Lễ Thánh Phêrô và Phaolô ngày 29/6 tưởng nhớ hai Tông đồ lớn, biểu tượng của đức tin, hiệp nhất và sứ mạng loan báo Tin Mừng.
Trong lịch phụng vụ Công giáo, ngày 29 tháng 6 được dành để cử hành lễ trọng kính hai Thánh Tông đồ Phêrô và Phaolô. Đây là hai nhân vật có vị trí đặc biệt trong lịch sử Kitô giáo thời kỳ đầu: Phêrô gắn với việc quy tụ và chăm sóc cộng đoàn tín hữu, còn Phaolô nổi bật với hành trình truyền giáo rộng khắp thế giới Hy Lạp – La Mã.
Hai vị có xuất thân, tính cách và con đường đến với Chúa Giêsu rất khác nhau. Phêrô là một ngư dân miền Galilê, trực tiếp đồng hành với Chúa Giêsu trong thời gian Người rao giảng. Phaolô là một người Do Thái được giáo dục trong truyền thống nghiêm ngặt, ban đầu chống đối cộng đoàn Kitô hữu nhưng sau đó trải qua một bước ngoặt lớn trên đường đến Đamát.
Việc Giáo hội kính nhớ Phêrô và Phaolô trong cùng một ngày không có nghĩa hai vị hoàn toàn giống nhau. Trái lại, sự kết hợp ấy thể hiện một quan niệm quan trọng của Kitô giáo: những con người khác biệt về hoàn cảnh, khả năng và quan điểm vẫn có thể cùng phục vụ một sứ mạng chung. Lễ Thánh Phêrô và Phaolô vì thế tưởng niệm hai nhân vật của quá khứ và gợi mở những suy ngẫm về đức tin, sự hoán cải, tinh thần phục vụ và hiệp nhất trong đời sống hôm nay.
Lễ Thánh Phêrô và Phaolô được cử hành vào ngày nào?
Lễ Thánh Phêrô và Phaolô được cử hành hằng năm vào ngày 29 tháng 6. Trong lịch phụng vụ của Giáo hội Công giáo Rôma, đây là một lễ trọng, tức thuộc nhóm những ngày lễ có cấp bậc cao nhất, dành để tưởng nhớ các mầu nhiệm quan trọng hoặc những nhân vật có vai trò đặc biệt trong lịch sử cứu độ.
Tên gọi đầy đủ thường được sử dụng là Lễ trọng Thánh Phêrô và Thánh Phaolô, Tông đồ. Phụng vụ của ngày lễ gồm các bản văn dành cho lễ vọng và Thánh lễ ban ngày, giúp cộng đoàn suy niệm những khía cạnh khác nhau trong cuộc đời và sứ mạng của hai vị.
Ngày 29 tháng 6 đồng thời mang ý nghĩa đặc biệt đối với Giáo hội tại Rôma. Theo truyền thống Kitô giáo, cả Phêrô và Phaolô đều đã chịu tử đạo tại thành phố này trong thời kỳ hoàng đế Nero cai trị. Hai vị vì thế được kính nhận là bổn mạng của thành Rôma và là những nền tảng quan trọng của cộng đoàn Kitô hữu nơi đây.
Cần lưu ý rằng các chi tiết chính xác về ngày, năm và hoàn cảnh tử đạo của hai vị không được trình bày đầy đủ trong các sách Tân Ước. Nhiều thông tin được lưu truyền qua ký ức của cộng đoàn Kitô hữu sơ khai, các tác phẩm của những giáo phụ và truyền thống phụng vụ hình thành trong những thế kỷ đầu.
Do đó, khi nói hai thánh cùng tử đạo vào ngày 29 tháng 6 hoặc cùng qua đời trong một năm nhất định, cần hiểu đây chủ yếu là truyền thống lâu đời của Giáo hội, không phải tất cả chi tiết đều có thể được xác nhận bằng tư liệu lịch sử độc lập theo tiêu chuẩn nghiên cứu hiện đại.
Vì sao Thánh Phêrô và Thánh Phaolô được kính chung trong một ngày?
