Tìm hiểu John Calvin, cuộc đời, tư tưởng thần học, vai trò tại Geneva và ảnh hưởng đối với truyền thống Cải cách trong đạo Tin Lành.
John Calvin là một trong những nhân vật quan trọng nhất của phong trào Cải cách Kháng nghị tại châu Âu thế kỷ XVI. Nếu Martin Luther thường được nhắc đến như người mở đầu cuộc Cải cách tại Đức, Calvin lại nổi bật ở khả năng hệ thống hóa tư tưởng thần học, tổ chức đời sống Hội thánh và xây dựng một mô hình giáo dục có ảnh hưởng sâu rộng đến nhiều cộng đồng Tin Lành.
Tên tuổi của ông gắn liền với thành phố Geneva, tác phẩm Cơ yếu Cơ Đốc giáo và truyền thống thường được gọi là thần học Cải cách hay Calvinism. Tuy nhiên, sẽ không chính xác nếu xem Calvin là người sáng lập toàn bộ đạo Tin Lành, hoặc giản lược tư tưởng của ông thành một học thuyết duy nhất về tiền định.
Để hiểu John Calvin là ai, cần đặt ông trong hoàn cảnh tôn giáo, chính trị và xã hội đầy biến động của châu Âu thế kỷ XVI. Cũng cần phân biệt giữa những điều Calvin trực tiếp giảng dạy với các hệ thống thần học được những thế hệ sau phát triển dưới ảnh hưởng của ông.
John Calvin là ai?
John Calvin, tên tiếng Pháp là Jean Calvin, sinh ngày 10 tháng 7 năm 1509 tại Noyon, thuộc vùng Picardy của Pháp. Tên khai sinh của ông thường được ghi là Jehan hoặc Jean Cauvin. Khi viết bằng tiếng Latinh, ông sử dụng tên Johannes Calvinus; từ đó hình thành cách gọi John Calvin trong tiếng Anh và Calvin trong nhiều ngôn ngữ khác.
Ông là nhà thần học, mục sư, nhà chú giải Kinh Thánh và nhà Cải cách người Pháp. Phần lớn hoạt động quan trọng trong cuộc đời ông diễn ra tại Geneva, khi ấy là một thành bang độc lập có quan hệ mật thiết với các vùng thuộc Liên bang Thụy Sĩ.
Calvin thuộc thế hệ thứ hai của phong trào Cải cách Kháng nghị. Ông trẻ hơn Martin Luther hơn hai mươi tuổi và bắt đầu hoạt động khi tư tưởng cải cách đã lan rộng tại nhiều vùng châu Âu. Vai trò nổi bật của Calvin không phải là khởi xướng cuộc Cải cách đầu tiên, mà là phát triển một hệ thống thần học chặt chẽ, đào tạo mục sư và giúp Geneva trở thành một trung tâm của truyền thống Tin Lành Cải cách.
John Calvin qua đời ngày 27 tháng 5 năm 1564 tại Geneva. Sau khi ông mất, Theodore Beza, một cộng sự thân cận, tiếp tục đảm nhiệm vai trò lãnh đạo quan trọng trong Hội thánh và Học viện Geneva.
Bối cảnh phong trào Cải cách Kháng nghị
Đời sống Kitô giáo Tây Âu trước thời Calvin
Đầu thế kỷ XVI, Kitô giáo Tây Âu về cơ bản nằm dưới quyền lãnh đạo của Giáo hội Công giáo Rôma. Giáo hội giữ vai trò tôn giáo và có ảnh hưởng lớn đến chính trị, giáo dục, pháp luật và đời sống xã hội.
Trong nhiều thế kỷ, bên trong Giáo hội đã xuất hiện những tiếng nói kêu gọi canh tân. Một số học giả, tu sĩ và giáo sĩ phê phán tình trạng lạm quyền, đời sống xa hoa của một bộ phận hàng giáo sĩ, việc buôn bán chức vụ và những biểu hiện bị cho là xa rời tinh thần của Kinh Thánh.
Sự phát triển của kỹ thuật in ấn, phong trào nhân văn Phục hưng và việc nghiên cứu Kinh Thánh bằng các ngôn ngữ nguyên bản như Hebrew và Hy Lạp cũng tạo điều kiện để nhiều học giả đặt lại những vấn đề thần học vốn lâu nay được giải thích chủ yếu qua truyền thống giáo hội.
