Tìm hiểu căn đồng, thánh bản mệnh và những dấu hiệu thường được nhắc đến trong tín ngưỡng thờ Mẫu, tránh mê tín và hiểu sai.
“Căn đồng”, “căn số”, “thánh bản mệnh” hay “căn cao số nặng” là những cách nói thường xuất hiện trong cộng đồng thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, Tứ phủ. Trong đời sống hiện nay, các khái niệm này còn được lan truyền rộng rãi trên mạng xã hội, đôi khi đi kèm những bảng tra cứu theo ngày sinh, tuổi âm lịch, giấc mơ hoặc tính cách.
Tuy nhiên, căn đồng không phải là một khái niệm có thể xác định bằng công thức thống nhất. Những biểu hiện như hay mơ thấy đền phủ, thích nghe hát văn, gặp nhiều trắc trở hoặc cảm thấy xúc động khi đến nơi thờ tự đều có thể được giải thích theo nhiều cách khác nhau. Chúng không đủ để khẳng định một người “bắt buộc phải ra đồng”.
Để hiểu đúng vấn đề, cần đặt căn đồng và thánh bản mệnh trong không gian văn hóa của tín ngưỡng thờ Mẫu, đồng thời phân biệt rõ giữa quan niệm của cộng đồng thực hành với các vấn đề thuộc đời sống tâm lý, sức khỏe và hoàn cảnh xã hội.
Căn đồng là gì?
Cách hiểu về chữ “căn” trong tín ngưỡng dân gian
Trong ngôn ngữ đời thường, “căn” có thể được hiểu là gốc rễ, nền tảng hoặc mối duyên đã hình thành từ trước. Khi đi vào đời sống tín ngưỡng, chữ “căn” thường được dùng để nói về mối liên hệ tinh thần giữa một người với một tôn giáo, một vị thần linh hoặc một truyền thống thờ phụng.
Căn đồng theo quan niệm của một số cộng đồng thờ Mẫu
Theo quan niệm phổ biến trong một số bản hội, căn đồng là căn duyên được cho là gắn với việc phụng sự các vị Thánh trong hệ thống thần điện Tam phủ, Tứ phủ. Người được cộng đồng nhìn nhận là có căn đồng có thể trải qua một quá trình tìm hiểu, theo thầy, học phép tắc cửa đền và sau đó thực hành nghi lễ trình đồng mở phủ để trở thành thanh đồng.
Căn đồng là niềm tin, không phải chẩn đoán khoa học
Cho đến nay không có xét nghiệm y khoa, phép tính tử vi hay tiêu chuẩn khoa học nào có thể xác nhận một người có căn đồng. Những cách nhận biết căn đồng được lưu truyền chủ yếu dựa trên kinh nghiệm của từng bản hội, đồng thầy hoặc cộng đồng địa phương.
Căn đồng có giống căn duyên không?
Trong giao tiếp thường ngày, căn đồng và căn duyên đôi khi được sử dụng thay thế cho nhau, nhưng hai cách gọi này có thể mang phạm vi khác nhau.
“Căn duyên” là khái niệm rộng. Một người yêu mến đền phủ, thành tâm thờ Mẫu, thường xuyên tham gia lễ hội, công quả hoặc tìm hiểu văn hóa hát văn có thể được nói là có duyên với cửa Thánh. Người đó không nhất thiết phải trở thành thanh đồng.
“Căn đồng” thường được hiểu hẹp hơn, liên quan đến vai trò của người thực hành hầu đồng. Theo quan niệm của một số bản hội, người có căn đồng không chỉ có lòng tin mà còn mang trách nhiệm phụng sự thông qua nghi lễ và sự hướng dẫn của đồng thầy.
Tuy nhiên, ranh giới giữa hai khái niệm không phải lúc nào cũng rõ. Mỗi vùng, mỗi bản hội và mỗi người thực hành có thể giải thích khác nhau. Không có một tổ chức giáo hội thống nhất đứng ra ban hành bộ tiêu chí chung về căn đồng cho toàn bộ cộng đồng thờ Mẫu.