Phêrô và Phaolô không phải là anh em ruột, cũng không cùng xuất thân hay cùng trải qua một hành trình đức tin. Tuy nhiên, trong ký ức của Giáo hội sơ khai, hai vị được liên kết mật thiết bởi ba yếu tố: cùng làm chứng cho Chúa Giêsu, cùng góp phần xây dựng Giáo hội thời kỳ đầu và cùng hoàn tất cuộc đời tại Rôma.
Hai khuôn mặt tiêu biểu của Giáo hội sơ khai
Phêrô thường được xem là hình ảnh của sự ổn định, hiệp thông và trách nhiệm chăm sóc cộng đoàn. Trong các sách Tin Mừng và Công vụ Tông đồ, ông nhiều lần đại diện cho nhóm Mười Hai lên tiếng hoặc hành động. Sau biến cố Chúa Giêsu phục sinh, Phêrô xuất hiện như một trong những người lãnh đạo nổi bật của cộng đoàn tại Giêrusalem.
Phaolô lại tiêu biểu cho chiều kích truyền giáo. Ông thực hiện nhiều hành trình đến các thành phố thuộc Tiểu Á, Macedonia, Hy Lạp và những vùng nằm trong Đế quốc La Mã. Qua hoạt động rao giảng và các thư gửi cộng đoàn, Phaolô góp phần đưa Kitô giáo vượt ra khỏi phạm vi ban đầu của một nhóm người Do Thái tin vào Chúa Giêsu.
Nếu Phêrô gợi đến việc giữ gìn sự hiệp nhất thì Phaolô gợi đến việc mở rộng biên giới. Nếu Phêrô gắn với cộng đoàn được quy tụ thì Phaolô gắn với cộng đoàn được sai đi. Hai chiều kích ấy không loại trừ nhau mà bổ sung cho nhau trong đời sống của Giáo hội.
Cùng làm chứng bằng cả cuộc đời
Theo truyền thống Kitô giáo, Phêrô và Phaolô đều chịu tử đạo tại Rôma trong cuộc bách hại dưới thời hoàng đế Nero, vào khoảng thập niên 60 của thế kỷ I.
Phêrô được truyền lại là đã chịu đóng đinh, trong khi Phaolô bị xử trảm. Chi tiết Phêrô xin chịu đóng đinh ngược vì cho rằng mình không xứng đáng chết giống Chúa Giêsu xuất hiện trong truyền thống Kitô giáo về sau, chứ không được kể trong Tân Ước.
Dù những chi tiết cụ thể cần được nhìn nhận thận trọng, việc hai vị đã hy sinh vì đức tin tại Rôma được lưu giữ rất sớm trong ký ức của các cộng đoàn Kitô hữu. Chính chứng tá ấy khiến Phêrô và Phaolô trở thành hai biểu tượng quan trọng của lòng trung thành với điều mình tin nhận.
Thánh Phêrô là ai?
Thánh Phêrô là một trong những môn đệ đầu tiên và nổi bật nhất của Chúa Giêsu. Tên ban đầu của ông là Simon, đôi khi được gọi là Simon con ông Gioan hoặc Simon Barjona. Ông sống bằng nghề đánh cá tại vùng Galilê và có người anh em tên là Anrê, cũng trở thành môn đệ của Chúa Giêsu.
Các sách Tin Mừng cho biết Chúa Giêsu đặt cho Simon tên mới là Kêpha, một từ Aram mang nghĩa là đá. Trong tiếng Hy Lạp, tên này được diễn đạt là Petros; tiếng Việt Công giáo phiên âm thành Phêrô.
Tên gọi mới có ý nghĩa nhận diện và gắn với sứ mạng được trao cho ông trong cộng đoàn các môn đệ.
Từ một người đánh cá trở thành môn đệ
Trước khi theo Chúa Giêsu, Simon Phêrô là một ngư dân. Nghề đánh cá đòi hỏi sức khỏe, kinh nghiệm, khả năng quan sát thời tiết và tinh thần hợp tác với những người cùng thuyền. Cuộc sống của ông gắn với hồ Galilê, thuyền, lưới và nhịp sinh hoạt của các làng ven hồ.
Lời mời gọi của Chúa Giêsu đã đưa Phêrô ra khỏi môi trường quen thuộc. Ông thay đổi công việc và bước vào một hành trình đòi hỏi phải học lại cách nhìn về Thiên Chúa, con người và chính mình.
