Tìm hiểu lời cầu nguyện trong Kitô giáo có ích ra sao, vì sao đôi khi không được đáp lại và cách cầu nguyện trưởng thành.
Cầu nguyện là một trong những thực hành căn bản nhất của đời sống Kitô hữu. Người ta cầu nguyện khi vui mừng, lúc biết ơn, khi đứng trước một lựa chọn khó khăn, trong bệnh tật, mất mát hoặc những ngày tưởng như không còn điểm tựa. Tuy nhiên, một câu hỏi vẫn thường được đặt ra: những lời cầu nguyện có thật sự đem lại ích lợi hay chỉ là cách con người tự trấn an mình?
Câu hỏi này không thể được giải quyết chỉ bằng việc thống kê có bao nhiêu điều đã xin trở thành hiện thực. Trong Kitô giáo, cầu nguyện không phải một kỹ thuật để buộc Thiên Chúa làm theo mong muốn của con người. Lời cầu nguyện trước hết là cuộc gặp gỡ, đối thoại và xây dựng mối tương quan giữa con người với Thiên Chúa. Vì vậy, giá trị của cầu nguyện nằm ở kết quả bên ngoài và thể hiện qua sự biến đổi trong tâm hồn, cách nhìn và hành động của người cầu nguyện.
Điều đó không có nghĩa mọi lời cầu nguyện đều tự động đem lại bình an, cũng không đồng nghĩa người có đức tin sẽ tránh được đau khổ. Muốn hiểu cầu nguyện có ích như thế nào, cần phân biệt niềm tin tôn giáo với bằng chứng khoa học, đồng thời nhìn nhận cả những giới hạn, ngộ nhận và khó khăn trong thực hành.
Cầu nguyện trong Kitô giáo được hiểu như thế nào?
Trong nghĩa rộng, cầu nguyện là việc con người hướng lòng về Thiên Chúa. Đó có thể là lời nói thành tiếng, lời đọc thầm, một bài thánh ca, khoảng lặng suy niệm hoặc sự hiện diện âm thầm trước Thiên Chúa.
Người cầu nguyện có thể bày tỏ niềm vui, nỗi sợ, sự biết ơn, lỗi lầm, khát vọng và những câu hỏi chưa có lời giải. Vì thế, cầu nguyện không chỉ là “xin điều gì đó”. Lời nguyện xin chỉ là một phần trong đời sống cầu nguyện của Kitô hữu.
Trong truyền thống Kitô giáo, thường có thể nhận ra một số hình thức cầu nguyện chính:
- Thờ lạy: nhìn nhận Thiên Chúa là Đấng Tạo Hóa và là nguồn mạch của sự sống.
- Tạ ơn: cảm tạ về những điều đã nhận được, từ những ân huệ lớn lao đến các niềm vui bình dị.
- Sám hối: thừa nhận lỗi lầm, xin được tha thứ và quyết tâm sửa đổi.
- Cầu xin: trình bày những nhu cầu cá nhân trước Thiên Chúa.
- Cầu thay: cầu nguyện cho gia đình, cộng đồng, người đau khổ, người đã qua đời hoặc những nhu cầu chung của xã hội.
- Chiêm niệm: ở lại trong thinh lặng, hướng tâm trí và tình yêu về Thiên Chúa.
- Chúc tụng: ca ngợi sự tốt lành, thánh thiện và tình yêu của Thiên Chúa.
Các truyền thống Kitô giáo có cách thực hành không hoàn toàn giống nhau. Công giáo và Chính Thống giáo dành vị trí quan trọng cho phụng vụ, các giờ kinh, thánh vịnh và những lời nguyện đã được lưu truyền trong Hội Thánh. Tín hữu cũng có thể xin Đức Maria và các thánh chuyển cầu, nghĩa là cùng cầu nguyện với họ và xin họ cầu thay trước Thiên Chúa, chứ không coi các thánh là Thiên Chúa.
