Tìm hiểu Lễ Thánh Gia Thất, nguồn gốc, ý nghĩa, ngày cử hành và những giá trị gia đình Kitô giáo trong đời sống hôm nay.
Lễ Thánh Gia Thất là một ngày lễ phụng vụ của Giáo hội Công giáo dành để kính nhớ gia đình Chúa Giêsu, Đức Maria và Thánh Giuse. Được cử hành trong bầu khí của mùa Giáng Sinh, ngày lễ mời gọi các tín hữu chiêm ngắm Hài Nhi Giêsu tại Bêlem và suy niệm về đời sống gia đình của Người: một đời sống bình dị, lao động, cầu nguyện, yêu thương và cùng nhau vượt qua nhiều thử thách.
Trong tiếng Việt, ngày lễ này thường được gọi bằng hai tên là “Lễ Thánh Gia” và “Lễ Thánh Gia Thất”. Cả hai đều chỉ cùng một lễ kính Chúa Giêsu, Đức Maria và Thánh Giuse. “Lễ Thánh Gia” là cách gọi ngắn gọn, gần với tên phụng vụ hiện hành; còn “Lễ Thánh Gia Thất” là cách gọi mang sắc thái Hán – Việt, đã quen thuộc trong đời sống Công giáo tại Việt Nam.
Ý nghĩa của ngày lễ không nằm ở việc xây dựng một hình ảnh gia đình hoàn toàn không có khó khăn. Các trình thuật Tin Mừng cho thấy Thánh Gia từng đối diện với cảnh nghèo khó, sự đe dọa của bạo lực, cuộc chạy trốn sang Ai Cập, nỗi lo lạc mất người con và những điều chưa thể hiểu hết. Chính giữa các biến cố ấy, Chúa Giêsu, Đức Maria và Thánh Giuse đã sống lòng tin, sự trung thành, trách nhiệm và tình yêu dành cho nhau.
Lễ Thánh Gia Thất là gì?
Lễ Thánh Gia Thất, tên đầy đủ là Lễ Thánh Gia: Chúa Giêsu, Đức Maria và Thánh Giuse, là một lễ trong lịch phụng vụ của Giáo hội Công giáo Rôma. Đối tượng được kính nhớ không phải là ba nhân vật tách biệt, mà là mầu nhiệm hiệp thông của gia đình Nazareth, trong đó Chúa Giêsu sống với Đức Maria và Thánh Giuse.
Tên gọi “Thánh Gia” có nghĩa là “Gia đình thánh”. Gia đình ấy được gọi là thánh trước hết vì có Chúa Giêsu Kitô, Con Thiên Chúa làm người, hiện diện ở trung tâm. Tuy nhiên, sự thánh thiện của gia đình Nazareth cũng được biểu lộ qua cách Đức Maria và Thánh Giuse đón nhận thánh ý Thiên Chúa, chăm sóc Chúa Giêsu và trung thành với bổn phận trong đời sống hằng ngày.
Theo giáo lý Công giáo, Đức Maria là thân mẫu của Chúa Giêsu. Thánh Giuse không phải là người cha sinh học của Người, nhưng được nhìn nhận là người cha hợp pháp, người bảo hộ và người trực tiếp chăm sóc Chúa Giêsu trong gia đình. Các sách Tin Mừng cho thấy Thánh Giuse đã nhận Đức Maria về nhà, đặt tên cho Hài Nhi, bảo vệ mẹ con Đức Maria trước nguy hiểm và đưa gia đình trở về định cư tại Nazareth.
Vì thế, khi kính Thánh Gia, người Công giáo tôn kính từng thành viên và suy niệm về mối tương quan giữa các ngài. Đó là mối tương quan được xây dựng trên sự lắng nghe, tín thác, hy sinh, trách nhiệm và cùng nhau thực hiện thánh ý Thiên Chúa.
Nền tảng Kinh Thánh của việc kính Thánh Gia
Các sách Tin Mừng không ghi lại đầy đủ đời sống hằng ngày của gia đình Chúa Giêsu. Phần lớn thời thơ ấu và tuổi trưởng thành của Người tại Nazareth được bao phủ bởi sự thinh lặng. Tuy vậy, những trình thuật còn lại cho thấy nhiều nét quan trọng về gia đình này.
