Học cách cầu nguyện với Chúa qua Kinh Thánh, thinh lặng, tạ ơn, sám hối và phó thác để nuôi dưỡng đời sống đức tin mỗi ngày.
Cầu nguyện là một trong những thực hành căn bản của đời sống Kitô hữu. Tuy nhiên, không ít người cảm thấy bối rối khi bắt đầu: phải nói những gì, cầu nguyện bao lâu, dùng lời có sẵn hay nói theo tâm tình, làm thế nào khi tâm trí phân tán, và phải hiểu ra sao khi lời cầu xin dường như không được đáp lại?
Trong truyền thống Công giáo, cầu nguyện không chỉ là đọc một số kinh quen thuộc hoặc tìm đến Chúa khi gặp khó khăn. Cầu nguyện trước hết là bước vào mối tương quan sống động với Thiên Chúa, Đấng được người Kitô hữu tin nhận là Cha, Con và Thánh Thần. Đó là lúc con người hướng lòng về Chúa, lắng nghe, thưa chuyện, tạ ơn, sám hối, cầu xin và tập nhìn cuộc sống dưới ánh sáng đức tin.
Vì thế, học cầu nguyện không phải là học một công thức để mọi mong muốn đều được thực hiện. Đó là một hành trình lâu dài, trong đó người tín hữu dần biết mở lòng trước Chúa, nhận ra giới hạn của mình, phân định điều thiện và sống yêu thương hơn trong gia đình cũng như ngoài xã hội.
Cầu nguyện với Chúa là gì?
Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo trình bày cầu nguyện như việc nâng tâm trí và tâm hồn lên cùng Thiên Chúa, đồng thời là lời cầu xin những điều tốt lành phù hợp với ý Người. Trong giao ước mới, cầu nguyện được hiểu là mối tương quan sống động của con cái Thiên Chúa với Chúa Cha, với Đức Giêsu Kitô và với Chúa Thánh Thần.
Cách hiểu này cho thấy cầu nguyện có hai chiều kích gắn bó với nhau.
Một mặt, con người chủ động hướng về Chúa. Người cầu nguyện có thể dùng lời nói, đọc kinh, hát thánh ca, suy niệm Kinh Thánh hoặc thinh lặng. Họ mang đến trước Chúa niềm vui, nỗi buồn, lỗi lầm, câu hỏi, hy vọng và cả những điều chưa thể diễn tả thành lời.
Mặt khác, theo đức tin Kitô giáo, chính Thiên Chúa là Đấng đi bước trước và mời gọi con người bước vào cuộc gặp gỡ. Vì thế, cầu nguyện không đơn thuần là độc thoại. Đó là một cuộc đối thoại trong đức tin, bao gồm cả việc nói và lắng nghe, cầu xin và đón nhận, đặt câu hỏi và kiên nhẫn chờ đợi.
Cầu nguyện cũng không nhất thiết phải đi kèm cảm xúc mạnh. Có những lúc người tín hữu cảm thấy bình an, xúc động hoặc được nâng đỡ. Nhưng cũng có lúc họ khô khan, mệt mỏi và không cảm thấy điều gì đặc biệt. Giá trị của cầu nguyện không chỉ phụ thuộc vào cảm xúc tức thời mà còn nằm ở sự chân thành, lòng trung tín và quyết tâm tiếp tục hướng về Chúa.
Vì sao người Kitô hữu cầu nguyện?
Người Kitô hữu cầu nguyện không chỉ vì đang cần một điều gì đó. Cầu nguyện còn giúp họ sống đúng hơn với mối tương quan giữa mình với Thiên Chúa, với tha nhân và với chính bản thân.
Để sống trong tương quan với Thiên Chúa
Một mối tương quan khó có thể lớn lên nếu không có sự gặp gỡ và đối thoại. Tương tự, đời sống đức tin sẽ trở nên hình thức nếu người tín hữu chỉ biết các giáo lý hoặc tham dự nghi lễ nhưng không dành thời gian hướng lòng về Chúa.