Nhiều hệ phái Tin Lành nhấn mạnh lời cầu nguyện trực tiếp với Thiên Chúa nhờ Đức Giêsu Kitô, thường ít sử dụng những công thức cầu nguyện cố định và không thực hành việc xin các thánh chuyển cầu. Dù có khác biệt, các cộng đồng Kitô giáo đều nhìn nhận cầu nguyện là thành phần thiết yếu của đời sống đức tin.
Cầu nguyện có phải là cách xin điều mình muốn?
Một trong những hiểu lầm phổ biến là xem cầu nguyện như một phương tiện để đạt được điều mong muốn. Theo cách nhìn này, nếu cầu nguyện đủ lâu, đủ thành tâm hoặc sử dụng đúng lời, con người sẽ nhận được kết quả tương ứng.
Cách hiểu ấy dễ biến cầu nguyện thành một dạng trao đổi: con người dâng lễ, đọc kinh hoặc hứa làm việc thiện để đổi lấy sức khỏe, tiền bạc, thành công hay sự bảo vệ. Đây không phải là ý nghĩa đầy đủ của cầu nguyện trong Kitô giáo.
Khi dạy các môn đệ cầu nguyện, Đức Giêsu đặt việc tôn kính Thiên Chúa và đón nhận ý muốn của Ngài trước những nhu cầu cá nhân. Trong lời nguyện tại vườn Ghếtsêmani trước cuộc khổ nạn, Đức Giêsu bày tỏ nỗi sợ và mong muốn của mình nhưng vẫn đặt quyết định sau cùng trong thánh ý của Chúa Cha.
Điều này cho thấy Kitô hữu được phép cầu xin một cách cụ thể. Người tín hữu có thể xin được chữa lành, tìm được việc làm, vượt qua khủng hoảng hoặc hòa giải với người thân. Tuy nhiên, lời cầu xin luôn đi cùng thái độ tín thác: con người trình bày điều mình mong muốn nhưng không đòi Thiên Chúa phải thực hiện đúng thời gian và phương thức đã định trước.
Cầu nguyện vì thế không phải hành vi điều khiển Thiên Chúa. Nó là việc con người đặt ước muốn của mình trước Thiên Chúa và học cách nhận ra điều gì thật sự tốt lành, chính đáng và phù hợp với tình yêu.
Những ích lợi tinh thần thường gắn với việc cầu nguyện
Theo đức tin Kitô giáo, cầu nguyện có ích. Nhưng “có ích” không nhất thiết đồng nghĩa với việc mọi hoàn cảnh đều thay đổi theo mong muốn của người cầu nguyện.
Có những trường hợp người tín hữu tin rằng lời cầu nguyện đã được đáp lại qua một biến chuyển cụ thể: bệnh tình được cải thiện, một mối quan hệ được hàn gắn, công việc khó khăn tìm được hướng giải quyết hoặc một nguy hiểm được vượt qua. Những trải nghiệm ấy có ý nghĩa đối với người trong cuộc.
Cầu nguyện giúp con người thành thật với chính mình
Trong đời sống thường ngày, con người có thể che giấu nỗi sợ, sự giận dữ hoặc cảm giác thất bại. Khi cầu nguyện, người tín hữu được mời gọi trình bày mọi điều trước Thiên Chúa, kể cả những suy nghĩ khó nói thành lời.
Sự thành thật ấy có thể giúp con người nhìn rõ điều đang diễn ra trong tâm hồn. Một lời cầu nguyện chân thành không nhất thiết phải trau chuốt. Nó có thể bắt đầu từ những câu rất đơn giản: “Con đang sợ”, “Con không biết phải làm gì”, “Con đang giận”, “Con cần được giúp đỡ”.
Cầu nguyện có thể đem lại sự bình tâm
Việc dành một khoảng thời gian yên tĩnh để thở chậm, suy xét và đặt những lo âu trước Thiên Chúa có thể giúp người cầu nguyện giảm bớt cảm giác hỗn loạn. Các vấn đề có thể vẫn còn đó, nhưng người tín hữu có cơ hội nhìn chúng trong một không gian nội tâm rộng hơn.
