Kinh Thánh nói gì về tà thuật? Giải thích các đoạn Cựu Ước, Tân Ước và cách Kitô hữu nhận biết, ứng xử tỉnh thức.
Tà thuật, bói toán, gọi hồn, phù phép và những cách thức tìm kiếm quyền năng huyền bí đã xuất hiện trong nhiều xã hội cổ đại. Những thực hành này thường bắt nguồn từ mong muốn biết trước tương lai, tránh tai họa, chữa bệnh, chế ngự người khác hoặc kiểm soát những điều vượt ngoài khả năng thông thường của con người.
Kinh Thánh nhiều lần đề cập đến các thầy bói, đồng cốt, người gọi hồn, nhà chiêm đoán và những người thực hành ma thuật. Quan điểm nhất quán của Kinh Thánh là con người không nên tìm cách điều khiển các quyền lực huyền bí, triệu gọi người chết hoặc dựa vào bói toán để định hướng cuộc đời. Đối với đức tin Kitô giáo, lòng tín thác phải được đặt nơi Thiên Chúa chứ không phải ở những kỹ thuật được cho là có khả năng mở ra bí mật của tương lai.
Tuy nhiên, việc tìm hiểu chủ đề này cũng cần sự thận trọng. Không nên dùng các câu Kinh Thánh để gieo sợ hãi, quy kết tùy tiện một người là “phù thủy”, phủ nhận mọi phong tục dân gian hoặc xem mọi hiện tượng chưa giải thích được là tác động của ma quỷ. Cần đọc các đoạn Kinh Thánh trong bối cảnh lịch sử, văn hóa và thần học của chúng, đồng thời phân biệt tà thuật với cầu nguyện, phép lạ, việc tưởng nhớ tổ tiên, hoạt động y học và những biểu hiện văn hóa thông thường.
Tà thuật trong Kinh Thánh được hiểu như thế nào?
Trong tiếng Việt, “tà thuật” thường là một khái niệm khá rộng. Từ này có thể được dùng để chỉ ma thuật gây hại, phù phép, yểm bùa, nguyền rủa, bói toán, gọi hồn hoặc những nghi thức được cho là sử dụng quyền lực vô hình.
Các bản dịch Kinh Thánh không phải lúc nào cũng sử dụng một thuật ngữ giống nhau. Tùy từng đoạn và từng bản dịch, người đọc có thể gặp những từ như:
- Bói toán.
- Chiêm tinh hoặc chiêm đoán.
- Phù phép, yêu thuật hoặc ma thuật.
- Bùa chú.
- Đồng cốt hoặc thông linh.
- Cầu hồn, gọi hồn.
- Xem điềm, giải điềm.
- Thầy pháp hoặc thuật sĩ.
Những từ này không hoàn toàn đồng nghĩa. Bói toán chủ yếu hướng đến việc tìm biết tương lai hoặc điều đang bị che giấu. Gọi hồn là cố gắng liên lạc với người đã chết. Phù phép thường gắn với việc sử dụng câu chú, vật phẩm hoặc nghi thức nhằm tạo ra một kết quả được cho là siêu nhiên. Ma thuật gây hại hướng đến nguyền rủa, khống chế hoặc làm tổn thương người khác.
Dù hình thức khác nhau, các thực hành bị Kinh Thánh phản đối thường có một số đặc điểm chung.
Tìm kiếm tri thức bí mật ngoài đường hướng của Thiên Chúa
Con người muốn biết trước điều gì sẽ xảy ra, ai sẽ thắng hay thua, một cuộc hôn nhân có thành công hay không, bệnh tật có khỏi không hoặc tai họa có sắp đến hay không. Thay vì sử dụng lý trí, kinh nghiệm, lời khuyên khôn ngoan và sự cầu nguyện, người ta tìm đến người bói, đồng cốt hoặc những dấu hiệu được cho là có khả năng tiết lộ tương lai.
Theo quan điểm Kinh Thánh, khát vọng kiểm soát tương lai dễ khiến con người đánh mất sự tự do nội tâm. Họ có thể trở nên phụ thuộc vào lời phán đoán, ngày giờ, điềm báo hoặc những người tự nhận có quyền năng đặc biệt.
