Tìm hiểu 13 thư của thánh Phaolô trong Tân Ước, bối cảnh hình thành, nội dung chính, giá trị thần học và vấn đề tác giả.
Trong Tân Ước, các thư mang tên thánh Phaolô chiếm một vị trí quan trọng. Đây không phải là những tác phẩm được viết như sách giáo lý theo nghĩa hiện đại, cũng không phải những bản tiểu sử kể lại đầy đủ cuộc đời Đức Giêsu. Phần lớn các thư ra đời từ những hoàn cảnh cụ thể: một cộng đoàn đang chia rẽ, một nhóm tín hữu gặp khủng hoảng đức tin, một người cộng sự cần được hướng dẫn hoặc một vấn đề đạo đức cần được giải quyết.
Chính vì gắn với đời sống thực tế của các cộng đoàn Kitô hữu thế kỷ I, các thư của thánh Phaolô giúp người đọc hình dung khá rõ những bước đi đầu tiên của Kitô giáo. Qua từng trang thư, người ta bắt gặp những cuộc tranh luận về Lề Luật, phép cắt bì, bữa ăn cộng đoàn, đời sống hôn nhân, việc sử dụng các đặc sủng, sự phục sinh, tổ chức Hội Thánh và mối quan hệ giữa người Do Thái với các dân tộc khác.
Tuy nhiên, đọc các thư Phaolô cũng đòi hỏi sự thận trọng. Người đọc cần phân biệt nội dung đức tin với hoàn cảnh xã hội của thế giới Địa Trung Hải cổ đại; phân biệt truyền thống quy điển của Giáo hội với những vấn đề đang được giới nghiên cứu Kinh Thánh thảo luận; đồng thời tránh tách riêng một câu khỏi mạch văn để áp dụng máy móc vào đời sống hiện nay.
Các thư của thánh Phaolô là gì?
“Các thư của thánh Phaolô”, còn được gọi là “thư Phaolô” hoặc “thư thuộc truyền thống Phaolô”, là nhóm tác phẩm trong Tân Ước mang tên Phaolô ở phần mở đầu. Phần lớn được gửi đến các cộng đoàn Kitô hữu tại những thành phố thuộc Đế quốc Rôma, một số khác được gửi đến những cá nhân như Timôthê, Titô và Philêmôn.
Các tác phẩm này sử dụng hình thức thư tín quen thuộc của thế giới Hy Lạp – Rôma: mở đầu bằng tên người gửi, người nhận và lời chào; tiếp theo thường là lời tạ ơn hoặc cầu nguyện; phần chính trình bày vấn đề, giáo huấn và lời khuyên; cuối thư là lời chào thăm, thông tin về những người cộng sự và lời chúc lành.
Tuy mang hình thức thư riêng tư, nhiều thư được viết để đọc công khai trong cộng đoàn. Vì thế, chúng vừa mang tính giao tiếp cá nhân, vừa có chức năng giáo huấn, khích lệ và xây dựng đời sống chung.
Cách gọi “thư của thánh Phaolô” có thể được hiểu theo hai phạm vi:
- Theo danh mục quy điển, có 13 thư trong Tân Ước mang tên Phaolô.
- Theo nghiên cứu lịch sử, một số thư được đa số học giả nhìn nhận là do chính Phaolô viết, trong khi một số thư khác có thể được biên soạn bởi các môn đệ hoặc những người thuộc trường phái Phaolô.
Sự phân biệt về tác giả không đồng nghĩa với việc phủ nhận giá trị tôn giáo của các tác phẩm. Trong truyền thống Công giáo, toàn bộ các thư này vẫn thuộc quy điển Tân Ước và được đón nhận như Kinh Thánh.
Có bao nhiêu thư mang tên thánh Phaolô?
Tân Ước có 13 thư mang tên Phaolô:
| Thứ tự trong Tân Ước | Tên thư | Đối tượng nhận thư |
|---|---|---|
| 1 | Thư gửi tín hữu Rôma | Cộng đoàn tại Rôma |
| 2 | Thư thứ nhất gửi tín hữu Côrintô | Cộng đoàn tại Côrintô |
| 3 | Thư thứ hai gửi tín hữu Côrintô | Cộng đoàn tại Côrintô |
| 4 | Thư gửi tín hữu Galát | Các cộng đoàn miền Galát |
| 5 | Thư gửi tín hữu Êphêsô | Cộng đoàn hoặc nhiều cộng đoàn Tiểu Á |
| 6 | Thư gửi tín hữu Philípphê | Cộng đoàn tại Philípphê |
| 7 | Thư gửi tín hữu Côlôxê | Cộng đoàn tại Côlôxê |
| 8 | Thư thứ nhất gửi tín hữu Thêxalônica | Cộng đoàn tại Thêxalônica |
| 9 | Thư thứ hai gửi tín hữu Thêxalônica | Cộng đoàn tại Thêxalônica |
| 10 | Thư thứ nhất gửi ông Timôthê | Timôthê, người cộng sự của Phaolô |
| 11 | Thư thứ hai gửi ông Timôthê | Timôthê |
| 12 | Thư gửi ông Titô | Titô, người cộng sự của Phaolô |
| 13 | Thư gửi ông Philêmôn | Philêmôn và cộng đoàn họp tại nhà ông |
Trong nhiều bản Kinh Thánh cổ, thư Do Thái được đặt sau nhóm thư này và từng được liên hệ với Phaolô. Tuy nhiên, thư Do Thái không tự nêu tên tác giả, có văn phong và cách lập luận khác rõ rệt. Vì vậy, ngày nay tác phẩm này thường được trình bày riêng, không được tính vào 13 thư mang tên Phaolô.
