ứng với từ Messiah trong tiếng Do Thái, mang nghĩa “Đấng được xức dầu”. Trong truyền thống Israel cổ đại, việc xức dầu gắn với sự tuyển chọn dành cho vua, tư tế hoặc người được trao một sứ mạng đặc biệt.
Vì vậy, cách gọi “Chúa Giêsu Kitô” diễn tả niềm tin rằng Giêsu thành Nazareth chính là Đấng Kitô mà cộng đồng Kitô hữu tuyên xưng.
2. Vì sao Chúa Giêsu còn được gọi là Giêsu Nazareth?
Chúa Giêsu được gọi là “Giêsu Nazareth” hoặc “Giêsu người Nazareth” vì Người lớn lên tại Nazareth, một thị trấn thuộc vùng Galilê.
Theo các sách Tin Mừng, Chúa Giêsu sinh tại Bethlehem nhưng trải qua phần lớn thời thơ ấu và đời sống ẩn dật tại Nazareth. Khi Người bắt đầu rao giảng công khai, dân chúng thường nhận biết Người thông qua nơi xuất thân, tương tự cách gọi một người theo quê quán trong nhiều xã hội truyền thống.
Tên gọi “Giêsu Nazareth” đặc biệt hữu ích khi nghiên cứu lịch sử vì nó giúp phân biệt Người với những người khác cũng mang tên Giêsu, một tên không hiếm trong cộng đồng Do Thái thế kỷ I.
3. Chúa Giêsu là Thiên Chúa hay là con người?
Theo đức tin Kitô giáo truyền thống, Chúa Giêsu vừa là Thiên Chúa thật, vừa là con người thật.
Điều này không có nghĩa Người là một nửa Thiên Chúa và một nửa con người. Giáo lý Kitô giáo diễn đạt rằng nơi một ngôi vị duy nhất là Chúa Giêsu Kitô có hai bản tính: bản tính Thiên Chúa và bản tính con người. Hai bản tính không hòa lẫn, cũng không loại trừ nhau.
Là con người, Chúa Giêsu được sinh ra, lớn lên, lao động, vui buồn, mệt mỏi, chịu đau đớn và thực sự trải qua cái chết. Là Ngôi Con Thiên Chúa, Người được Kitô hữu tin là hiện hữu từ trước muôn đời và đã nhập thể để sống giữa nhân loại.
Đây là một mầu nhiệm trung tâm của Kitô giáo, thường được gọi là mầu nhiệm Nhập Thể.
4. Chúa Giêsu có phải là Chúa Cha không?
Không. Trong giáo lý về Thiên Chúa Ba Ngôi, Chúa Giêsu là Ngôi Con, không phải Chúa Cha.
Kitô giáo tuyên xưng chỉ có một Thiên Chúa duy nhất, nhưng Thiên Chúa hiện hữu trong ba Ngôi vị: Chúa Cha, Chúa Con và Chúa Thánh Thần. Ba Ngôi không phải là ba vị thần riêng biệt, cũng không phải ba hình thức tạm thời của một ngôi vị.
Chúa Cha không phải Chúa Con, Chúa Con không phải Chúa Thánh Thần, nhưng cả ba cùng một bản tính Thiên Chúa. Vì vậy, khi Chúa Giêsu cầu nguyện với Chúa Cha, Kitô hữu không hiểu rằng Người đang tự nói với chính mình, mà nhìn nhận mối tương quan giữa Ngôi Con và Ngôi Cha.
Khái niệm Ba Ngôi khó diễn đạt trọn vẹn bằng các hình ảnh hoặc so sánh thông thường. Các ví dụ đơn giản chỉ có thể hỗ trợ phần nào, không thể thay thế nội dung thần học của tín điều này.
Những câu hỏi về cuộc đời và bối cảnh lịch sử
7. Chúa Giêsu có thực sự tồn tại trong lịch sử không?
Đa số các nhà nghiên cứu lịch sử cổ đại thừa nhận Chúa Giêsu là một nhân vật có thật sống tại vùng Palestine trong thế kỷ I.
Nguồn tư liệu quan trọng nhất về cuộc đời và giáo huấn của Người là các sách Tân Ước, đặc biệt là bốn sách Tin Mừng. Đây là những văn bản mang mục đích tôn giáo nhưng đồng thời chứa nhiều thông tin về địa danh, nhân vật, tập quán và hoàn cảnh chính trị của thời đại.