Tìm cách điều khiển quyền lực vô hình
Tà thuật không chỉ là tin rằng thế giới có chiều kích thiêng liêng. Điểm đáng chú ý hơn là ý muốn sử dụng, sai khiến hoặc thao túng quyền lực vô hình để đạt mục đích của mình.
Mục đích ấy đôi khi được trình bày là tốt, chẳng hạn cầu may, chữa bệnh, giữ người yêu hoặc bảo vệ gia đình. Tuy nhiên, theo cách nhìn của Kinh Thánh, việc muốn chiếm hữu và sử dụng quyền năng siêu nhiên như một công cụ vẫn khác căn bản với thái độ cầu nguyện và tín thác.
Dùng quyền lực để khống chế hoặc làm hại người khác
Một số hình thức tà thuật được cho là nhằm gây bệnh, tạo bất hòa, làm người khác sợ hãi, khiến một người phải yêu hoặc phục tùng, phá hoại công việc hay trả thù đối phương.
Dù người thực hành có thật sự sở hữu quyền năng như họ tuyên bố hay không, việc đe dọa, lừa dối, lợi dụng nỗi sợ và tìm cách khống chế người khác đã đi ngược lại tinh thần yêu thương, tự do và tôn trọng phẩm giá con người.
Chuyển lòng tín thác từ Thiên Chúa sang một kỹ thuật
Trong tà thuật, người ta thường tin rằng chỉ cần đọc đúng câu, làm đúng nghi thức, sử dụng đúng vật hoặc trả đủ tiền thì kết quả mong muốn sẽ xảy ra. Đây là lối tư duy mang tính máy móc: con người tin rằng mình có thể buộc thế giới thiêng liêng phải vận hành theo ý muốn.
Cầu nguyện trong Kitô giáo không có bản chất như vậy. Người cầu nguyện được mời gọi trình bày nhu cầu của mình, nhưng vẫn tôn trọng sự tự do và ý muốn của Thiên Chúa. Không một công thức, vật phẩm hay nghi lễ nào có thể ép buộc Thiên Chúa phải hành động.
Cựu Ước nói gì về tà thuật?
Cựu Ước được hình thành trong thế giới Cận Đông cổ đại, nơi bói toán, giải mộng, chiêm tinh, cầu hồn và ma thuật hiện diện trong đời sống tôn giáo cũng như chính trị. Các vua chúa có thể tìm đến thầy bói trước chiến tranh; người dân sử dụng bùa chú để cầu sức khỏe, sinh sản hoặc bảo vệ gia đình.
Lời cảnh báo trong sách Đệ Nhị Luật
Đệ Nhị Luật 18,9-14 là một trong những đoạn Kinh Thánh rõ ràng nhất về vấn đề này. Đoạn văn liệt kê nhiều thực hành bị cấm, bao gồm bói toán, chiêm đoán, phù thủy, bùa chú, cầu hồn và tham vấn người chết.
Các điều luật trong sách Lêvi và Xuất Hành
Sách Lêvi cũng cảnh báo dân Israel không được tìm đến đồng cốt hoặc những người tự nhận có thể giao tiếp với thần linh và người chết. Một số điều luật cổ còn đặt ra hình phạt rất nghiêm khắc đối với những người thực hành phù phép.
Vua Sa-un tìm đến bà đồng ở Ên-đo
Câu chuyện nổi tiếng nhất về cầu hồn trong Cựu Ước được kể ở sách Samuel quyển thứ nhất, chương 28.
Ngôn sứ khác với thầy bói như thế nào?
Kinh Thánh có những ngôn sứ loan báo điều sẽ xảy ra. Vì vậy, có người đặt câu hỏi: nếu ngôn sứ có thể nói về tương lai, tại sao bói toán lại bị phản đối?
Tân Ước nói gì về ma thuật và bói toán?
Tân Ước được hình thành trong thế giới Hy Lạp – La Mã, nơi ma thuật, chiêm tinh, bùa hộ mệnh, gọi hồn và các nghi thức huyền bí khá phổ biến. Sách Công vụ Tông đồ ghi lại nhiều cuộc gặp giữa những người rao giảng Tin Mừng với các nhân vật thực hành ma thuật hoặc bói toán.