Cầu nguyện tạo nên một không gian nội tâm để con người nhận ra mình không hoàn toàn tự đủ. Trong không gian ấy, người tín hữu tập đón nhận sự sống như một ân ban, nhìn lại cách mình sử dụng thời gian, khả năng, của cải và các mối quan hệ.
Để nhận ra chính mình
Khi thinh lặng trước Chúa, con người có cơ hội nhìn rõ hơn những chuyển động trong tâm hồn. Có thể đó là lòng biết ơn, nhưng cũng có thể là sự nóng giận, ganh tị, sợ hãi, kiêu ngạo hoặc một vết thương chưa được chữa lành.
Cầu nguyện chân thành không che giấu sự yếu đuối. Người cầu nguyện có thể thưa với Chúa về những điều tốt đẹp lẫn những điều khiến mình xấu hổ. Việc gọi đúng tên cảm xúc và lỗi lầm giúp con người sống thật hơn, đồng thời mở ra con đường sám hối và thay đổi.
Để phân định điều nên làm
Cầu nguyện không thay thế suy nghĩ, trách nhiệm cá nhân hoặc lời khuyên chuyên môn. Tuy nhiên, nó giúp người tín hữu dừng lại trước những quyết định quan trọng, xem xét động cơ của mình và tự hỏi lựa chọn nào phù hợp hơn với sự thật, công bằng và tình yêu thương.
Một quyết định được đặt trong cầu nguyện vẫn cần dựa trên dữ kiện, lương tâm được đào luyện và hậu quả thực tế. Không nên tùy tiện coi một cảm xúc thoáng qua, một giấc mơ hay sự trùng hợp là mệnh lệnh chắc chắn của Thiên Chúa.
Để học yêu thương và phục vụ
Cầu nguyện đích thực không tách con người khỏi đời sống. Nếu việc cầu nguyện không dẫn tới lòng nhân ái, sự tha thứ, tinh thần trách nhiệm và quan tâm đến người đau khổ, người tín hữu cần nhìn lại cách mình đang thực hành.
Khi cầu nguyện cho người khác, con người không chỉ nhắc đến tên họ trước Chúa. Họ cũng được mời gọi trở thành một phần của lời cầu nguyện ấy bằng hành động cụ thể: thăm hỏi, lắng nghe, giúp đỡ, bảo vệ người yếu thế hoặc sửa chữa một bất công trong khả năng của mình.
Học cầu nguyện từ Đức Giêsu
Trong các sách Tin Mừng, Đức Giêsu không chỉ dạy người khác cầu nguyện mà chính Người thường xuyên cầu nguyện. Người tìm đến nơi thanh vắng, cầu nguyện trên núi, cầu nguyện vào ban đêm và hướng về Chúa Cha trước những thời điểm quan trọng. Giáo lý Công giáo coi đời sống cầu nguyện của Đức Giêsu là khuôn mẫu căn bản cho người tín hữu.
Dành thời gian riêng cho Chúa
Đức Giêsu hoạt động giữa đám đông, giảng dạy, chữa lành và gặp gỡ nhiều người. Tuy nhiên, các trình thuật Tin Mừng cũng cho thấy Người không để công việc làm mất đi thời gian cầu nguyện.
Điều này gợi một nguyên tắc quan trọng: người bận rộn không nhất thiết phải cầu nguyện thật lâu, nhưng cần dành một khoảng thời gian có chủ ý. Năm hoặc mười phút được dành trọn vẹn cho Chúa có thể ý nghĩa hơn một giờ đọc kinh trong tình trạng vội vàng và hoàn toàn thiếu chú tâm.
Cầu nguyện trong những quyết định quan trọng
Đức Giêsu cầu nguyện trước khi chọn các môn đệ và trong những thời điểm mang tính quyết định đối với sứ vụ. Người Kitô hữu có thể học cách không phản ứng quá nhanh trước một vấn đề lớn, nhưng dành thời gian cầu nguyện, thu thập thông tin và tham khảo ý kiến của người khôn ngoan.
