Cựu Ước là phần đầu của Kinh Thánh Kitô giáo, ghi lại giao ước giữa Thiên Chúa với dân Israel và chuẩn bị cho Tân Ước.
Cựu Ước là một trong hai phần lớn của Kinh Thánh Kitô giáo, cùng với Tân Ước tạo nên nền tảng đức tin, giáo lý và đời sống phụng vụ của các cộng đoàn Kitô hữu. Dù được gọi là “Cựu Ước”, phần Kinh Thánh này không mang nghĩa cũ kỹ hay bị loại bỏ, mà chỉ về giao ước xưa giữa Thiên Chúa với dân Israel, được Kitô giáo đọc trong tương quan với giao ước mới nơi Chúa Giêsu Kitô. Để hiểu Kinh Thánh Kitô giáo, không thể bỏ qua Cựu Ước, vì nơi đây chứa đựng những câu chuyện về sáng tạo, tội lỗi, ơn gọi, lề luật, ngôn sứ, khôn ngoan, niềm hy vọng cứu độ và hành trình đức tin của con người trước Thiên Chúa.
Cựu Ước là gì?
Cựu Ước là phần thứ nhất của Kinh Thánh Kitô giáo, gồm các sách được hình thành trong truyền thống tôn giáo của Israel cổ đại. Nội dung Cựu Ước kể lại mối tương quan giữa Thiên Chúa với nhân loại nói chung và với dân Israel nói riêng, từ trình thuật sáng tạo, tổ phụ Abraham, cuộc xuất hành khỏi Ai Cập, giao ước Sinai, lịch sử các vua, các ngôn sứ cho đến những suy tư khôn ngoan về đời sống, đau khổ, công lý và niềm hy vọng.
Trong Kitô giáo, Cựu Ước được đọc như nền tảng chuẩn bị cho Tân Ước. Các Kitô hữu tin rằng những lời hứa, hình ảnh, biến cố và sứ điệp trong Cựu Ước đạt đến ý nghĩa trọn vẹn nơi Chúa Giêsu Kitô. Tuy vậy, Cựu Ước vẫn có giá trị riêng, là phần “mở đầu” cho Tân Ước và là kho tàng tôn giáo, đạo đức, văn hóa và lịch sử sâu rộng.
Cần lưu ý rằng người Do Thái không gọi bộ sách thánh của họ là “Cựu Ước”. Trong Do Thái giáo, các sách này thuộc Kinh Thánh Hebrew, thường được gọi là Tanakh. Cách gọi “Cựu Ước” là cách gọi của Kitô giáo, đặt trong tương quan với “Tân Ước”, tức giao ước mới được tin là hoàn tất nơi Đức Kitô.
Vì sao gọi là “Cựu Ước”?
Từ “ước” trong “Cựu Ước” có nghĩa là giao ước. Trong Kinh Thánh, giao ước là mối cam kết thiêng liêng giữa Thiên Chúa và con người. Thiên Chúa chủ động thiết lập giao ước, ban lời hứa, lề luật và ân huệ; con người được mời gọi đáp lại bằng niềm tin, lòng trung thành và đời sống công chính.
“Cựu Ước” vì thế có thể hiểu là “giao ước xưa”. Đó là giao ước Thiên Chúa thiết lập với các tổ phụ, với ông Abraham, ông Môsê và dân Israel. Giao ước ấy được thể hiện qua lời hứa, lề luật, nghi lễ, đời sống cộng đoàn và niềm hy vọng về một cuộc cứu độ lớn lao hơn.
Trong đức tin Kitô giáo, “Tân Ước” là giao ước mới được thiết lập nơi Chúa Giêsu Kitô. Tuy nhiên, “mới” không có nghĩa là phủ nhận “cũ”. Tân Ước không thể hiểu đầy đủ nếu tách khỏi Cựu Ước. Các chủ đề lớn như sáng tạo, tội lỗi, cứu độ, lễ vượt qua, hy tế, Đấng Mêsia, Nước Thiên Chúa, lòng thương xót và sự công chính đều có gốc rễ sâu xa trong Cựu Ước.
Cựu Ước có bao nhiêu sách?
Số sách Cựu Ước có sự khác nhau giữa các truyền thống Kitô giáo. Trong truyền thống Công giáo, Cựu Ước gồm 46 sách. Trong nhiều truyền thống Tin Lành, Cựu Ước gồm 39 sách. Sự khác biệt chủ yếu nằm ở nhóm sách được Công giáo gọi là sách Đệ nhị quy điển, như Tôbia, Giuđitha, Khôn Ngoan, Huấn Ca, Barúc, 1 Macabê và 2 Macabê, cùng một số phần bổ sung trong sách Étte và Đanien.
Dù khác nhau về số lượng sách, các truyền thống Kitô giáo đều nhìn nhận Cựu Ước là phần thiết yếu của Kinh Thánh. Cựu Ước là tài liệu tôn giáo cổ xưa và là nền tảng để hiểu căn tính đức tin, lịch sử cứu độ và cách Kitô giáo đọc mầu nhiệm Đức Kitô.
