Hồng y là ai, được bổ nhiệm ra sao? Tìm hiểu chức năng của Hồng Y đoàn trong việc cố vấn và bầu Giáo hoàng theo Giáo luật.
Trong các bản tin về Công giáo, người đọc thường gặp những danh xưng như Hồng y, Hồng Y đoàn, Hồng y cử tri, Hồng y niên trưởng hay mật nghị Hồng y. Đặc biệt, khi Tòa Thánh khuyết vị và Giáo hội Công giáo chuẩn bị bầu Giáo hoàng mới, vai trò của các Hồng y càng được nhắc đến nhiều hơn.
Do phẩm phục màu đỏ và vị trí quan trọng trong cơ cấu Giáo hội, Hồng y đôi khi được hiểu đơn giản là một chức sắc “cao hơn giám mục” hoặc là thành viên của một cơ quan lãnh đạo có quyền điều hành toàn thể Giáo hội. Cách hiểu này chưa hoàn toàn chính xác. Hồng y không phải một cấp riêng của Bí tích Truyền chức Thánh, còn Hồng Y đoàn cũng không phải một nghị viện có quyền đứng trên Giáo hoàng.
Theo Giáo luật Công giáo, các Hồng y hợp thành một đoàn thể đặc biệt, có hai nhiệm vụ nền tảng: bầu Giáo hoàng theo luật riêng và trợ giúp Giáo hoàng trong việc chăm sóc Giáo hội hoàn vũ. Bài viết dưới đây làm rõ Hồng y là ai, được tuyển chọn như thế nào, Hồng Y đoàn được tổ chức ra sao và có những chức năng gì trong đời sống Công giáo.
Hồng y là ai?
Hồng y là một giáo sĩ được Giáo hoàng tuyển chọn và chính thức gia nhập Hồng Y đoàn, tức đoàn thể các Hồng y của Giáo hội Công giáo Rôma. Danh xưng đầy đủ trong Giáo luật Latinh là “Hồng y của Hội Thánh Rôma”.
Điều 349 của Bộ Giáo luật xác định rằng các Hồng y hợp thành một đoàn thể đặc biệt, có nhiệm vụ bầu Giáo hoàng theo luật riêng. Các ngài đồng thời trợ giúp Giáo hoàng theo hai hình thức: cùng nhau thực hiện nhiệm vụ khi được triệu tập để bàn những vấn đề quan trọng, hoặc phục vụ riêng lẻ qua những chức vụ được giao, nhất là trong việc chăm lo thường ngày cho Giáo hội hoàn vũ.
Như vậy, “Hồng y” trước hết không phải tên của một chức vụ hành chính duy nhất. Một Hồng y có thể đồng thời là giám mục đứng đầu một giáo phận, người phụ trách một cơ quan của Giáo triều Rôma, nhà ngoại giao của Tòa Thánh, chuyên gia thần học hoặc một giáo sĩ từng có nhiều năm phục vụ Giáo hội trong một lĩnh vực cụ thể.
Điểm chung giữa các vị này là đều được Giáo hoàng chọn vào Hồng Y đoàn và được trao trách nhiệm cộng tác gần gũi hơn với Giám mục Rôma trong sự quan tâm dành cho toàn thể Giáo hội.
Hồng y có phải là chức thánh cao hơn giám mục không?
Hồng y không phải là một cấp thứ tư của Bí tích Truyền chức Thánh và cũng không được truyền chức bằng một bí tích riêng gọi là “bí tích Hồng y”.
Theo giáo lý Công giáo, Bí tích Truyền chức Thánh có ba cấp:
- Giám mục.
- Linh mục.
- Phó tế.
Giáo lý Hội Thánh Công giáo khẳng định thừa tác vụ có chức thánh được thực hiện trong ba cấp là giám mục, linh mục và phó tế. Vì vậy, xét về phương diện bí tích, chức giám mục là cấp viên mãn của Bí tích Truyền chức Thánh; Hồng y không phải một cấp bí tích cao hơn giám mục.
Hồng y đúng hơn là một phẩm chức và một vị trí pháp lý đặc biệt trong cơ cấu Giáo hội. Khi một giám mục được Giáo hoàng chọn làm Hồng y, vị ấy không lãnh nhận thêm một cấp truyền chức mới, nhưng được gia nhập một đoàn thể có những quyền lợi và nghĩa vụ riêng do Giáo luật quy định.
Phần lớn Hồng y có phải là giám mục không?
Theo Điều 351 của Bộ Giáo luật, Giáo hoàng tự do tuyển chọn những người được nâng lên hàng Hồng y trong số các giáo sĩ ít nhất đã chịu chức linh mục, nổi bật về đạo lý, đời sống, lòng đạo đức và sự khôn ngoan trong hành động. Theo nguyên tắc của Giáo luật, người được chọn mà chưa là giám mục phải được truyền chức giám mục.
Vì vậy, phần lớn Hồng y trong Giáo hội hiện đại là giám mục hoặc tổng giám mục. Tuy nhiên, cần phân biệt hai khía cạnh:
- Chức giám mục được lãnh nhận qua Bí tích Truyền chức Thánh.
- Phẩm chức Hồng y được trao bởi quyết định của Giáo hoàng.
Một vị có thể là giám mục nhưng không phải Hồng y. Trên thực tế, đại đa số giám mục trên thế giới không thuộc Hồng Y đoàn. Ngược lại, khi một linh mục được chọn làm Hồng y, việc gia nhập Hồng Y đoàn không tự nó tạo thành một cấp bí tích mới.
Hồng y do ai bổ nhiệm?
