Nên làm gì khi vợ chồng không cùng đức tin? Gợi ý đối thoại, tôn trọng tự do lương tâm, cầu nguyện và giáo dục con cái trong gia đình.
Khi bước vào hôn nhân, nhiều người mong rằng vợ chồng đồng hành trong đời sống thường ngày và có thể chia sẻ cùng một niềm tin, cùng cầu nguyện và cùng hướng dẫn con cái trong đời sống đạo. Tuy nhiên, thực tế không phải gia đình nào cũng có được sự hòa hợp ấy. Có người kết hôn với một tín hữu thuộc hệ phái Kitô giáo khác, có người lập gia đình với người chưa lãnh nhận phép Rửa, cũng có trường hợp cả hai từng cùng đạo nhưng một người dần xa rời việc thực hành đức tin.
Sự khác biệt về niềm tin không nhất thiết làm cho hôn nhân thất bại, nhưng có thể tạo nên những khó khăn sâu sắc. Những bất đồng thường liên quan đến việc đi lễ hay cầu nguyện và ảnh hưởng đến cách nhìn về hôn nhân, giáo dục con cái, ngày lễ, tang lễ, quan hệ với hai bên gia đình và những quyết định quan trọng trong cuộc sống.
Đối với người Công giáo, câu hỏi “nên làm gì khi người vợ hoặc chồng không cùng đức tin?” không thể chỉ được trả lời bằng lời khuyên cố gắng thuyết phục người kia theo đạo. Điều quan trọng hơn là học cách trung thành với đức tin của mình, tôn trọng tự do lương tâm của người bạn đời, bảo vệ sự hiệp nhất gia đình và làm chứng cho Tin Mừng bằng tình yêu chân thành.
Hiểu đúng thế nào là vợ chồng không cùng đức tin
Trong đời sống thường ngày, cụm từ “không cùng đức tin” có thể được sử dụng cho nhiều hoàn cảnh rất khác nhau. Việc phân biệt rõ từng trường hợp giúp vợ chồng lựa chọn cách ứng xử phù hợp, đồng thời tránh những nhận định quá đơn giản hoặc mang tính phán xét.
Hôn nhân giữa người Công giáo và Kitô hữu không Công giáo
Đây là trường hợp một người Công giáo kết hôn với một người đã được rửa tội trong một cộng đồng Kitô giáo khác, chẳng hạn Chính Thống giáo hoặc một hệ phái Tin Lành.
Theo cách gọi của Giáo hội Công giáo, đây là hôn nhân hỗn hợp. Hai người vẫn có điểm chung quan trọng là cùng tin vào Thiên Chúa và cùng nhìn nhận Đức Giêsu Kitô, nhưng có thể khác nhau về giáo lý, bí tích, cơ cấu Giáo hội, cách thờ phượng và thực hành tôn giáo.
Hôn nhân giữa người Công giáo và người chưa được rửa tội
Đây là trường hợp một bên là người Công giáo, còn bên kia theo một tôn giáo ngoài Kitô giáo hoặc không theo tôn giáo nào và chưa lãnh nhận phép Rửa.
Trong giáo luật Công giáo, trường hợp này được gọi là hôn nhân có sự khác biệt về tôn giáo hoặc “dị giáo”, theo nghĩa chuyên môn của cụm từ disparity of cult. Cách gọi này nhằm phân loại tình trạng giáo luật, không mang ý xúc phạm hay đánh giá thấp niềm tin của người khác.
Một người có đạo nhưng không còn thực hành đức tin
Có những đôi vợ chồng cùng được rửa tội trong Giáo hội Công giáo, nhưng sau một thời gian, một người không còn đi lễ, không cầu nguyện hoặc công khai cho rằng mình không còn tin.
Tình trạng này khác với hôn nhân khác đạo theo nghĩa giáo luật, nhưng trong đời sống gia đình, những khó khăn có thể không kém phần sâu sắc. Người còn thực hành đức tin có thể cảm thấy cô đơn, thất vọng hoặc lo lắng cho đời sống đạo của con cái. Người không còn thực hành đạo lại có thể cảm thấy bị kiểm soát, phán xét hoặc thường xuyên bị nhắc nhở.
Một người có niềm tin nhưng thực hành theo cách khác
Không ít gia đình gặp khó khăn dù cả hai đều nhận mình là người Công giáo. Một người coi việc tham dự Thánh lễ, cầu nguyện và giáo dục đức tin cho con cái là ưu tiên; người kia chỉ giữ đạo theo truyền thống gia đình hoặc tham dự các nghi lễ vào một số dịp đặc biệt.
