Tìm hiểu 12 tông đồ của Chúa Giêsu, tên gọi, xuất thân, vai trò và ý nghĩa của các ngài trong truyền thống Kitô giáo ban đầu.
Nhóm Mười Hai Tông đồ giữ một vị trí đặc biệt trong các trình thuật Tin Mừng và trong ký ức của cộng đoàn Kitô giáo. Từ số những người đi theo mình, Ngài chọn mười hai người và gọi họ là các tông đồ. Họ cùng Chúa Giêsu đi qua nhiều miền đất, chứng kiến các lời giảng dạy, những việc chữa lành, cuộc khổ nạn, cái chết và niềm tin vào sự phục sinh của Ngài.
Nhóm Mười Hai giữ một vị trí đặc biệt trong lịch sử Kitô giáo. Họ không phải là những nhân vật hoàn hảo ngay từ đầu. Trong số họ có người làm nghề đánh cá, người từng thu thuế, người nhiệt thành với các vấn đề xã hội và cũng có người cuối cùng phản bội Thầy. Chính sự đa dạng ấy cho thấy lời mời gọi của Chúa Giêsu không giới hạn trong một tầng lớp hay nghề nghiệp nhất định.
Vậy 12 tông đồ của Chúa Giêsu là ai? Họ có vai trò gì trong cuộc đời công khai của Ngài và trong sự hình thành cộng đoàn Kitô giáo ban đầu? Khi tìm hiểu vấn đề này, cần phân biệt những dữ kiện được ghi trực tiếp trong Kinh Thánh với các truyền thống được hình thành về sau.
Tông đồ là gì?
“Tông đồ” là một từ có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp, mang nghĩa là người được sai đi. Trong ngữ cảnh Kitô giáo, tông đồ là người được Chúa Giêsu tuyển chọn, trao sứ mạng và sai đi loan báo Tin Mừng.
Khái niệm tông đồ có liên quan nhưng không hoàn toàn đồng nghĩa với “môn đệ”. Môn đệ là người học hỏi, đi theo và tiếp nhận giáo huấn của một vị thầy. Trong thời gian Chúa Giêsu hoạt động công khai, có nhiều người được gọi là môn đệ, gồm cả nam giới và phụ nữ. Tuy nhiên, từ số đông môn đệ ấy, Chúa Giêsu chọn ra một nhóm đặc biệt gồm mười hai người.
Có thể hiểu đơn giản rằng tất cả thành viên của Nhóm Mười Hai đều là môn đệ, nhưng không phải mọi môn đệ đều thuộc Nhóm Mười Hai. Các tông đồ vừa là những người học hỏi trực tiếp từ Chúa Giêsu, vừa là những người được Ngài sai đi thi hành sứ mạng.
Trong một số đoạn Kinh Thánh, từ “tông đồ” còn được dùng theo nghĩa rộng hơn để chỉ những người được sai đi phục vụ và loan báo Tin Mừng. Vì thế, ngoài Nhóm Mười Hai, Thánh Phaolô và một số nhân vật khác cũng được gọi là tông đồ. Tuy nhiên, khi nói “12 tông đồ của Chúa Giêsu”, người ta thường muốn nói đến nhóm được Ngài tuyển chọn trong thời gian hoạt động công khai.
Vì sao Chúa Giêsu chọn đúng mười hai tông đồ?
Con số mười hai mang ý nghĩa biểu tượng quan trọng trong truyền thống Kinh Thánh. Dân Israel thời cổ được trình bày như một cộng đồng hình thành từ mười hai chi tộc, bắt nguồn từ mười hai người con của tổ phụ Giacóp.
Việc Chúa Giêsu chọn mười hai tông đồ vì thế không chỉ là một quyết định về số lượng nhân sự. Trong cách hiểu của Kitô giáo, Nhóm Mười Hai biểu thị sự quy tụ và canh tân dân Thiên Chúa. Họ tượng trưng cho cộng đoàn mới được xây dựng trên lời giảng dạy và sứ mạng của Chúa Giêsu.
Mười hai tông đồ còn đại diện cho tính cộng đoàn. Chúa Giêsu không chỉ trao sứ mạng cho một cá nhân riêng lẻ mà hình thành một nhóm người cùng học hỏi, phục vụ và làm chứng. Mỗi người có cá tính, xuất thân và mức độ trưởng thành khác nhau, nhưng được mời gọi cùng tham dự vào một sứ mạng chung.
Sau khi Giuđa Ítcariốt rời khỏi nhóm và qua đời, cộng đoàn các môn đệ đã chọn ông Mátthia để bổ sung vào vị trí còn trống. Việc này cho thấy con số mười hai vẫn được cộng đoàn Kitô giáo sơ khai xem là có ý nghĩa đặc biệt.
Danh sách 12 tông đồ của Chúa Giêsu
Tên của Nhóm Mười Hai được ghi lại trong các sách Tin Mừng theo Thánh Matthêu, Máccô, Luca và trong sách Công vụ Tông đồ. Cách sắp xếp tên có một số khác biệt nhỏ, nhưng những nhân vật chính về cơ bản thống nhất.
Danh sách thường được trình bày như sau:
- Simon Phêrô
- Anrê
- Giacôbê, con ông Dêbêđê
- Gioan
- Philípphê
- Batôlômêô
- Matthêu
- Tôma
- Giacôbê, con ông Anphê
- Tađêô, thường được đồng nhất với Giuđa con ông Giacôbê
- Simon Nhiệt Thành
- Giuđa Ítcariốt
Tên các tông đồ có thể được phiên âm khác nhau giữa các bản dịch Kinh Thánh và truyền thống Kitô giáo. Chẳng hạn, Phêrô có thể được viết là Phi-e-rơ; Gioan là Giăng; Giacôbê là Gia-cơ; Matthêu là Ma-thi-ơ; Tôma là Thô-ma. Những khác biệt này chủ yếu liên quan đến cách phiên âm, không có nghĩa là các bản dịch đề cập đến những nhân vật khác nhau.