Ngoài các văn bản Kitô giáo, một số tác giả Do Thái và La Mã cổ đại cũng đề cập đến Chúa Giêsu hoặc cộng đồng những người theo Người. Những nguồn ngoài Kitô giáo không kể chi tiết cuộc đời Chúa Giêsu, nhưng góp phần xác nhận sự tồn tại của Người, việc Người bị xử tử và sự xuất hiện sớm của phong trào Kitô hữu.
Việc thừa nhận Chúa Giêsu tồn tại trong lịch sử không đồng nghĩa với việc mọi người đều phải chấp nhận những tuyên xưng thần học về Người.
8. Chúa Giêsu sinh vào năm nào?
Không thể xác định tuyệt đối chính xác năm sinh của Chúa Giêsu.
Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng Người có thể đã sinh vào khoảng từ năm 6 đến năm 4 trước Công nguyên. Cách tính có vẻ nghịch lý này bắt nguồn từ việc hệ thống niên đại Công nguyên được thiết lập nhiều thế kỷ sau, trong quá trình tính toán có thể đã xảy ra sai lệch vài năm.
Các sách Tin Mừng liên hệ sự ra đời của Chúa Giêsu với triều đại Herod Đại đế và với bối cảnh cai trị của đế quốc La Mã. Tuy nhiên, việc đối chiếu các mốc thời gian cổ đại gặp nhiều khó khăn, nên không thể đưa ra một năm duy nhất với sự chắc chắn hoàn toàn.
Điều quan trọng đối với đức tin Kitô giáo không nằm ở việc xác định chính xác ngày tháng, mà ở ý nghĩa của biến cố Thiên Chúa nhập thể và sống giữa con người.
9. Ngày 25 tháng 12 có phải ngày sinh chính xác của Chúa Giêsu không?
Kinh Thánh không ghi rõ ngày và tháng Chúa Giêsu chào đời. Vì thế, không có đủ căn cứ lịch sử để khẳng định ngày 25 tháng 12 là ngày sinh chính xác của Người.
Ngày 25 tháng 12 là ngày phụng vụ được nhiều Giáo hội Kitô giáo sử dụng để cử hành lễ Giáng Sinh. Việc chọn ngày này hình thành trong những thế kỷ đầu của Kitô giáo và mang nhiều tầng ý nghĩa thần học, lịch sử cùng biểu tượng.
Những câu hỏi về giáo huấn và các môn đệ
17. Nội dung chính trong lời giảng của Chúa Giêsu là gì?
Một chủ đề nổi bật trong lời giảng của Chúa Giêsu là Nước Thiên Chúa. Đây không đơn thuần là một quốc gia hoặc lãnh thổ chính trị, mà diễn tả quyền năng yêu thương, công chính và cứu độ của Thiên Chúa đang đến với con người.
Chúa Giêsu kêu gọi con người hoán cải, tin vào Tin Mừng, yêu mến Thiên Chúa và yêu thương người khác. Người đặc biệt quan tâm đến người nghèo, người đau khổ, người bị loại trừ, người tội lỗi và những ai bị xã hội xem thường.
Giáo huấn của Người nhấn mạnh lòng thương xót, sự tha thứ, tinh thần khiêm nhường, hòa giải và thái độ chân thành từ nội tâm. Người yêu cầu tránh hành vi xấu bên ngoài và mời gọi con người nhìn lại lòng tham, sự thù ghét, tính giả hình và những động cơ sâu kín.
18. Vì sao Chúa Giêsu thường giảng bằng dụ ngôn?
Dụ ngôn là những câu chuyện ngắn sử dụng hình ảnh quen thuộc để gợi mở một chân lý sâu xa. Chúa Giêsu thường lấy chất liệu từ đời sống nông nghiệp, gia đình, buôn bán, chăn nuôi và các quan hệ xã hội.
Những hình ảnh như người gieo giống, hạt cải, người mục tử, đồng bạc bị mất hoặc người cha đón đứa con trở về giúp người nghe tiếp cận các vấn đề tôn giáo bằng kinh nghiệm hằng ngày.
Dụ ngôn không phải lúc nào cũng cung cấp một đáp án đơn giản. Nhiều câu chuyện đặt người nghe trước một tình huống bất ngờ, buộc họ suy nghĩ lại về lòng thương xót, công bằng, sự tha thứ và cách đối xử với người khác.
Vì thế, dụ ngôn vừa giúp con người hiểu, vừa thử thách họ thay đổi cách nhìn và cách sống.
19. Điều răn quan trọng nhất theo lời Chúa Giêsu là gì?