Chỉ Giáo hoàng có quyền tuyển chọn và thiết lập các Hồng y.
Giáo luật không quy định một cuộc bầu cử công khai để chọn Hồng y, cũng không trao quyền bổ nhiệm Hồng y cho Hội đồng Giám mục, một giáo phận hay Hồng Y đoàn. Giáo hoàng tự do lựa chọn những người mà ngài xét thấy thích hợp với nhu cầu của Giáo hội.
Việc chọn Hồng y thường dựa trên nhiều yếu tố, chẳng hạn kinh nghiệm mục vụ, khả năng quản trị, kiến thức thần học, sự phục vụ tại Giáo triều Rôma, vai trò của một Giáo hội địa phương hoặc nhu cầu thể hiện tính phổ quát của Giáo hội. Tuy nhiên, không có giáo phận nào đương nhiên có quyền phải được trao một vị Hồng y, kể cả khi trước đó giáo phận ấy thường do một Hồng y coi sóc.
“Bổ nhiệm”, “tấn phong” hay “vịnh thăng” Hồng y?
Trong tiếng Việt, người ta thường sử dụng những cách nói như “bổ nhiệm Hồng y”, “tấn phong Hồng y” hoặc “vịnh thăng Hồng y”. Các cách nói này đều có thể gặp trong thông tin Công giáo, nhưng cần hiểu rằng nghi thức ấy không phải lễ truyền chức bí tích.
Theo Giáo luật, các Hồng y được “thiết lập” hoặc “được tạo lập” bằng sắc lệnh của Giáo hoàng và sắc lệnh ấy được công bố trước Hồng Y đoàn. Kể từ lúc được công bố, người được chọn có các nghĩa vụ và quyền lợi do luật quy định.
Ba đẳng trong Hồng Y đoàn
Hồng Y đoàn được chia thành ba đẳng:
- Hồng y đẳng giám mục.
- Hồng y đẳng linh mục.
- Hồng y đẳng phó tế.
Ba đẳng Hồng y không phải ba cấp mới của Bí tích Truyền chức Thánh. Đây là cách tổ chức nội bộ có nguồn gốc từ lịch sử hàng giáo sĩ của Giáo hội Rôma.
Hồng y đẳng giám mục
Hồng y đẳng giám mục bao gồm các Hồng y được Giáo hoàng trao tước hiệu gắn với những giáo phận ngoại thành Rôma theo quy định của Giáo luật. Các Thượng phụ Công giáo Đông phương được gia nhập Hồng Y đoàn cũng thuộc đẳng giám mục và giữ tòa thượng phụ của mình làm tước hiệu.
Đây là đẳng có thứ tự ưu tiên cao nhất trong Hồng Y đoàn. Hồng y niên trưởng và phó niên trưởng được chọn trong số những Hồng y thuộc nhóm có tước hiệu các giáo phận ngoại thành, sau đó phải được Giáo hoàng phê chuẩn.
Hồng y đẳng linh mục
Hồng y đẳng linh mục thường chiếm số đông trong Hồng Y đoàn. Về nguồn gốc lịch sử, đẳng này liên hệ với các linh mục phụ trách những nhà thờ chính tại Rôma.
Ngày nay, nhiều Hồng y đẳng linh mục là tổng giám mục hoặc giám mục đang coi sóc các giáo phận trên thế giới. Danh xưng “đẳng linh mục” không có nghĩa các vị ấy chỉ có chức linh mục về phương diện bí tích. Phần lớn vẫn là giám mục, nhưng được xếp vào đẳng linh mục trong cơ cấu Hồng Y đoàn.
Mỗi Hồng y đẳng linh mục được Giáo hoàng chỉ định một nhà thờ hiệu tòa tại Rôma. Sự chỉ định này mang ý nghĩa liên kết với Giáo hội Rôma, không đồng nghĩa với việc Hồng y trực tiếp quản trị giáo xứ ấy như một cha sở.
Hồng Y đoàn là gì?
Hồng Y đoàn là toàn thể các Hồng y của Giáo hội Công giáo hợp thành một đoàn thể đặc biệt.
Từ “đoàn” ở đây diễn tả một cơ cấu có tổ chức và có trách nhiệm chung. Tuy nhiên, không nên hình dung Hồng Y đoàn như quốc hội, nội các hoặc ban lãnh đạo của một tổ chức chính trị. Hồng Y đoàn hoạt động trong khuôn khổ Giáo luật và dưới quyền Giáo hoàng khi ngài đang tại vị.
Khi Giáo hoàng còn tại vị, Hồng Y đoàn không có một quyền tối cao độc lập để tự quyết định đường hướng của Giáo hội. Các Hồng y thực hiện nhiệm vụ tập thể khi được Giáo hoàng triệu tập, hoặc thực hiện nhiệm vụ cá nhân qua các chức vụ mà Giáo hoàng giao phó.
Khi Tòa Thánh khuyết vị, Hồng Y đoàn có những trách nhiệm đặc biệt, nhưng quyền hạn vẫn bị giới hạn nghiêm ngặt. Hồng Y đoàn không thể tự biến mình thành người thay thế Giáo hoàng hoặc sử dụng các quyền vốn dành riêng cho Giáo hoàng.
Hồng Y đoàn có chức năng gì?
Chức năng của Hồng Y đoàn có thể được nhìn nhận trong hai hoàn cảnh chính:
- Khi Giáo hoàng đang tại vị.
- Khi Tòa Thánh khuyết vị.
Trong mỗi hoàn cảnh, quyền hạn và nhiệm vụ của Hồng Y đoàn có sự khác nhau rõ rệt.