Vì sao danh sách các tông đồ có tên gọi khác nhau?
Khi đối chiếu các sách Tin Mừng, độc giả có thể thấy tên Tađêô xuất hiện trong một số danh sách, còn Giuđa con ông Giacôbê xuất hiện trong danh sách khác. Đây không nhất thiết là dấu hiệu cho thấy có hai nhóm tông đồ hoàn toàn khác nhau.
Trong thế giới Do Thái và Địa Trung Hải cổ đại, một người có thể được gọi bằng tên riêng, biệt danh, tên theo cha hoặc một tên bằng ngôn ngữ khác. Simon được gọi là Phêrô; Tađêô có thể là biệt danh của Giuđa; Tôma còn được gọi là Điđymô. Cả “Tôma” và “Điđymô” đều liên quan đến ý nghĩa “sinh đôi” trong hai ngôn ngữ khác nhau.
Tên gọi của các tông đồ khi chuyển sang tiếng Việt còn chịu ảnh hưởng của truyền thống phiên âm. Các bản dịch Công giáo thường dùng Phêrô, Gioan, Giacôbê, Matthêu; nhiều bản dịch Tin Lành dùng Phi-e-rơ, Giăng, Gia-cơ, Ma-thi-ơ. Người đọc cần dựa vào bối cảnh và mối quan hệ gia đình để nhận biết nhân vật, thay vì chỉ nhìn vào cách viết tên.
Một khó khăn khác là nhiều người trong Kinh Thánh có cùng tên. Nhóm Mười Hai có hai người tên Simon, hai người tên Giacôbê và hai người tên Giuđa. Vì thế, các bản văn thường thêm tên cha, quê quán, nghề nghiệp hoặc biệt danh để phân biệt.
Các tông đồ làm gì khi đi theo Chúa Giêsu?
Lắng nghe và học hỏi
Trước hết, các tông đồ là những người học trò. Họ lắng nghe các bài giảng, dụ ngôn và lời giải thích của Chúa Giêsu. Có những giáo huấn được trình bày trước đám đông, nhưng cũng có lúc Chúa Giêsu giải thích riêng cho các môn đệ.
Quá trình học hỏi của họ không diễn ra tức thời. Nhiều lần các tông đồ không hiểu lời Chúa Giêsu, tranh luận về địa vị hoặc phản ứng theo cách chưa phù hợp. Các sách Tin Mừng không che giấu những giới hạn ấy.
Đồng hành với Chúa Giêsu
Nhóm Mười Hai đi cùng Chúa Giêsu qua các làng mạc và thành thị. Họ chứng kiến cách Ngài tiếp xúc với người nghèo, người bệnh, người bị xã hội xa lánh, phụ nữ, trẻ em và những người bị xem là tội lỗi.
Việc đồng hành giúp họ ghi nhớ lời giảng và giúp họ quan sát cách Chúa Giêsu ứng xử. Trong Kitô giáo, đời sống tông đồ vì thế là truyền đạt một hệ thống giáo lý và là học cách phục vụ, cảm thông và hiến mình.
Được sai đi rao giảng
Chúa Giêsu từng sai các tông đồ đi từng nhóm để rao giảng, kêu gọi hoán cải và chăm sóc những người đau yếu. Họ được yêu cầu sống đơn sơ, không quá lệ thuộc vào tiền bạc hay hành trang.
Việc đi từng nhóm cho thấy sứ mạng không đặt trên chủ nghĩa cá nhân. Người được sai đi cần có người đồng hành, có sự nâng đỡ của cộng đoàn và phải chịu trách nhiệm về cách mình thực hiện sứ vụ.
Ý nghĩa của Nhóm Mười Hai đối với Kitô giáo
Nền tảng của truyền thống tông truyền
Trong Công giáo và Chính thống giáo, khái niệm kế vị tông đồ giữ vai trò quan trọng. Các giám mục được nhìn nhận là những người kế tục sứ mạng mục tử của các tông đồ qua sự truyền chức và hiệp thông trong Hội Thánh.
Kế vị tông đồ không có nghĩa một giám mục trở thành bản sao của một tông đồ cụ thể. Ý nghĩa chính là sứ mạng giảng dạy, thánh hóa và hướng dẫn cộng đoàn được tiếp nối trong lịch sử.
Nhiều cộng đồng Tin Lành nhấn mạnh tính tông truyền trước hết nằm ở việc trung thành với giáo huấn của các tông đồ được lưu giữ trong Kinh Thánh. Dù cách giải thích khác nhau, các truyền thống Kitô giáo đều nhìn nhận chứng tá tông đồ là nền tảng quan trọng của đức tin.
Hình ảnh của một cộng đoàn đa dạng
Nhóm Mười Hai không được hình thành từ những người có cùng nghề nghiệp hay cùng tính cách. Có những người đánh cá, một người thu thuế và những người có nguồn gốc ít được biết đến.
Sự khác biệt giữa họ phản ánh khả năng những con người thuộc nhiều hoàn cảnh có thể được quy tụ vì một mục đích chung. Điều đó cũng cho thấy cộng đoàn tôn giáo không nên chỉ là nơi dành cho một nhóm xã hội khép kín.
Tuy nhiên, sự đa dạng không tự động tạo nên hòa hợp. Các tông đồ phải học cách từ bỏ cạnh tranh, lắng nghe nhau và đặt việc phục vụ lên trên địa vị.
