Lễ Giáng Sinh là gì, Noel diễn ra ngày nào? Tìm hiểu nguồn gốc ngày 25/12, ý nghĩa Kitô giáo và các biểu tượng quen thuộc.
Lễ Giáng Sinh là một trong những ngày lễ được biết đến rộng rãi nhất trên thế giới. Mỗi dịp cuối tháng 12, hang đá, cây thông, ngôi sao, ánh đèn và những bài thánh ca lại xuất hiện tại các nhà thờ, gia đình, đường phố và nhiều không gian công cộng. Không khí ấy khiến Noel vừa là một ngày lễ tôn giáo, vừa trở thành một sinh hoạt văn hóa quen thuộc ở nhiều quốc gia.
Đối với các Kitô hữu, Giáng Sinh trước hết là ngày tưởng niệm việc Chúa Giêsu Kitô ra đời tại Bêlem. Trọng tâm của ngày lễ không nằm ở cây thông, quà tặng hay những cuộc vui cuối năm, mà ở niềm tin rằng Con Thiên Chúa đã đến thế gian, nhận lấy thân phận con người và sống giữa nhân loại.
Tuy nhiên, xung quanh ngày lễ vẫn có nhiều câu hỏi: Noel là ngày 24 hay 25 tháng 12? Kinh Thánh có ghi Chúa Giêsu sinh đúng ngày 25/12 không? Lễ Giáng Sinh hình thành từ khi nào? Vì sao có nơi mừng vào ngày 7 tháng 1? Ông già Noel, cây thông và hang đá có nguồn gốc ra sao?
Việc tìm hiểu những vấn đề này giúp phân biệt rõ giữa nội dung Kinh Thánh, lịch sử phụng vụ, truyền thống Kitô giáo và các phong tục văn hóa được hình thành về sau.
Lễ Giáng Sinh là gì?
Lễ Giáng Sinh là ngày lễ của Kitô giáo tưởng niệm sự ra đời của Chúa Giêsu Kitô tại Bêlem. Trong Công giáo Rôma, ngày lễ có tên phụng vụ là lễ Chúa Giáng Sinh hoặc lễ Sinh Nhật của Chúa.
Từ “Giáng Sinh” gồm hai yếu tố Hán – Việt:
- “Giáng” mang nghĩa đi xuống, ngự xuống hoặc đến từ nơi cao.
- “Sinh” có nghĩa là sinh ra.
Tên gọi này diễn tả niềm tin Kitô giáo rằng Con Thiên Chúa đã đến thế gian và sinh làm người. Tuy nhiên, “Thiên Chúa giáng sinh” không có nghĩa Thiên Chúa chỉ bắt đầu hiện hữu khi Chúa Giêsu chào đời.
Theo đức tin Kitô giáo, Ngôi Lời vốn hiện hữu từ trước muôn đời nhưng đã nhận lấy bản tính con người, sinh ra trong một gia đình và bước vào lịch sử nhân loại. Biến cố ấy được gọi là mầu nhiệm Nhập Thể.
Bởi vậy, lễ Giáng Sinh không đơn thuần là ngày kỷ niệm sinh nhật của một nhân vật nổi tiếng. Đối với các Kitô hữu, đây là ngày tưởng niệm việc Thiên Chúa đến gần con người trong sự đơn sơ, nhỏ bé và khiêm nhường của một trẻ thơ.
Noel là ngày nào?
Lễ Giáng Sinh được cử hành chính thức vào ngày 25 tháng 12 hằng năm trong Công giáo Rôma và nhiều Giáo hội Kitô giáo sử dụng lịch Gregory hoặc lịch Julius sửa đổi.
Tuy nhiên, các hoạt động mừng lễ thường bắt đầu từ chiều tối ngày 24 tháng 12. Vì vậy, nhiều người thường gọi tối 24 tháng 12 là “đêm Noel” và cho rằng Noel diễn ra vào ngày 24.