Nội dung chính của từng thư
Thư gửi tín hữu Rôma
Thư Rôma là tác phẩm dài nhất trong nhóm thư Phaolô và có cấu trúc thần học tương đối chặt chẽ. Khi viết thư, Phaolô chưa phải là người thành lập cộng đoàn tại Rôma. Ông giới thiệu sứ mạng của mình, trình bày Tin Mừng mà ông rao giảng và bày tỏ dự định tiếp tục hành trình truyền giáo.
Một chủ đề trung tâm của thư là tình trạng tội lỗi phổ quát của nhân loại và ơn cứu độ được ban qua Đức Giêsu Kitô. Phaolô suy tư về đức tin, ân sủng, Lề Luật, phép rửa, đời sống trong Thánh Thần và niềm hy vọng phục sinh.
Các chương 9–11 dành nhiều suy tư cho vị trí của Israel trong kế hoạch cứu độ. Đây là phần cần được đọc với sự hiểu biết về nguồn gốc Do Thái của Phaolô, tránh sử dụng các câu riêng lẻ để nuôi dưỡng thái độ bài Do Thái.
Phần cuối thư chuyển sang đời sống thực hành: hiến dâng bản thân, sử dụng các ân huệ, yêu thương tha nhân, tôn trọng lương tâm của nhau và xây dựng sự hiệp nhất giữa những người có tập quán khác biệt.
Thư thứ nhất gửi tín hữu Côrintô
Thư thứ nhất Côrintô cho thấy sinh hoạt phong phú nhưng cũng đầy căng thẳng của một cộng đoàn Kitô hữu trong thành phố cảng lớn. Phaolô phải giải quyết nhiều vấn đề: chia bè phái, tranh chấp pháp lý, luân lý tính dục, hôn nhân, thức ăn đã cúng thần tượng, trật tự trong buổi họp và cách sử dụng các đặc sủng.
Thư nhấn mạnh rằng cộng đoàn không được xây dựng quanh uy tín của một nhà giảng thuyết. Người trồng và người tưới đều chỉ là người phục vụ; chính Thiên Chúa mới làm cho lớn lên.
Hình ảnh Hội Thánh như một thân thể có nhiều bộ phận được trình bày nổi bật. Các ân huệ khác nhau không phải để cạnh tranh mà nhằm phục vụ ích chung. Trong mạch văn ấy, bài ca về đức mến ở chương 13 cho thấy tình yêu mới là tiêu chuẩn cao nhất để đánh giá việc sử dụng mọi đặc sủng.
Chương 15 trình bày niềm tin vào sự phục sinh của Đức Kitô và sự phục sinh của những người đã chết. Đây là một trong những chứng từ sớm nhất của Kitô giáo về truyền thống Đức Giêsu chịu chết, được mai táng, sống lại và hiện ra với các môn đệ.
Vấn đề tác giả của các thư Phaolô
Theo hình thức văn bản, cả 13 thư đều nêu tên Phaolô ở phần mở đầu. Truyền thống Kitô giáo lâu đời tiếp nhận chúng như các thư thuộc quyền uy tông đồ của thánh Phaolô.
Trong nghiên cứu Kinh Thánh hiện đại, vấn đề tác giả được xem xét dựa trên từ vựng, văn phong, thần học, hoàn cảnh lịch sử, cơ cấu cộng đoàn và mối quan hệ giữa các tác phẩm.
Đa số học giả nhìn nhận bảy thư có cơ sở rất vững chắc để quy trực tiếp cho Phaolô:
- Rôma.
- 1 Côrintô.
- 2 Côrintô.
- Galát.
- Philípphê.
- 1 Thêxalônica.
- Philêmôn.
Sáu thư còn lại thường được tiếp tục thảo luận:
- 2 Thêxalônica.
- Côlôxê.
- Êphêsô.
- 1 Timôthê.
- 2 Timôthê.
- Titô.
Không phải mọi học giả đều có cùng quan điểm đối với từng thư. Một số bảo vệ tác giả trực tiếp là Phaolô; một số cho rằng Phaolô có thể đã sử dụng thư ký hoặc cộng sự; một số nhìn nhận tác phẩm được biên soạn bởi môn đệ sau khi ông qua đời, nhằm bảo tồn và áp dụng di sản thần học của ông vào hoàn cảnh mới.
Trong thế giới cổ đại, việc sáng tác nhân danh một người thầy có thể được nhìn khác với quan niệm bản quyền và tác giả ngày nay. Tuy vậy, mỗi trường hợp vẫn cần được nghiên cứu riêng, không nên dùng một giải thích duy nhất cho toàn bộ sáu thư.
Đối với người đọc Công giáo, việc thảo luận về tác giả không làm mất địa vị quy điển của các thư. Giá trị Kinh Thánh phụ thuộc vào việc xác định chính xác ai là người trực tiếp cầm bút và gắn với quá trình cộng đoàn đức tin tiếp nhận và lưu truyền tác phẩm.