Sự bình tâm này không phải lúc nào cũng xuất hiện ngay lập tức. Có người cầu nguyện nhưng vẫn cảm thấy lo lắng, khô khan hoặc đau buồn. Điều đó không có nghĩa lời cầu nguyện vô ích hoặc đức tin của họ yếu kém. Tâm trạng con người chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, bao gồm sức khỏe, hoàn cảnh sống, sang chấn, áp lực và các mối quan hệ.
Cầu nguyện giúp sắp xếp lại những mong muốn
Nhiều người bắt đầu cầu nguyện bằng một điều mình muốn. Nhưng trong quá trình cầu nguyện, họ có thể nhận ra điều cần thiết không hoàn toàn giống với điều ban đầu đã xin.
Một người có thể cầu xin chiến thắng trong một cuộc tranh chấp, rồi dần nhận ra mình cần sự bình tĩnh và khả năng đối thoại. Một người khác có thể xin tránh mọi khó khăn, nhưng sau đó hiểu rằng mình cần lòng can đảm để đối diện với khó khăn. Có người xin người khác thay đổi, nhưng cuối cùng nhận ra chính mình cũng cần thay đổi cách cư xử.
Cầu nguyện tạo nên sự liên đới cộng đồng
Cầu nguyện chung là một phần quan trọng trong đời sống của nhiều cộng đồng Kitô hữu. Khi cùng cầu nguyện, những người tham dự nhận ra họ không phải đối diện với vui buồn một mình.
Một gia đình cầu nguyện bên người bệnh, một giáo xứ cầu nguyện cho người vừa qua đời hoặc một cộng đoàn cầu nguyện cho nạn nhân thiên tai đều đang diễn tả sự liên đới. Dù lời cầu nguyện không lập tức thay đổi sự việc, sự hiện diện của cộng đồng có thể đem đến nâng đỡ tinh thần rất lớn.
Lời cầu nguyện có làm thay đổi sự việc không?
Đây là câu hỏi khó và không có một lời giải thích đơn giản được mọi Kitô hữu diễn đạt giống nhau.
Theo đức tin Kitô giáo, Thiên Chúa không phải một sức mạnh vô danh mà là Đấng có tương quan với con người. Vì vậy, cầu nguyện không được xem là hành vi nói vào khoảng không. Người tín hữu tin rằng Thiên Chúa lắng nghe và lời cầu nguyện có ý nghĩa trong kế hoạch quan phòng của Ngài.
Tuy nhiên, niềm tin ấy không có nghĩa mọi điều xảy ra đều được Thiên Chúa trực tiếp sắp xếp theo cách dễ hiểu. Kitô giáo đồng thời nhìn nhận tự do của con người, quy luật của tự nhiên, hậu quả của các lựa chọn và thực tại của một thế giới còn nhiều đau khổ.
Khi một người cầu xin mưa, xin khỏi bệnh hoặc xin tránh tai nạn, câu hỏi về việc Thiên Chúa can thiệp thế nào vào thế giới tự nhiên luôn là vấn đề thần học phức tạp. Các truyền thống Kitô giáo có những cách giải thích khác nhau về phép lạ, sự quan phòng và mối liên hệ giữa hành động của Thiên Chúa với các nguyên nhân tự nhiên.
Vì thế, người tín hữu có thể tin rằng Thiên Chúa hành động, nhưng không nên tuyên bố chắc chắn mình biết lý do của mọi sự kiện. Việc quy một biến cố cụ thể cho ý định của Thiên Chúa cần được diễn đạt khiêm tốn.
Đặc biệt, không nên kết luận rằng người được chữa lành là vì có đức tin mạnh hơn, còn người không khỏi bệnh là vì cầu nguyện chưa đủ. Cách giải thích ấy vừa thiếu căn cứ vừa có thể làm tổn thương những người đang đau khổ.
Vì sao có những lời cầu nguyện không được đáp lại?