Có thể phân biệt như sau:
| Thời gian | Cách gọi phổ biến | Nội dung |
|---|---|---|
| Ngày 24/12 | Ngày trước lễ Giáng Sinh | Thời gian chuẩn bị cuối cùng trước ngày lễ |
| Tối 24/12 | Đêm vọng Giáng Sinh | Bắt đầu các cử hành phụng vụ và hoạt động mừng lễ |
| Ngày 25/12 | Ngày lễ Giáng Sinh | Ngày chính thức tưởng niệm Chúa Giêsu ra đời |
Như vậy, câu trả lời chính xác là:
Noel được cử hành chính thức vào ngày 25 tháng 12, còn tối 24 tháng 12 là đêm vọng Giáng Sinh.
Vì sao người ta thường đi chơi Noel tối 24 tháng 12?
Tối 24 tháng 12 trở thành thời điểm được nhiều người chú ý nhất vì hai nguyên nhân chính.
Trước hết, trong truyền thống phụng vụ Kitô giáo, một ngày lễ trọng có thể được bắt đầu từ chiều tối hôm trước. Vì thế, việc cử hành lễ Chúa Giáng Sinh được mở đầu vào tối 24 tháng 12 bằng giờ kinh, Thánh lễ vọng hoặc Thánh lễ ban đêm.
Trong Công giáo Rôma, lễ Giáng Sinh có các bản văn phụng vụ dành cho:
- Thánh lễ vọng.
- Thánh lễ ban đêm.
- Thánh lễ rạng đông.
- Thánh lễ ban ngày.
Thánh lễ ban đêm thường được gọi quen thuộc là “lễ nửa đêm”. Tuy nhiên, tùy điều kiện của từng giáo phận và giáo xứ, giờ lễ có thể được tổ chức từ đầu buổi tối, không nhất thiết phải bắt đầu đúng 0 giờ.
Noel có nghĩa là gì?
“Noel” là cách gọi quen thuộc tại Việt Nam, chịu ảnh hưởng từ tiếng Pháp Noël. Từ này có nguồn gốc xa từ tiếng Latinh, liên quan đến sự sinh ra hoặc ngày sinh.
Trong cách sử dụng phổ biến, “Noel” và “Giáng Sinh” cùng chỉ ngày lễ tưởng niệm Chúa Giêsu ra đời. Các cách nói như “đêm Noel”, “mùa Noel”, “lễ Noel” thường tương đương với “đêm Giáng Sinh”, “mùa Giáng Sinh” và “lễ Giáng Sinh”.
Trong tiếng Anh, lễ này được gọi là Christmas. Tên gọi có nguồn gốc từ một cách diễn đạt mang nghĩa “Thánh lễ của Đức Kitô”. Một số ngôn ngữ khác sử dụng các từ liên quan đến sự sinh ra, đêm thánh hoặc ngày lễ của Chúa.
Các tên gọi khác nhau phản ánh lịch sử ngôn ngữ và văn hóa của từng cộng đồng, nhưng đều hướng đến biến cố Chúa Giêsu ra đời.
Chúa Giêsu có sinh đúng ngày 25 tháng 12 không?
Kinh Thánh không ghi ngày hoặc tháng cụ thể của việc Chúa Giêsu ra đời. Tin Mừng Mátthêu và Luca cung cấp bối cảnh, địa điểm và ý nghĩa của biến cố nhưng không nói Người sinh ngày 25 tháng 12.
Do đó, cần phân biệt:
- Ngày sinh lịch sử: thời điểm thực tế Chúa Giêsu chào đời, hiện chưa xác định chắc chắn.
- Ngày lễ phụng vụ: ngày 25 tháng 12 được cộng đồng Kitô giáo sử dụng để tưởng niệm biến cố ấy.
Ngày 25 tháng 12 không nên được trình bày như một kết luận đã được sử học chứng minh tuyệt đối. Đây là ngày lễ được hình thành trong truyền thống Giáo hội và được gìn giữ qua nhiều thế kỷ.
Điều này không làm ngày lễ mất ý nghĩa. Một ngày tưởng niệm có chức năng quy tụ cộng đồng để ghi nhớ và suy niệm về một sự kiện, ngay cả khi thời điểm chính xác của sự kiện không còn đủ tư liệu để xác định.
Chúa Giêsu sinh năm nào?
Hệ thống tính năm trước và sau Công nguyên được xây dựng nhiều thế kỷ sau thời Chúa Giêsu. Người thiết lập mốc tính lịch không có đầy đủ các tư liệu và phương pháp nghiên cứu hiện đại.