Do đó, không phải cứ thích đi đền, nghe hát văn hoặc xúc động trước ban thờ là có căn đồng. Những cảm xúc đó cũng có thể xuất phát từ lòng mộ đạo, ký ức gia đình, sự đồng cảm với âm nhạc dân gian hoặc nhu cầu tìm kiếm điểm tựa tinh thần.
“Căn cao số nặng” có nghĩa là gì?
“Căn cao số nặng” là cách nói dân gian thường được dùng để chỉ người được cho là có căn đồng mạnh, khó trì hoãn việc trình đồng hoặc thường trải qua nhiều thử thách trước khi bước vào cửa Thánh.
Một số người thực hành giải thích rằng “căn cao” nói về mối duyên sâu với nhà Thánh, còn “số nặng” hàm ý người đó phải chịu nhiều khó khăn, bệnh tật, trắc trở hoặc bất an nếu chưa nhận ra con đường tín ngưỡng của mình.
Cách giải thích này phản ánh thế giới quan của một bộ phận tín đồ, nhưng không phải quy luật đã được kiểm chứng. Trong thực tế, ốm đau, làm ăn thất bại, mâu thuẫn gia đình hoặc khủng hoảng tinh thần đều có những nguyên nhân cụ thể cần được xem xét thận trọng.
Việc dùng cụm từ “căn cao số nặng” để gây sợ hãi, ép một người làm lễ tốn kém hoặc khẳng định rằng không mở phủ sẽ gặp tai họa là biểu hiện cần cảnh giác. Tín ngưỡng chân thành không nên được xây dựng trên sự đe dọa.
Thánh bản mệnh là gì?
Cách hiểu trong một số cộng đồng thực hành Đạo Mẫu
Theo quan niệm của một số người theo tín ngưỡng thờ Mẫu, thánh bản mệnh là vị Thánh được tin là có mối liên hệ gần gũi với một người, dẫn dắt người đó trong quá trình tu tập hoặc phụng sự cửa Thánh.
Không nên xác định thánh bản mệnh chỉ bằng năm sinh
Trên mạng hiện có nhiều bảng ghép tuổi âm lịch hoặc can chi với các vị Thánh Tứ phủ. Chẳng hạn, một tuổi nhất định được cho là mang căn một vị Quan, Chầu hoặc Cô nào đó. Những bảng này thường pha trộn nhiều hệ thống quan niệm dân gian và có thể cho kết quả khác nhau.
Thánh bản mệnh không quyết định toàn bộ số phận
Ngay cả khi một người tin mình có thánh bản mệnh, niềm tin ấy cũng không có nghĩa vị Thánh sẽ quyết định thay mọi lựa chọn trong cuộc đời. Con người vẫn phải chịu trách nhiệm về học tập, công việc, gia đình, sức khỏe và cách ứng xử của mình.
Những dấu hiệu thường được cho là người có căn đồng
Những dấu hiệu dưới đây chỉ phản ánh quan niệm được truyền miệng trong một số cộng đồng thực hành. Không có dấu hiệu nào đủ sức khẳng định một người chắc chắn có căn đồng.
Có người thân từng theo cửa Thánh
Một số thanh đồng xuất thân từ gia đình hoặc dòng họ có người từng làm thủ nhang, thanh đồng, cung văn hay thường xuyên phụng sự tại đền phủ. Môi trường gia đình có thể giúp họ tiếp xúc sớm với hát văn, nghi lễ, thần tích và các quy tắc sinh hoạt tín ngưỡng.
Có sự gắn bó đặc biệt với đền phủ và hát văn
Nhiều người kể rằng từ nhỏ họ đã thích đến đền, phủ, miếu, cảm thấy gần gũi với tượng Thánh hoặc đặc biệt xúc động khi nghe hát chầu văn. Có người thuộc lời văn, điệu múa hoặc trình tự các giá hầu rất nhanh dù chưa được học chính thức.
Thường mơ thấy đền, phủ hoặc các hình ảnh linh thiêng
Trong lời kể của một số thanh đồng, trước khi bước vào cửa Thánh họ từng nhiều lần mơ thấy đền phủ, sông nước, núi rừng, rắn, hổ, ngựa, thuyền hoặc người mặc trang phục cổ. Có người cho rằng mình được một vị Thánh gọi tên, trao vật hoặc chỉ đường trong giấc mơ.