Cầu nguyện không nhằm buộc Chúa xác nhận quyết định mà mình đã thích sẵn. Đúng hơn, đó là thái độ sẵn sàng xem xét lại ý riêng khi nhận ra lựa chọn ấy có thể gây tổn thương, bất công hoặc đi ngược các giá trị Tin Mừng.
Cầu nguyện khi đau khổ
Trong vườn Ghếtsêmani, Đức Giêsu không che giấu nỗi buồn và sự sợ hãi trước cuộc thương khó. Người bày tỏ ước muốn của mình nhưng đồng thời phó thác trong thánh ý Chúa Cha.
Khuôn mẫu này cho thấy người tín hữu được phép cầu xin thoát khỏi đau khổ. Họ không cần giả vờ mạnh mẽ hoặc cho rằng buồn đau là dấu hiệu thiếu đức tin. Tuy nhiên, lời cầu nguyện Kitô giáo còn mở ra một chiều kích sâu hơn: xin sức mạnh để bước đi trong sự thật và xin cho ý Chúa được thực hiện, ngay cả khi con người chưa hiểu trọn vẹn.
Cầu nguyện cho người khác
Đức Giêsu cầu nguyện cho các môn đệ và cho những người thuộc về Người. Trong giáo huấn Công giáo, lời chuyển cầu của người tín hữu được đặt trong sự hiệp thông với lời cầu nguyện của Đức Kitô. Cầu nguyện trong thinh lặng không có nghĩa là khép mình trước thế giới, nhưng mở lòng trước những nỗi đau và nhu cầu của người khác.
Kinh Lạy Cha: khuôn mẫu căn bản của lời cầu nguyện
Khi các môn đệ xin Đức Giêsu dạy cầu nguyện, Người trao cho họ Kinh Lạy Cha. Đây không chỉ là một bản kinh để đọc thuộc lòng mà còn là khuôn mẫu giúp người Kitô hữu sắp xếp các ước muốn của mình.
“Lạy Cha chúng con ở trên trời”
Lời mở đầu đặt người cầu nguyện trong tương quan con thảo với Thiên Chúa. Đại từ “chúng con” cũng nhắc rằng đức tin không phải là chuyện hoàn toàn riêng tư. Khi gọi Thiên Chúa là Cha, người tín hữu đồng thời nhận ra người khác là anh chị em của mình.
“Chúng con nguyện danh Cha cả sáng”
Trước khi xin cho bản thân, người cầu nguyện hướng về vinh quang Thiên Chúa. Điều này giúp họ bước ra khỏi khuynh hướng chỉ coi cầu nguyện như cách giải quyết nhu cầu cá nhân.
Lời nguyện ấy cũng đặt ra một câu hỏi: cách sống của người tín hữu có làm cho người khác nhận ra sự tốt lành, công bằng và lòng thương xót hay không?
“Nước Cha trị đến”
Nước Thiên Chúa trong giáo huấn Kitô giáo không chỉ được hiểu như một nơi chốn ở tương lai. Đó còn là sự hiện diện của chân lý, tình yêu, công bình và bình an trong đời sống.
Khi cầu xin Nước Chúa trị đến, người tín hữu cũng được mời gọi cộng tác bằng cách sống trung thực, hòa giải xung đột, tôn trọng phẩm giá con người và bảo vệ những người dễ bị tổn thương.
“Ý Cha thể hiện dưới đất cũng như trên trời”
Đây là một lời nguyện khó, bởi con người thường muốn Chúa thực hiện ý mình hơn là học đón nhận ý Chúa.
Phó thác không đồng nghĩa với thụ động hoặc từ bỏ trách nhiệm. Người tín hữu vẫn phải chữa bệnh, làm việc, bảo vệ quyền lợi chính đáng và giải quyết khó khăn. Phó thác là làm điều mình có thể trong lương tâm ngay thẳng, đồng thời chấp nhận rằng không phải mọi hoàn cảnh đều nằm trong khả năng kiểm soát.
“Xin Cha cho chúng con hôm nay lương thực hằng ngày”
Lời xin này bao gồm những nhu cầu thực tế của đời sống. Người tín hữu có thể cầu xin công việc, sức khỏe, sự nâng đỡ cho gia đình và những điều cần thiết để sống xứng đáng.