Sự khác biệt ở đây không hẳn là có đạo và không có đạo, mà là khác nhau về mức độ thực hành và cách hiểu đời sống đức tin. Muốn giải quyết, vợ chồng cần tránh gắn nhãn cho nhau như “khô khan”, “nguội lạnh”, “cuồng đạo” hoặc “giả hình”. Những nhãn gọi ấy thường làm tổn thương nhiều hơn là giúp người kia thay đổi.
Sự khác biệt đức tin có phải là dấu chấm hết cho hôn nhân?
Không nên phủ nhận những khó khăn của hôn nhân không cùng đức tin. Đức tin không chỉ là một sở thích cá nhân mà có thể chi phối cách một người hiểu về ý nghĩa cuộc đời, hôn nhân, sự chung thủy, sinh con, tha thứ, đau khổ và cái chết. Khi hai người có những nền tảng khác nhau, nhiều quyết định tưởng như nhỏ cũng có thể trở thành nguyên nhân xung đột.
Tuy nhiên, sự khác biệt đức tin không tự động đồng nghĩa với việc hôn nhân không thể hạnh phúc. Một người không cùng tôn giáo vẫn có thể là người bạn đời chung thủy, biết hy sinh, tôn trọng gia đình và sống theo lương tâm ngay thẳng. Ngược lại, việc cùng mang danh nghĩa tôn giáo không bảo đảm rằng vợ chồng sẽ luôn biết yêu thương, đối thoại và tha thứ.
Giáo lý Công giáo không coi sự khác biệt tôn giáo là điều có thể xem nhẹ, nhưng cũng không khẳng định rằng mọi cuộc hôn nhân như vậy đều thất bại. Điều quan trọng là hai người có thực sự tôn trọng nhau, hiểu rõ những khác biệt và cùng xây dựng một nền tảng chung cho đời sống gia đình hay không.
Trong hôn nhân, người có đức tin không được phép coi mình ở vị trí cao hơn người bạn đời. Đức tin chân thành phải giúp con người khiêm nhường, kiên nhẫn, trung tín và nhân hậu hơn. Khi niềm tin bị sử dụng để chỉ trích, đe dọa hoặc kiểm soát người kia, nó đã bị tách khỏi tinh thần yêu thương mà người tín hữu được mời gọi thực hành.
Tôn trọng tự do lương tâm của người bạn đời
Tự do tôn giáo là nguyên tắc dành cho xã hội và phải được tôn trọng ngay trong gia đình. Không ai nên bị ép buộc tham gia một nghi lễ, tuyên xưng một niềm tin hoặc từ bỏ truyền thống của mình chỉ vì áp lực hôn nhân.
Không ép buộc người kia theo đạo
Người Công giáo có thể giới thiệu đức tin, mời người bạn đời tham dự một số sinh hoạt phù hợp hoặc giúp họ gặp người có khả năng giải đáp thắc mắc. Tuy nhiên, việc tìm hiểu và đón nhận đức tin phải là lựa chọn tự do của chính người ấy.
Không nên đặt điều kiện tình cảm như:
- “Nếu yêu tôi thì phải theo đạo.”
- “Không chịu đi lễ nghĩa là không tôn trọng gia đình.”
- “Theo đạo thì cha mẹ tôi mới chấp nhận.”
- “Không chịu học giáo lý thì sau này đừng trách.”
Những lời ấy có thể tạo nên sự tuân theo bên ngoài nhưng khó dẫn đến một đời sống đức tin chân thành.
Không chế giễu niềm tin của nhau
Sự tôn trọng phải đến từ cả hai phía. Người Công giáo không nên miệt thị niềm tin của người bạn đời; ngược lại, người không cùng đức tin cũng không nên chế giễu việc cầu nguyện, đi lễ hoặc thực hành tôn giáo của vợ hay chồng.
Có thể không đồng ý với nhau về tín lý, nhưng vẫn cần tôn trọng phẩm giá và lương tâm của nhau. Trong gia đình, những câu nói mỉa mai lặp đi lặp lại có thể gây tổn thương sâu sắc hơn một cuộc tranh luận lớn.
Không biến sự im lặng thành thỏa thuận
Nhiều đôi vợ chồng tránh nói về tôn giáo vì sợ mâu thuẫn. Trong thời gian đầu, họ cho rằng “đạo ai người nấy giữ” là đủ. Tuy nhiên, khi có con, khi cha mẹ già yếu hoặc khi gia đình gặp biến cố, những vấn đề chưa được bàn bạc có thể xuất hiện cùng lúc.
Tôn trọng sự khác biệt không có nghĩa là không bao giờ nói đến khác biệt. Hai người cần có những thỏa thuận rõ ràng, được xây dựng qua đối thoại và có thể được điều chỉnh khi hoàn cảnh thay đổi.