Cấu trúc chính của Cựu Ước
Cựu Ước thường được chia thành một số nhóm sách lớn. Cách phân chia có thể khác nhau tùy truyền thống, nhưng nhìn chung gồm các nhóm: Ngũ Thư, các sách lịch sử, các sách khôn ngoan và các sách ngôn sứ.
1. Ngũ Thư
Ngũ Thư là năm sách đầu tiên của Cựu Ước, gồm Sáng Thế, Xuất Hành, Lêvi, Dân Số và Đệ Nhị Luật. Đây là phần nền tảng của Cựu Ước, kể về nguồn gốc thế giới, nguồn gốc nhân loại, tội lỗi, lời hứa cứu độ, các tổ phụ Israel và giao ước Sinai.
Sách Sáng Thế mở đầu bằng trình thuật sáng tạo, cho thấy thế giới không phải là sản phẩm ngẫu nhiên vô nghĩa, mà được đặt trong tương quan với Thiên Chúa là Đấng Tạo Hóa. Sách cũng nói đến phẩm giá con người, sự sa ngã, tội lỗi, bạo lực, nhưng đồng thời cũng hé mở niềm hy vọng qua lời hứa và sự tuyển chọn.
Các sách Xuất Hành, Lêvi, Dân Số và Đệ Nhị Luật tập trung nhiều vào cuộc giải phóng dân Israel khỏi ách nô lệ Ai Cập, hành trình trong sa mạc, giao ước tại núi Sinai và lề luật được ban cho dân. Biến cố Xuất Hành trở thành một trong những ký ức trung tâm của Cựu Ước: Thiên Chúa là Đấng giải thoát, đồng hành và kêu gọi dân sống theo giao ước.
Những nội dung lớn của Cựu Ước
Thiên Chúa là Đấng sáng tạo
Một trong những nội dung nền tảng của Cựu Ước là niềm tin vào Thiên Chúa là Đấng sáng tạo trời đất. Thế giới được nhìn như công trình tốt lành của Thiên Chúa, còn con người được tạo dựng với phẩm giá đặc biệt. Niềm tin này đặt nền cho quan niệm về giá trị sự sống, trách nhiệm chăm sóc thế giới và phẩm giá của mỗi người.
Con người được mời gọi sống trong giao ước
Cựu Ước trình bày con người không chỉ là sinh vật sống theo bản năng, mà là hữu thể có khả năng lắng nghe, đáp lại và bước vào tương quan với Thiên Chúa. Giao ước là trung tâm của tương quan ấy. Qua giao ước, con người được mời gọi sống trung thành, công chính và yêu mến.
Tội lỗi và lòng thương xót
Cựu Ước không che giấu thực tế tội lỗi. Từ câu chuyện sa ngã, bạo lực giữa anh em, bất trung của dân Israel cho đến sự suy đồi của các vua, Kinh Thánh cho thấy tội lỗi làm rạn nứt tương quan giữa con người với Thiên Chúa, với tha nhân và với chính mình.
Tuy nhiên, Cựu Ước cũng liên tục nói về lòng thương xót. Thiên Chúa không bỏ rơi con người sau sa ngã, không chấm dứt lời hứa khi dân bất trung, không ngừng sai các ngôn sứ đến kêu gọi hoán cải. Đây là một trong những điểm làm nên chiều sâu thiêng liêng của Cựu Ước.
Ý nghĩa của Cựu Ước trong Kinh Thánh Kitô giáo
Cựu Ước giúp hiểu Tân Ước
Không thể hiểu sâu Tân Ước nếu không biết Cựu Ước. Nhiều hình ảnh, biểu tượng và thuật ngữ trong Tân Ước bắt nguồn từ Cựu Ước: Chiên Vượt Qua, giao ước, Đền Thờ, tư tế, hy tế, Môsê, Đavít, ngôn sứ, Mêsia, Nước Thiên Chúa.
Chẳng hạn, để hiểu ý nghĩa Chúa Giêsu là Đấng Cứu Độ, cần biết câu chuyện về tội lỗi, lời hứa và giao ước. Để hiểu Bí tích Thánh Thể, cần biết bối cảnh Lễ Vượt Qua. Để hiểu danh xưng Đấng Mêsia, cần biết niềm hy vọng của Israel trong Cựu Ước.
Cựu Ước cho thấy lịch sử cứu độ
Kitô giáo nhìn Kinh Thánh như lịch sử cứu độ, tức hành trình Thiên Chúa yêu thương, kêu gọi, giáo dục và cứu chuộc con người. Cựu Ước là phần đầu quan trọng của lịch sử ấy. Nó cho thấy Thiên Chúa không hành động một cách trừu tượng, mà đi vào lịch sử cụ thể của một dân tộc, qua những biến cố, con người, lời hứa và thử thách.
Cựu Ước nuôi dưỡng đời sống cầu nguyện
Nhiều lời cầu nguyện trong Kitô giáo bắt nguồn từ Cựu Ước, đặc biệt là Thánh Vịnh. Các tu sĩ, linh mục, giáo dân và cộng đoàn Kitô hữu sử dụng Thánh Vịnh trong phụng vụ, giờ kinh và cầu nguyện cá nhân. Điều này cho thấy Cựu Ước để học và để cầu nguyện và sống đức tin.