Khi được hỏi về điều răn quan trọng nhất, Chúa Giêsu nhắc đến hai chiều kích không thể tách rời: yêu mến Thiên Chúa và yêu thương người thân cận như chính mình.
Người không tạo ra hai điều hoàn toàn xa lạ với truyền thống Do Thái, mà đặt chúng ở vị trí trung tâm của đời sống tôn giáo. Tình yêu dành cho Thiên Chúa không thể chỉ thể hiện qua nghi lễ hoặc lời tuyên xưng; nó phải được biểu lộ trong cách con người đối xử với nhau.
Khái niệm “người thân cận” được Chúa Giêsu mở rộng vượt qua ranh giới gia đình, dân tộc hoặc tôn giáo. Dụ ngôn người Samari nhân hậu cho thấy một người xa lạ, thậm chí thuộc cộng đồng bị nghi kỵ, vẫn có thể trở thành người thân cận khi biết dừng lại và chăm sóc người gặp nạn.
Những câu hỏi về thập giá và sự phục sinh
25. Vì sao Chúa Giêsu bị đóng đinh?
Đóng đinh là một hình thức xử tử của đế quốc La Mã, thường dành cho nô lệ, người nổi loạn và những người bị coi là đe dọa trật tự chính trị.
Hoạt động của Chúa Giêsu thu hút đông người và gây tranh luận với một số giới lãnh đạo tôn giáo. Việc Người vào Jerusalem, giảng dạy trong khu vực Đền Thờ và được một bộ phận dân chúng kỳ vọng như Đấng Messiah có thể bị chính quyền La Mã xem là nguy cơ trong thời điểm nhạy cảm.
Theo các sách Tin Mừng, một số nhà lãnh đạo tôn giáo đã tham gia vào quá trình tố cáo, nhưng quyền kết án đóng đinh thuộc chính quyền La Mã dưới thời Pontius Pilate.
Đối với Kitô giáo, cái chết của Chúa Giêsu không chỉ là kết quả của xung đột chính trị và tôn giáo. Người tự hiến vì tình yêu, gánh lấy tội lỗi nhân loại và mở đường hòa giải giữa con người với Thiên Chúa.
26. Có thể nói người Do Thái đã giết Chúa Giêsu không?
Không nên quy trách nhiệm tập thể cho toàn thể người Do Thái, dù ở thế kỷ I hay trong các thế hệ sau.
Chúa Giêsu, Đức Maria, các tông đồ và những môn đệ đầu tiên đều là người Do Thái. Các cuộc tranh luận được kể trong Tin Mừng phần lớn diễn ra giữa những người cùng thuộc thế giới Do Thái.
Một số nhân vật lãnh đạo đã chống đối Chúa Giêsu, nhưng việc đóng đinh là hình phạt do chính quyền La Mã thực hiện dưới quyền Pontius Pilate. Trách nhiệm lịch sử phải được xem xét trong bối cảnh của những cá nhân và cơ cấu cụ thể, không thể chuyển thành tội lỗi của cả một dân tộc.
Trong thần học Kitô giáo, cuộc khổ nạn còn được nhìn nhận trong mối liên hệ với tội lỗi của toàn thể nhân loại. Việc sử dụng câu chuyện về cái chết của Chúa Giêsu để bài Do Thái là sai trái và đã gây ra nhiều hậu quả đau thương trong lịch sử.
27. Vì sao cây thập giá trở thành biểu tượng của Kitô giáo?
Thập giá ban đầu là dụng cụ hành hình mang tính nhục nhã và đáng sợ trong đế quốc La Mã. Tuy nhiên, đối với Kitô hữu, ý nghĩa của nó được biến đổi bởi cái chết và sự phục sinh của Chúa Giêsu.
Thập giá nhắc đến sự đau khổ, nhưng không tôn vinh đau khổ vì chính nó. Biểu tượng này diễn tả tình yêu tự hiến, sự tha thứ, lòng trung thành và niềm hy vọng rằng bạo lực cùng cái chết không có tiếng nói cuối cùng.
Cây thập giá trống thường nhấn mạnh Chúa Giêsu đã sống lại. Tượng chịu nạn có hình Chúa Giêsu trên thập giá nhấn mạnh Người đã thực sự chịu đau khổ và chết.
Hai cách thể hiện có những điểm nhấn khác nhau nhưng đều hướng đến cùng mầu nhiệm Vượt Qua: Chúa Giêsu chịu chết và được tuyên xưng là đã phục sinh.