Việc giáo dục đức tin cho con cái
Con cái thường là vấn đề nhạy cảm nhất trong những gia đình không cùng đức tin. Khi cha mẹ chưa thống nhất, trẻ có thể bị đặt vào tình thế phải lựa chọn giữa hai người mình yêu thương.
Không dùng con cái làm công cụ tranh thắng
Cha hoặc mẹ không nên nói với con rằng niềm tin của người kia là sai lầm, lạc hậu hoặc nguy hiểm. Cũng không nên yêu cầu trẻ giữ bí mật những sinh hoạt tôn giáo với người còn lại.
Khi trẻ cảm thấy phải đứng về một phía, các em có thể hình thành thái độ sợ hãi, chống đối hoặc thờ ơ với tôn giáo. Những căng thẳng giữa cha mẹ đôi khi gây ảnh hưởng lớn hơn bản thân sự khác biệt niềm tin.
Người Công giáo có trách nhiệm gì?
Theo kỷ luật Công giáo đối với hôn nhân hỗn hợp, người Công giáo được yêu cầu tuyên bố sẵn sàng tránh nguy cơ mất đức tin và thành thật hứa làm những gì trong khả năng để con cái được rửa tội, giáo dục trong Giáo hội Công giáo. Người bạn đời không Công giáo cần được thông báo về lời hứa và trách nhiệm ấy, nhưng giáo luật không mô tả họ như người bị buộc phải đưa ra cùng một lời hứa.
Cụm từ “làm tất cả những gì trong khả năng” cần được hiểu trong bối cảnh đời sống hôn nhân thực tế. Người Công giáo không được sử dụng bạo lực, lừa dối hoặc phá vỡ sự tin tưởng để thực hiện trách nhiệm của mình. Điều cần thiết là đối thoại sớm, kiên trì làm chứng và tìm kiếm sự hướng dẫn mục vụ.
Dạy con tôn trọng cả cha lẫn mẹ
Một đứa trẻ có thể được giáo dục theo đức tin Công giáo mà vẫn được dạy tôn trọng người cha hoặc người mẹ không cùng tôn giáo. Cha mẹ cần giúp trẻ hiểu rằng sự khác biệt niềm tin không làm giảm phẩm giá hoặc tình yêu của một người.
Người Công giáo có thể giải thích cho con rằng gia đình đang có những khác biệt, nhưng mọi thành viên đều cần sống chân thành, yêu thương và không xúc phạm lương tâm của nhau.
Trả lời câu hỏi của trẻ một cách trung thực
Khi trẻ hỏi tại sao mẹ đi lễ còn cha không đi, không nên đưa ra những câu trả lời mang tính kết án. Có thể nói:
“Cha và mẹ có hành trình niềm tin khác nhau. Mẹ là người Công giáo và việc đi lễ rất quan trọng với mẹ. Cha chưa chia sẻ niềm tin ấy, nhưng cha vẫn yêu thương và chăm sóc gia đình.”
Câu trả lời trung thực, đơn giản và phù hợp với lứa tuổi giúp trẻ hiểu sự khác biệt mà không phải mang tâm lý xấu hổ hoặc chia rẽ.
Có nên cầu nguyện cho người bạn đời thay đổi đức tin?
Người Công giáo có thể cầu nguyện cho vợ hoặc chồng nhận biết Thiên Chúa, tìm được bình an và được hướng dẫn trên hành trình đời sống. Việc cầu nguyện như vậy xuất phát từ tình yêu và niềm hy vọng.
Tuy nhiên, lời cầu nguyện không nên bị hiểu như một cách ép buộc Thiên Chúa làm cho người kia trở thành điều mình mong muốn. Người tín hữu cũng cần cầu xin cho chính mình có lòng kiên nhẫn, biết lắng nghe, nhận ra sai lỗi và yêu thương đúng cách.
Có thể cầu nguyện bằng những lời đơn sơ:
“Lạy Chúa, xin gìn giữ gia đình con. Xin giúp con biết yêu thương người bạn đời bằng sự chân thành và kiên nhẫn. Xin soi sáng cho mỗi người chúng con biết tìm kiếm điều thiện, tôn trọng nhau và cùng xây dựng bình an.”
Không nhất thiết phải đọc lời cầu nguyện này trước mặt người bạn đời nếu họ cảm thấy không thoải mái. Cầu nguyện âm thầm không phải là che giấu, mà là giữ cho đời sống nội tâm không trở thành áp lực đối với người kia.
Nếu một ngày người bạn đời muốn tìm hiểu đức tin, hãy để họ tiến đi với nhịp độ phù hợp. Không nên vội vàng công bố với họ hàng, gây áp lực phải chịu phép Rửa hoặc coi một vài lần tham dự Thánh lễ là dấu hiệu họ đã sẵn sàng gia nhập Giáo hội.