Hầu như mọi người có đời sống cầu nguyện lâu dài đều từng trải qua cảm giác không được đáp lại. Họ đã cầu xin chân thành nhưng người thân vẫn qua đời, bệnh tật không thuyên giảm, hôn nhân không được hàn gắn hoặc bất công vẫn tiếp diễn.
Trong những hoàn cảnh như vậy, câu trả lời sáo mòn thường không đủ. Người đau khổ cần được lắng nghe hơn là bị giải thích ngay rằng “Thiên Chúa có kế hoạch tốt hơn”.
Điều được xin có thể không thật sự tốt
Con người chỉ nhìn thấy một phần của hoàn cảnh và đôi khi xin những điều có lợi cho mình nhưng gây thiệt hại cho người khác. Hai người đối đầu có thể cùng cầu xin chiến thắng. Hai ứng viên có thể cùng cầu xin được nhận vào một vị trí. Hai đội bóng có thể cùng cầu xin phần thắng.
Không thể hiểu cầu nguyện như cơ chế trong đó ai cầu nhiều hơn sẽ được ưu tiên. Trong nhiều trường hợp, điều được xin không phù hợp với công bằng, tình yêu hoặc lợi ích lâu dài.
Con người vẫn có tự do lựa chọn
Một người có thể cầu nguyện để người thân bỏ rượu, thay đổi tính khí hoặc quay về với gia đình. Lời cầu nguyện có thể nâng đỡ người cầu nguyện và mở ra những cơ hội mới, nhưng không biến người khác thành một cá thể mất tự do.
Trong quan điểm Kitô giáo, Thiên Chúa có thể mời gọi và ban ơn, nhưng con người vẫn có khả năng đón nhận hoặc từ chối. Vì vậy, không phải mọi đổ vỡ trong quan hệ đều được giải quyết chỉ bằng việc một bên cầu nguyện.
Thế giới vận hành theo các quy luật tự nhiên
Bệnh tật, tuổi già, thiên tai và cái chết là những thực tại của đời sống. Người Kitô hữu có thể cầu xin sự chữa lành và đồng thời tìm kiếm việc điều trị. Nếu bệnh không khỏi, điều đó không chứng minh rằng Thiên Chúa không lắng nghe, nhưng cũng không nên dùng những lý giải tôn giáo để phủ nhận kiến thức y học.
Cầu nguyện không thay thế thuốc men, phẫu thuật, tiêm chủng, tư vấn tâm lý hoặc các biện pháp an toàn cần thiết. Đức tin và trách nhiệm chăm sóc sức khỏe không loại trừ nhau.
Câu trả lời có thể không giống điều mong đợi
Trong kinh nghiệm của nhiều tín hữu, hoàn cảnh bên ngoài có thể không thay đổi nhưng họ nhận được sức mạnh để tiếp tục sống, khả năng chấp nhận, lòng can đảm để hành động hoặc sự nâng đỡ từ cộng đồng.
Đối với họ, đó cũng là một hình thức lời cầu nguyện được đáp lại. Tuy nhiên, cách diễn giải này chỉ nên được chia sẻ với sự khiêm tốn. Không nên áp đặt nó lên một người đang đau buồn, như thể họ buộc phải nhanh chóng tìm thấy ý nghĩa trong mất mát.
Có những điều con người chưa thể hiểu
Kitô giáo không đưa ra lời giải hoàn toàn đơn giản cho vấn đề đau khổ. Kinh Thánh có nhiều câu chuyện về những con người kêu cầu nhưng phải chờ đợi, nghi ngờ hoặc đi qua bóng tối. Ngay cả Đức Giêsu trong cuộc khổ nạn cũng diễn tả nỗi cô đơn sâu sắc.
Do đó, cảm giác Thiên Chúa im lặng không nhất thiết đồng nghĩa với việc một người đã mất đức tin. Đôi khi, việc tiếp tục cầu nguyện trong khô khan chính là một hành vi trung thành, dù người cầu nguyện không cảm nhận được sự an ủi rõ rệt.