Tuy nhiên, lời kinh nói đến “chúng con”, không chỉ “con”. Vì thế, xin lương thực cũng gợi trách nhiệm chia sẻ với người thiếu thốn và góp phần xây dựng một xã hội công bằng hơn.
“Xin tha nợ chúng con như chúng con cũng tha kẻ có nợ chúng con”
Tha thứ là một hành trình khó khăn, nhất là khi vết thương nghiêm trọng. Cầu nguyện xin ơn tha thứ không có nghĩa là phủ nhận tổn thương, bỏ qua công lý hoặc tiếp tục ở trong một tình huống bị lạm dụng.
Trong một số trường hợp, tha thứ cần đi kèm ranh giới an toàn, sự thật, trách nhiệm và hỗ trợ chuyên môn. Lời cầu nguyện có thể là bước đầu để con người không để lòng căm thù kiểm soát mình, dù tiến trình chữa lành cần nhiều thời gian.
“Xin chớ để chúng con sa chước cám dỗ”
Người tín hữu ý thức rằng mình có thể yếu đuối trước tiền bạc, quyền lực, dục vọng, thói ích kỷ, sự gian dối hoặc những cám dỗ tinh vi hơn như tự cho mình luôn đúng.
Lời cầu nguyện cần đi cùng hành động phòng ngừa: tránh môi trường nguy hiểm, tìm người đồng hành, sửa đổi thói quen và chủ động cắt đứt những điều dẫn mình đến sai phạm.
“Nhưng cứu chúng con cho khỏi sự dữ”
Đây là lời khẩn cầu được bảo vệ trước sự dữ trong tâm hồn và ngoài xã hội. Người cầu nguyện xin được giữ vững niềm tin, không đáp lại cái ác bằng cái ác và không đánh mất hy vọng giữa thử thách.
Đức Giêsu dạy trong Kinh Lạy Cha rằng các lời cầu xin phải được đặt trong tương quan với thánh ý Thiên Chúa, chứ không chỉ dựa trên mong muốn trước mắt của con người.
Năm hình thức cầu nguyện căn bản
Giáo lý Công giáo thường trình bày năm hình thức căn bản: chúc tụng và thờ lạy, cầu xin, chuyển cầu, tạ ơn và ngợi khen. Những hình thức này có thể xuất hiện riêng biệt hoặc hòa quyện trong cùng một giờ cầu nguyện.
Chúc tụng và thờ lạy
Thờ lạy là nhìn nhận Thiên Chúa là Đấng Tạo Hóa, còn con người là thụ tạo. Đây không phải là thái độ hạ thấp phẩm giá con người, nhưng là sự nhận biết đúng vị trí của mình.
Người cầu nguyện có thể thưa:
“Lạy Chúa, Chúa là nguồn sự sống và mọi điều thiện hảo. Con thờ lạy Chúa và xin đặt cuộc đời con trước sự hiện diện của Ngài.”
Việc thờ lạy giúp con người thoát khỏi ảo tưởng rằng mình có thể kiểm soát mọi sự hoặc biến tiền bạc, thành công và danh vọng thành những giá trị tuyệt đối.
Cầu xin
Cầu xin là hình thức quen thuộc nhất. Người tín hữu có thể xin ơn tha thứ, sức mạnh, sự khôn ngoan, sức khỏe hoặc những nhu cầu chính đáng.
Không có gì sai khi cầu xin cho bản thân. Tuy nhiên, lời cầu xin cần được thanh luyện dần. Thay vì chỉ xin Chúa loại bỏ mọi khó khăn, người tín hữu cũng có thể xin lòng can đảm, sự kiên nhẫn và khả năng hành động đúng giữa khó khăn.
Chuyển cầu
Chuyển cầu là cầu nguyện cho người khác. Người tín hữu có thể cầu cho gia đình, người bệnh, người đã qua đời, những người đang gặp thiên tai, chiến tranh, nghèo đói hoặc bất công.