Chúa Giêsu được sinh ra trong một gia đình
Đức tin Kitô giáo tuyên xưng Chúa Giêsu là Con Thiên Chúa đã làm người. Người không xuất hiện giữa nhân loại như một nhân vật hoàn toàn tách khỏi lịch sử, quê hương và gia đình. Người được Đức Maria sinh ra, được quấn tã, đặt nằm trong máng cỏ và được Thánh Giuse chăm sóc.
Việc Chúa Giêsu đi vào đời sống nhân loại qua một gia đình có ý nghĩa. Điều này cho thấy gia đình, với những giới hạn rất đời thường, có thể trở thành nơi đón nhận sự sống, nuôi dưỡng nhân cách và thực hành tình yêu.
Gia đình Nazareth không sống trong giàu sang hay quyền lực. Theo các trình thuật Giáng Sinh, Chúa Giêsu chào đời trong hoàn cảnh đơn sơ. Hình ảnh ấy giúp người tín hữu nhận ra rằng phẩm giá của một gia đình không được đo chủ yếu bằng tài sản, địa vị hay vẻ bề ngoài, mà bằng tình yêu, trách nhiệm và sự hiện diện dành cho nhau.
Nguồn gốc Lễ Thánh Gia Thất
Việc tôn kính Chúa Giêsu, Đức Maria và Thánh Giuse đã có từ lâu trong đời sống Kitô giáo. Tuy nhiên, việc dành một ngày lễ phụng vụ chung để kính cả ba vị trong tư cách một gia đình hình thành muộn hơn so với nhiều lễ lớn như Giáng Sinh, Phục Sinh hoặc lễ kính Đức Maria và các thánh Tông đồ.
Từ lòng sùng kính Thánh Gia
Trong nhiều thế kỷ đầu, các Kitô hữu đã suy niệm về thời thơ ấu của Chúa Giêsu và vai trò của Đức Maria, Thánh Giuse. Những cảnh Giáng Sinh, dâng Chúa trong Đền thờ, chạy trốn sang Ai Cập và đời sống tại Nazareth xuất hiện trong nghệ thuật, lời cầu nguyện và việc giảng dạy.
Dần dần, thay vì chỉ chiêm ngắm từng nhân vật, các tín hữu chú ý nhiều hơn đến sự hiệp nhất giữa Chúa Giêsu, Đức Maria và Thánh Giuse. Hình ảnh ba vị quây quần trong một mái nhà trở thành biểu tượng của đời sống gia đình đặt Thiên Chúa ở trung tâm.
Lòng sùng kính Thánh Gia phát triển đáng kể tại một số cộng đồng Công giáo, đặc biệt ở Canada và một số vùng tại châu Âu. Nhiều hội đoàn, cộng đoàn tu trì và hoạt động mục vụ gia đình đã nhận Thánh Gia làm mẫu gương và bổn mạng.
Không nên hiểu sự hình thành ngày lễ chỉ là một quyết định đơn lẻ tại một thời điểm. Đó là kết quả của một quá trình lâu dài, từ việc suy niệm Kinh Thánh, thực hành đạo đức bình dân đến sự sắp xếp chính thức trong lịch phụng vụ.
Lễ Thánh Gia Thất được cử hành vào ngày nào?
Lễ Thánh Gia không có một ngày dương lịch cố định như lễ Giáng Sinh ngày 25 tháng 12 hay lễ kính Đức Maria, Mẹ Thiên Chúa ngày 1 tháng 1.
Theo lịch phụng vụ hiện hành của Giáo hội Công giáo Rôma, lễ được cử hành vào Chúa nhật trong Tuần Bát nhật Giáng Sinh, tức Chúa nhật nằm trong khoảng từ ngày 26 đến ngày 31 tháng 12.
Nếu trong khoảng thời gian ấy không có ngày Chúa nhật, Lễ Thánh Gia được cử hành vào ngày 30 tháng 12. Trường hợp này xảy ra khi lễ Giáng Sinh ngày 25 tháng 12 rơi đúng vào Chúa nhật, vì Chúa nhật tiếp theo là ngày 1 tháng 1, lễ trọng Đức Maria, Mẹ Thiên Chúa.
Ngày cử hành Lễ Thánh Gia năm 2026
Năm 2026, lễ Giáng Sinh ngày 25 tháng 12 rơi vào thứ Sáu. Chúa nhật trong Tuần Bát nhật Giáng Sinh là ngày 27 tháng 12 năm 2026. Do đó, Lễ Thánh Gia được cử hành vào Chúa nhật 27 tháng 12 năm 2026.