Tin Mừng Mátthêu đặt sự ra đời của Chúa Giêsu trong thời vua Hêrôđê Cả. Từ dữ kiện này và những tài liệu lịch sử liên quan, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng Chúa Giêsu có thể đã sinh vài năm trước mốc năm thứ nhất của hệ Công nguyên.
Điều đó nghe có vẻ nghịch lý nhưng thực chất chỉ phản ánh sai số khi hệ thống niên đại được xây dựng về sau. Cách gọi “trước Công nguyên” và “sau Công nguyên” là quy ước lịch, không phải bằng chứng phủ nhận sự hiện hữu lịch sử của Chúa Giêsu.
Ngày 6 tháng 1 có vai trò gì trong lịch sử Giáng Sinh?
Trước khi ngày 25 tháng 12 được tiếp nhận rộng rãi, ngày 6 tháng 1 đã có vị trí quan trọng tại một số cộng đồng Kitô giáo phương Đông.
Ngày này được cử hành như lễ Hiển Linh hoặc Thần Hiển, tưởng niệm việc Chúa Giêsu được biểu lộ. Tùy địa phương và thời kỳ, ngày lễ có thể gắn với:
- Sự ra đời của Chúa Giêsu.
- Các nhà chiêm tinh đến bái lạy.
- Chúa Giêsu chịu phép rửa tại sông Giođan.
- Phép lạ tại tiệc cưới Cana.
Khi lễ 25 tháng 12 lan sang phương Đông, nhiều Giáo hội dần phân chia nội dung:
- Ngày 25 tháng 12 tập trung tưởng niệm Chúa Giêsu ra đời.
- Ngày 6 tháng 1 tập trung vào việc Người được biểu lộ cho các dân tộc hoặc việc Người chịu phép rửa.
Quá trình này không diễn ra cùng lúc tại mọi nơi. Một số cộng đồng tiếp nhận ngày 25 tháng 12 sớm, trong khi những nơi khác tiếp tục duy trì truyền thống cũ.
Giáo hội Armenia đến nay vẫn giữ truyền thống cử hành việc Chúa giáng sinh và hiển hiện vào ngày 6 tháng 1. Đây là một dòng phát triển phụng vụ riêng, không phải sự phủ nhận ý nghĩa của Giáng Sinh.
Mùa Vọng và Mùa Giáng Sinh khác nhau như thế nào?
Trong sinh hoạt thương mại, “mùa Noel” có thể bắt đầu từ tháng 11 hoặc đầu tháng 12. Tuy nhiên, trong phụng vụ Kitô giáo, cần phân biệt Mùa Vọng và Mùa Giáng Sinh.
Mùa Vọng là thời gian chuẩn bị
Mùa Vọng là thời gian chuẩn bị trước lễ Giáng Sinh. Trong truyền thống Công giáo Rôma, Mùa Vọng gồm bốn Chúa nhật trước ngày 25 tháng 12.
Mùa này mang hai chiều kích:
- Chuẩn bị tưởng niệm việc Chúa Giêsu đã đến trong lịch sử.
- Hướng lòng về niềm hy vọng Chúa Kitô sẽ lại đến.
Vì thế, Mùa Vọng không chỉ là thời gian trang trí nhà cửa và mua quà. Người Công giáo được mời gọi cầu nguyện, tỉnh thức, xét lại đời sống, làm hòa và quan tâm đến người khó khăn.
Mùa Giáng Sinh bắt đầu khi nào?
Mùa Giáng Sinh bắt đầu từ chiều tối trước ngày 25 tháng 12. Trong phụng vụ Công giáo Rôma, mùa này kéo dài đến lễ Chúa Giêsu chịu phép rửa.
Trong Mùa Giáng Sinh có các ngày lễ liên quan như:
- Lễ Thánh Gia.
- Lễ Đức Maria, Mẹ Thiên Chúa.
- Lễ Hiển Linh.
- Lễ Chúa Giêsu chịu phép rửa.
Tám ngày từ lễ Giáng Sinh đến hết ngày 1 tháng 1 được gọi là Tuần Bát nhật Giáng Sinh. Đây là cách phụng vụ kéo dài niềm vui của ngày lễ trọng.