Lời chuyển cầu có thể mở rộng đến cả người mình không đồng tình hoặc người đã làm mình tổn thương. Điều này không có nghĩa là tán thành hành vi sai trái, nhưng là xin cho họ biết nhận ra sự thật, thay đổi và trở về con đường thiện.
Tạ ơn
Tạ ơn giúp con người nhận ra những điều tốt đẹp mà sự bận rộn thường khiến họ bỏ qua: sự sống, bữa ăn, gia đình, bạn bè, một ngày bình an, cơ hội sửa sai hoặc sức mạnh để vượt qua thử thách.
Việc tạ ơn không phủ nhận đau khổ. Một người có thể vừa buồn vừa tạ ơn; vừa đang trải qua mất mát vừa nhận ra mình vẫn được nâng đỡ bởi tình thương của những người xung quanh.
Ngợi khen
Ngợi khen hướng về chính Thiên Chúa, không chỉ vì những ơn đã nhận mà vì Người được tin là thiện hảo và đáng yêu mến.
Ngợi khen giúp người cầu nguyện thoát khỏi việc chỉ tập trung vào vấn đề của mình. Thánh vịnh, thánh ca và các lời nguyện trong phụng vụ là những phương tiện quan trọng giúp cộng đoàn bày tỏ tâm tình này.
Ba cách diễn tả lời cầu nguyện
Trong truyền thống Công giáo, đời sống cầu nguyện thường được diễn tả qua cầu nguyện thành lời, suy niệm và chiêm niệm. Ba cách này không đối lập mà bổ sung cho nhau.
Cầu nguyện thành lời
Đây là cách dùng lời nói để hướng về Chúa. Người tín hữu có thể đọc những kinh quen thuộc như Kinh Lạy Cha, Kinh Kính Mừng, Kinh Sáng Danh hoặc tự nói bằng lời của mình.
Đọc kinh thành tiếng giúp thân xác, tâm trí và tâm hồn cùng tham dự. Lời kinh của Hội Thánh cũng giúp người tín hữu cầu nguyện khi họ không biết phải nói gì.
Tuy nhiên, cần tránh đọc quá nhanh hoặc lặp lại hoàn toàn máy móc. Đức Giáo hoàng Phanxicô từng lưu ý về tình trạng lời kinh chỉ ở ngoài miệng mà chưa đi vào trái tim. Trong những lúc như vậy, người tín hữu có thể xin Chúa Thánh Thần giúp mình biết cầu nguyện và khơi lại lòng trông cậy.
Suy niệm
Suy niệm là dùng trí hiểu, trí nhớ, cảm xúc và ý chí để đào sâu một bản văn hoặc một mầu nhiệm đức tin.
Người tín hữu có thể đọc chậm một đoạn Tin Mừng, chú ý đến một câu đánh động mình, hình dung khung cảnh, xem Đức Giêsu nói và hành động thế nào, rồi liên hệ với đời sống hiện tại.
Mục tiêu của suy niệm không chỉ là thu thập kiến thức. Suy niệm hướng đến việc nhận ra điều cần thay đổi và đưa ra một quyết tâm cụ thể.
Chiêm niệm và thinh lặng
Chiêm niệm không nhất thiết là một kinh nghiệm phi thường. Ở mức căn bản, đó là việc ở lại trước sự hiện diện của Chúa trong yêu mến, không cần dùng quá nhiều lời.
Người cầu nguyện có thể lặp lại chậm rãi một câu ngắn như “Lạy Chúa, con tín thác nơi Ngài”, rồi dần đi vào thinh lặng.
Thinh lặng không có nghĩa là tâm trí hoàn toàn không xuất hiện suy nghĩ. Khi bị phân tán, người cầu nguyện chỉ cần nhẹ nhàng trở về với câu Kinh Thánh, danh Chúa Giêsu hoặc ý hướng ban đầu, thay vì bực bội với chính mình.
Cách bắt đầu một giờ cầu nguyện
Không có một phương pháp duy nhất phù hợp với mọi người. Tuy nhiên, người mới bắt đầu có thể thực hành theo các bước đơn giản sau.