Khi giới thiệu lịch lễ từng năm, cần kiểm tra lịch phụng vụ được công bố cho năm đó, thay vì mặc định Lễ Thánh Gia luôn diễn ra vào ngày 27, 28, 29 hoặc 30 tháng 12.
Nội dung phụng vụ của Lễ Thánh Gia
Phụng vụ Lời Chúa trong Lễ Thánh Gia không chỉ nói về một mái ấm êm đềm. Các bài đọc đề cập đến lòng hiếu kính, tình yêu, sự vâng phục, trách nhiệm, đau khổ, hy vọng và việc tìm kiếm thánh ý Thiên Chúa.
Các bài Tin Mừng theo chu kỳ phụng vụ
Trong chu kỳ ba năm A, B và C, các bài Tin Mừng được lựa chọn nhằm soi sáng những khía cạnh khác nhau của gia đình Nazareth.
Năm A thường nhấn mạnh trình thuật Thánh Giuse đưa Đức Maria và Chúa Giêsu trốn sang Ai Cập, sau đó trở về và định cư tại Nazareth. Nội dung làm nổi bật sự bảo vệ, lòng can đảm và việc vâng theo sự hướng dẫn của Thiên Chúa giữa nguy hiểm.
Năm B hướng đến việc Đức Maria và Thánh Giuse đem Hài Nhi Giêsu lên Đền thờ. Trình thuật liên kết đời sống gia đình với đức tin của cộng đồng và niềm hy vọng vào lời hứa của Thiên Chúa.
Năm C kể lại việc Chúa Giêsu mười hai tuổi ở lại trong Đền thờ, trong khi Đức Maria và Thánh Giuse đau khổ tìm kiếm. Bài Tin Mừng gợi suy niệm về sự trưởng thành, ơn gọi, việc lắng nghe và hành trình cha mẹ học cách đồng hành với con cái.
Như vậy, phụng vụ không trình bày Thánh Gia như một bức tranh bất động. Các ngài lên đường, tìm kiếm, gặp gỡ, lo lắng, trở về và tiếp tục sống cùng nhau.
Ý nghĩa của Lễ Thánh Gia Thất
Lễ Thánh Gia mang nhiều tầng ý nghĩa thần học, luân lý và mục vụ. Ngày lễ đưa ra một số lời khuyên về cách cư xử trong gia đình và giúp người tín hữu nhìn gia đình trong ánh sáng của mầu nhiệm Thiên Chúa làm người.
Thiên Chúa hiện diện trong đời sống gia đình
Ý nghĩa đầu tiên của Lễ Thánh Gia là lời khẳng định rằng Thiên Chúa không xa lạ với đời sống gia đình. Chúa Giêsu đã đi vào một mái nhà cụ thể, có mẹ, có người cha chăm sóc, có quê hương, nghề nghiệp và cộng đồng.
Người biết thế nào là được bế ẵm, được dạy dỗ, cùng gia đình hành hương và trưởng thành qua thời gian. Người cũng biết cảnh nghèo, phải chạy trốn, sống xa quê và đối diện với những giới hạn của đời sống con người.
Vì thế, đối với người Công giáo, gia đình không chỉ là một cơ cấu xã hội. Gia đình có thể trở thành nơi gặp gỡ Thiên Chúa qua việc yêu thương, phục vụ, tha thứ và đón nhận sự sống.
Sự thánh thiện được xây dựng từ việc nhỏ
Thánh Gia không được Kinh Thánh mô tả bằng những hoạt động lớn lao diễn ra mỗi ngày. Phần nhiều cuộc sống tại Nazareth là lao động, chăm sóc nhà cửa, cầu nguyện, học hỏi và chu toàn bổn phận.
Điều này giúp người tín hữu hiểu rằng sự thánh thiện không tách khỏi đời sống thường ngày. Một bữa cơm được chuẩn bị bằng tình thương, một lời xin lỗi chân thành, việc lắng nghe con cái, sự kiên nhẫn với người già hoặc nỗ lực lao động để chăm sóc gia đình đều có thể trở thành những hành vi mang giá trị tinh thần.
Tuy nhiên, không nên lãng mạn hóa sự hy sinh đến mức biện minh cho việc một người phải chịu bạo lực hoặc bị tước mất phẩm giá. Yêu thương Kitô giáo không đồng nghĩa với cam chịu mọi hành vi gây tổn thương.