Ông Simon muốn mua quyền năng thiêng liêng
Công vụ Tông đồ chương 8 kể về một người tên Simon, vốn nổi tiếng trong miền Samari vì những hoạt động ma thuật. Sau khi nghe lời rao giảng, Simon chịu phép rửa. Tuy nhiên, khi thấy các tông đồ đặt tay và các tín hữu nhận được Thánh Thần, ông đề nghị dùng tiền để mua quyền năng ấy.
Thuật sĩ Êlyma chống lại lời rao giảng
Trong Công vụ Tông đồ chương 13, Phaolô và Banaba gặp một người được gọi là Bar-Giêsu, cũng mang tên Êlyma. Nhân vật này được mô tả là một thuật sĩ và tìm cách ngăn cản viên tổng trấn đón nhận đức tin.
Những sách ma thuật bị từ bỏ tại Êphêsô
Công vụ Tông đồ chương 19 kể rằng tại Êphêsô, nhiều người từng thực hành ma thuật đã công khai từ bỏ những việc cũ và đem các sách liên quan ra tiêu hủy.
Thư gửi tín hữu Galát
Trong Galát 5,19-23, Phaolô đặt “phù phép” hoặc “ma thuật” trong danh sách những “việc do xác thịt”. Danh sách này còn bao gồm thờ ngẫu tượng, thù hận, ghen ghét, giận dữ, chia rẽ, say sưa và nhiều hành vi khác.
Vì sao Kinh Thánh phản đối tà thuật?
Tà thuật làm sai lệch mối tương quan với Thiên Chúa
Đức tin Kinh Thánh đặt nền tảng trên giao ước, tình yêu và lòng tín thác. Con người không sở hữu Thiên Chúa và không thể điều khiển Người.
Tà thuật lại thường bắt đầu từ mong muốn nắm quyền chủ động tuyệt đối: biết trước mọi việc, loại bỏ mọi rủi ro và buộc một quyền lực vô hình phục vụ ý định cá nhân. Não trạng ấy có thể biến đời sống thiêng liêng thành một hình thức trao đổi hoặc kỹ thuật kiểm soát.
Tà thuật dễ nuôi dưỡng nỗi sợ
Người tin rằng mình đang bị nguyền rủa có thể quy mọi thất bại, bệnh tật hoặc bất hòa cho một thế lực bí ẩn. Nỗi sợ ấy khiến họ mất khả năng nhìn nhận nguyên nhân thực tế, từ chối trợ giúp y tế, nghi ngờ người thân hoặc chi nhiều tiền cho những người hứa hẹn “hóa giải”.
Kinh Thánh không phủ nhận thực tại của sự dữ, nhưng cũng không dạy con người sống trong ám ảnh. Đức tin hướng người tín hữu đến sự tỉnh thức, lòng can đảm, đời sống đạo đức và niềm hy vọng, thay vì liên tục tìm kiếm dấu hiệu của lời nguyền.
Tà thuật có thể xâm phạm tự do của người khác
Những nghi thức nhằm “giữ người yêu”, khiến một người phải quay lại, làm đối thủ thất bại hoặc buộc người khác nghe theo đều xuất phát từ ý muốn kiểm soát.
Ngay cả khi không có bằng chứng cho thấy nghi thức ấy tạo ra kết quả siêu nhiên, ý định muốn chi phối người khác vẫn trái với phẩm giá và tự do của họ. Tình yêu theo tinh thần Kitô giáo không thể được xây dựng bằng ép buộc, đe dọa hoặc thao túng.
Tà thuật dễ trở thành công cụ trục lợi
Người đang đau bệnh, mất người thân, gặp khủng hoảng hôn nhân hoặc lo sợ tương lai thường dễ bị tổn thương. Một số người có thể lợi dụng tình trạng ấy để yêu cầu tiền bạc, bán vật phẩm, tổ chức nghi thức kéo dài hoặc đe dọa rằng tai họa sẽ xảy ra nếu khách hàng không tiếp tục chi trả.