Bước 1: Chọn thời gian tương đối ổn định
Có thể dành từ 5 đến 15 phút vào buổi sáng, giờ nghỉ trưa hoặc trước khi ngủ. Điều quan trọng là chọn khung giờ có khả năng duy trì.
Không nên đặt mục tiêu quá cao ngay từ đầu. Một người chưa có thói quen cầu nguyện có thể bắt đầu với năm phút mỗi ngày, sau đó tăng dần khi nhịp sống cho phép.
Bước 2: Chọn một nơi phù hợp
Nơi cầu nguyện không nhất thiết phải hoàn toàn yên tĩnh, nhưng nên giúp giảm bớt sự phân tâm. Có thể là một góc trong phòng, trước bàn thờ gia đình, trong nhà thờ hoặc một nơi thanh vắng.
Nên đặt điện thoại ở chế độ im lặng nếu không cần dùng để đọc Kinh Thánh. Việc chuẩn bị không gian là cách báo cho tâm trí rằng đây là thời gian dành riêng cho Chúa.
Bước 3: Đặt mình trước sự hiện diện của Chúa
Người Công giáo thường bắt đầu bằng dấu Thánh Giá. Sau đó có thể ngồi yên trong vài nhịp thở và ý thức rằng mình đang hiện diện trước Chúa.
Một lời mở đầu đơn giản:
“Lạy Chúa, con đang ở đây. Xin giúp con nhận ra sự hiện diện của Chúa và biết thành thật với Ngài.”
Trong cầu nguyện chung, một khoảng thinh lặng ngắn trước lời nguyện giúp mọi người ý thức về sự hiện diện của Chúa và nhớ đến những ý nguyện mình muốn dâng lên.
Bước 4: Xin Chúa Thánh Thần hướng dẫn
Theo đức tin Công giáo, Chúa Thánh Thần giúp người tín hữu cầu nguyện và hướng lòng họ về Chúa Cha qua Đức Kitô.
Có thể thưa ngắn gọn:
“Lạy Chúa Thánh Thần, xin soi sáng tâm trí, thanh luyện ý hướng và dạy con biết cầu nguyện.”
Không cần chờ một dấu hiệu đặc biệt. Lời khẩn cầu này chủ yếu thể hiện thái độ khiêm tốn và sẵn sàng đón nhận.
Bước 5: Đọc một đoạn Kinh Thánh ngắn
Nên chọn một đoạn ngắn trong Tin Mừng, một thánh vịnh hoặc các bài đọc của ngày. Đọc chậm hai hoặc ba lần, không cần cố hoàn thành nhiều chương.
Có thể tự hỏi:
- Câu nào làm tôi chú ý?
- Đoạn này cho thấy điều gì về Thiên Chúa?
- Tôi nhận ra điều gì về chính mình?
- Có lời mời gọi nào tôi cần thực hiện hôm nay?
Bước 6: Thưa chuyện với Chúa
Sau khi đọc, người cầu nguyện có thể nói với Chúa bằng lời tự nhiên. Không cần dùng ngôn ngữ trau chuốt.
Có thể thưa về:
- Điều mình đang biết ơn.
- Một lỗi lầm cần xin tha thứ.
- Nỗi lo hoặc khó khăn hiện tại.
- Một người đang cần được cầu nguyện.
- Một quyết định cần được soi sáng.
- Một điều trong Kinh Thánh khiến mình được khích lệ hoặc băn khoăn.
Hãy nói thật, nhưng cũng dành những khoảng thinh lặng để lắng nghe.
Bước 7: Kết thúc bằng một quyết tâm
Giờ cầu nguyện nên dẫn đến đời sống. Trước khi kết thúc, có thể chọn một hành động cụ thể:
- Xin lỗi một người.
- Hoàn thành trách nhiệm đang trì hoãn.
- Gọi điện hỏi thăm người đau yếu.
- Kiềm chế một lời nói gây tổn thương.
- Chia sẻ với người thiếu thốn.
- Dành thời gian cho gia đình.
Sau đó có thể đọc Kinh Lạy Cha và kết thúc bằng dấu Thánh Giá.