Các sách Tin Mừng mô tả Phêrô là người nhiệt tình, thẳng thắn và thường phản ứng nhanh. Ông có thể mạnh mẽ tuyên bố lòng trung thành nhưng cũng có lúc sợ hãi, thiếu kiên nhẫn hoặc chưa hiểu hết lời dạy của Chúa Giêsu.
Chính sự không hoàn hảo ấy làm cho hình ảnh Phêrô trở nên gần gũi. Ông không được miêu tả như một con người chưa từng sai lầm, mà như một người được biến đổi qua kinh nghiệm, thất bại và sự tha thứ.
Lời tuyên xưng của Phêrô
Một trong những sự kiện quan trọng nhất gắn với Phêrô diễn ra tại vùng Cêsarê Philípphê. Khi Chúa Giêsu hỏi các môn đệ nghĩ Người là ai, Phêrô đã tuyên xưng Người là Đấng Kitô, Con Thiên Chúa hằng sống.
Trong trình thuật của Tin Mừng Mátthêu, sau lời tuyên xưng này, Phêrô được trao “chìa khóa Nước Trời”. Hình ảnh chìa khóa về sau trở thành biểu tượng quen thuộc trong nghệ thuật Kitô giáo khi thể hiện vị Tông đồ này.
Biểu tượng của Thánh Phêrô và Thánh Phaolô
Trong hội họa, điêu khắc, tranh kính và tượng thờ Kitô giáo, Phêrô và Phaolô thường được nhận biết qua những biểu tượng riêng.
Chìa khóa của Thánh Phêrô
Phêrô thường cầm một hoặc hai chiếc chìa khóa. Hình ảnh này bắt nguồn từ lời Chúa Giêsu trao cho ông chìa khóa Nước Trời.
Trong nghệ thuật Công giáo, hai chìa khóa đôi khi được giải thích là biểu tượng của quyền tháo gỡ và cầm buộc, hoặc quyền thiêng liêng gắn với trách nhiệm phục vụ cộng đoàn.
Chìa khóa không nên chỉ được nhìn như biểu tượng của quyền lực. Theo cách giải thích Kitô giáo, quyền được trao phải đi cùng trách nhiệm mở cửa, chăm sóc và phục vụ, không phải chiếm hữu hay thống trị.
Con gà trống
Gà trống đôi khi xuất hiện bên cạnh Phêrô, nhắc đến việc ông chối Chúa ba lần trước khi gà gáy.
Biểu tượng này thể hiện ký ức về sự yếu đuối nhưng cũng gợi đến sự tỉnh thức và sám hối. Tiếng gà gáy đánh dấu khoảnh khắc Phêrô nhận ra điều mình vừa làm và khóc vì hối hận.
Thuyền và lưới
Thuyền, mái chèo hoặc lưới đánh cá liên hệ với nghề nghiệp ban đầu của Phêrô. Con thuyền cũng trở thành hình ảnh tượng trưng cho Giáo hội vượt qua sóng gió lịch sử.
Trong nhiều tác phẩm, Phêrô được thể hiện như một ngư dân lớn tuổi, tóc và râu ngắn, khuôn mặt mạnh mẽ, cầm chìa khóa hoặc cuộn sách.
Thanh gươm của Thánh Phaolô
Phaolô thường được thể hiện với một thanh gươm. Biểu tượng này trước hết gợi đến hình thức tử đạo của ông theo truyền thống.
Thanh gươm còn liên hệ với hình ảnh “gươm của Thần Khí” hoặc sức mạnh của lời Thiên Chúa trong các thư Tân Ước. Vì thế, nó vừa nhắc đến cái chết vừa biểu thị sự sắc bén của lời rao giảng.
Cuốn sách hoặc cuộn thư
Phaolô thường cầm sách, cuộn giấy hoặc bút viết, thể hiện vai trò của các thư mang tên ông trong Tân Ước.
Trong nghệ thuật phương Tây, ông thường được khắc họa với vầng trán cao, râu dài và dáng vẻ của một nhà tư tưởng. Đây là quy ước nghệ thuật hình thành qua nhiều thế kỷ, không phải chân dung lịch sử được xác nhận từ thế kỷ I.