Việc khai thác sự nhẹ dạ và nỗi sợ của người khác là vấn đề tôn giáo, đồng thời là vấn đề đạo đức và xã hội.
Phép lạ trong Kinh Thánh có phải là ma thuật không?
Kinh Thánh thuật lại nhiều phép lạ: người bệnh được chữa lành, người bị áp bức được giải thoát, bão tố được dẹp yên và người chết được làm cho sống lại. Nếu nhìn từ bên ngoài, có người có thể cho rằng phép lạ và ma thuật đều là những hiện tượng vượt quá khả năng thông thường.
Tuy nhiên, trong cách hiểu của Kinh Thánh, giữa hai khái niệm có sự khác biệt căn bản.
Phép lạ không phải kỹ thuật có thể sở hữu
Các ngôn sứ và tông đồ không được mô tả như những người sở hữu một nguồn năng lượng riêng. Quyền năng thuộc về Thiên Chúa. Con người chỉ là người phục vụ và không thể tùy ý sử dụng quyền năng ấy để thỏa mãn lợi ích cá nhân.
Simon muốn mua quyền đặt tay ban Thánh Thần vì ông vẫn nhìn quyền năng theo não trạng ma thuật. Ông muốn sở hữu một khả năng có thể sử dụng và có thể đem lại vị thế cho mình. Phêrô bác bỏ chính não trạng ấy.
Phép lạ hướng đến lòng thương xót và đức tin
Trong các sách Tin Mừng, những hành động chữa lành của Đức Giêsu gắn với lòng thương xót, việc phục hồi phẩm giá và đưa con người trở lại cộng đồng. Đức Giêsu không biểu diễn quyền năng để kiếm tiền hoặc thỏa mãn sự hiếu kỳ.
Người cũng từ chối những lời thách thức đòi phải thực hiện dấu lạ nhằm chứng minh bản thân. Điều này cho thấy phép lạ không phải màn trình diễn và Thiên Chúa không bị con người đặt vào thế phải hành động theo yêu cầu.
Không được biến danh Chúa thành câu thần chú
Câu chuyện những người trừ quỷ tại Êphêsô cảnh báo về việc sử dụng danh Chúa Giêsu như một công thức ma thuật. Đọc một câu Kinh Thánh, cầm một biểu tượng tôn giáo hoặc lặp lại một lời cầu nguyện không tự động tạo ra kết quả nếu người thực hiện coi đó như kỹ thuật điều khiển thế giới thiêng liêng.
Trong giáo huấn Công giáo, ngay cả những thực hành tôn giáo đúng đắn cũng có thể bị biến thành mê tín nếu người ta cho rằng hiệu quả chỉ phụ thuộc vào động tác bên ngoài mà không cần đức tin, sự hoán cải và thái độ nội tâm.
Kitô hữu nên ứng xử thế nào trước lời đồn về tà thuật?
Không hoảng sợ
Nỗi sợ có thể khiến con người nhìn mọi sự kiện tiêu cực như hậu quả của một lời nguyền. Mất ngủ, đau đầu, xung đột gia đình, công việc thất bại hoặc bệnh tật đều có thể có những nguyên nhân tự nhiên, tâm lý và xã hội cần được xem xét.
Không tùy tiện kết tội người khác
Kinh Thánh không trao cho tín hữu quyền gán nhãn một người là phù thủy chỉ vì họ khác biệt, có hành vi khó hiểu hoặc bị cộng đồng đồn đại.
Không tự ý thực hiện nghi thức nguy hiểm
Người tín hữu không nên tự tổ chức các hoạt động gọi hồn, trừ tà hoặc đối đầu với người bị cho là có tà thuật. Việc hành động thiếu hiểu biết có thể làm người đang mắc bệnh tâm lý hoặc thần kinh bị tổn thương nặng hơn.
Tìm sự trợ giúp thích hợp
Nếu vấn đề liên quan đến đức tin, người tín hữu có thể trao đổi với linh mục, mục sư hoặc người hướng dẫn tinh thần có trách nhiệm.