Martin Luther và làn sóng Cải cách đầu tiên
Năm 1517, Martin Luther công bố 95 luận điểm liên quan đến việc rao bán ân xá. Sự kiện này thường được xem là một cột mốc mở đầu phong trào Cải cách Kháng nghị, mặc dù những nguyên nhân của cuộc Cải cách đã hình thành từ trước đó.
Tư tưởng của Luther nhanh chóng lan từ Đức sang nhiều vùng châu Âu. Tại Thụy Sĩ, Huldrych Zwingli dẫn dắt công cuộc cải cách ở Zürich. Tại Strasbourg, Martin Bucer xây dựng một mô hình cải cách có tính dung hòa và chú trọng tổ chức Hội thánh.
John Calvin đến với phong trào Cải cách như thế nào?
Thời điểm và diễn biến cụ thể trong quá trình Calvin chuyển từ Công giáo sang lập trường Kháng nghị vẫn là vấn đề được các nhà nghiên cứu thảo luận. Trong một ghi chép về sau, Calvin nhắc đến việc Thiên Chúa đã khiến tâm trí ông trở nên dễ tiếp nhận sự dạy dỗ. Tuy nhiên, ông không để lại một bản tường thuật chi tiết như câu chuyện cải đạo của một số nhân vật Kitô giáo khác.
Tư liệu hiện có cho thấy vào đầu thập niên 1530, Calvin đã tiếp xúc ngày càng sâu với các tư tưởng cải cách. Ông tin rằng Hội thánh cần trở về với Kinh Thánh, đặt Đức Kitô ở trung tâm và loại bỏ những thực hành mà ông cho rằng không có cơ sở rõ ràng trong Lời Chúa.
Năm 1533, một bài diễn văn có nội dung cải cách do Nicolas Cop, hiệu trưởng Đại học Paris, trình bày đã gây tranh cãi lớn. Calvin được cho là có liên hệ với bài diễn văn này, dù mức độ tham gia của ông không hoàn toàn rõ ràng. Trước áp lực của nhà chức trách, Calvin phải rời Paris và sống tại nhiều nơi khác nhau.
Sau những cuộc đàn áp người Kháng nghị tại Pháp, ông rời quê hương và đến Basel. Tại đây, Calvin hoàn thành ấn bản đầu tiên của tác phẩm quan trọng nhất trong sự nghiệp của mình.
John Calvin và công cuộc Cải cách tại Geneva
Cuộc gặp với Guillaume Farel
Năm 1536, trên đường đến Strasbourg, Calvin phải đi vòng qua Geneva vì tình hình chiến sự. Ông dự định chỉ ở lại thành phố trong một thời gian ngắn để tiếp tục nghiên cứu.
Tại Geneva, nhà Cải cách Guillaume Farel biết đến Calvin và thuyết phục ông ở lại trợ giúp công cuộc cải cách. Theo lời kể về sau của Calvin, Farel đã dùng những lời cảnh báo rất mạnh mẽ, khiến ông coi việc ở lại Geneva như một lời kêu gọi không thể từ chối.
Calvin khi ấy mới khoảng 27 tuổi, chưa có nhiều kinh nghiệm mục vụ. Ông cùng Farel xây dựng bản tuyên xưng đức tin, giáo lý và các quy định cho đời sống tôn giáo của thành phố.
Bị trục xuất khỏi Geneva
Những đề nghị cải cách của Calvin và Farel nhanh chóng gặp sự phản đối. Mâu thuẫn liên quan đến thần học và xoay quanh quyền quản lý Tiệc Thánh, kỷ luật Hội thánh và thẩm quyền của chính quyền thành phố.
Năm 1538, Hội đồng Geneva buộc Calvin và Farel rời khỏi thành phố. Sự kiện này cho thấy Calvin không nắm quyền lực tuyệt đối tại Geneva như một số cách mô tả đơn giản thường gợi ra.
Sau khi bị trục xuất, Calvin đến Strasbourg theo lời mời của Martin Bucer. Giai đoạn tại Strasbourg từ năm 1538 đến năm 1541 có ý nghĩa đặc biệt đối với sự trưởng thành của ông.