Phương pháp cầu nguyện trong 10 phút
Người bận rộn có thể áp dụng cấu trúc sau:
Phút thứ nhất: Thinh lặng
Ngồi ngay ngắn, hít thở tự nhiên và ý thức rằng mình đang hiện diện trước Chúa.
Phút thứ hai: Tạ ơn
Nhớ đến một hoặc hai điều cụ thể trong ngày và dâng lời cảm tạ.
Phút thứ ba và thứ tư: Đọc Kinh Thánh
Đọc chậm một đoạn ngắn. Không cần cố hiểu mọi chi tiết.
Phút thứ năm và thứ sáu: Suy niệm
Dừng lại ở một từ hoặc một câu gây chú ý. Xem câu ấy liên hệ thế nào với hoàn cảnh hiện tại.
Phút thứ bảy và thứ tám: Thưa chuyện
Dâng lên Chúa điều mình đang vui, buồn, lo lắng hoặc hy vọng.
Phút thứ chín: Cầu cho người khác
Nhớ đến một người cụ thể hoặc một biến cố của cộng đồng.
Phút thứ mười: Quyết tâm và kết thúc
Chọn một việc tốt có thể thực hiện trong ngày, đọc Kinh Lạy Cha rồi kết thúc.
Cấu trúc này chỉ là gợi ý. Không nên biến nó thành quy định cứng nhắc hoặc quá bận tâm đến việc tính từng phút.
Cầu nguyện bằng Kinh Thánh
Kinh Thánh giữ vị trí quan trọng trong đời sống cầu nguyện Kitô giáo. Khi cầu nguyện bằng Kinh Thánh, người tín hữu không chỉ tìm một câu phù hợp với mong muốn của mình mà còn để toàn bộ sứ điệp của bản văn chất vấn và hướng dẫn.
Chọn bản văn phù hợp
Người mới bắt đầu có thể chọn:
- Các đoạn kể về Đức Giêsu gặp gỡ người đau khổ.
- Các dụ ngôn về lòng thương xót và tha thứ.
- Những đoạn Đức Giêsu dạy về cầu nguyện.
- Các thánh vịnh tạ ơn, sám hối hoặc tín thác.
- Bài đọc trong thánh lễ của ngày.
Nên đọc cả đoạn thay vì tách một câu khỏi bối cảnh. Một câu Kinh Thánh có thể bị hiểu sai nếu chỉ được dùng như khẩu hiệu hoặc lời dự báo cho một quyết định cá nhân.
Đọc chậm và lặp lại
Có thể đọc lần đầu để hiểu nội dung chung, lần thứ hai để chú ý từ ngữ, rồi lần thứ ba để lắng nghe điều bản văn gợi lên.
Không cần phải luôn tìm được một thông điệp mới. Đôi khi việc ở lại với một câu quen thuộc đã là một hình thức cầu nguyện.
Đối thoại với bản văn
Sau khi đọc, hãy thưa với Chúa về phản ứng thật của mình. Có đoạn mang lại bình an, nhưng cũng có đoạn khó hiểu hoặc khiến người đọc không thoải mái.
Người tín hữu không cần che giấu câu hỏi. Họ có thể tìm hiểu thêm qua chú giải đáng tin cậy, trao đổi với linh mục, tu sĩ hoặc người có kiến thức Kinh Thánh, thay vì vội đưa ra kết luận dựa trên cảm nhận cá nhân.
Cầu nguyện trong đời sống hằng ngày
Lời cầu nguyện không chỉ giới hạn trong một giờ cố định. Người Kitô hữu được khuyến khích giữ tinh thần cầu nguyện trong công việc, gia đình và các mối quan hệ.
Cầu nguyện buổi sáng
Buổi sáng là lúc dâng ngày mới cho Chúa. Có thể cầu nguyện:
“Lạy Chúa, con cảm tạ Chúa vì ngày mới. Xin hướng dẫn suy nghĩ, lời nói và việc làm của con. Xin giúp con chu toàn trách nhiệm và đối xử với mọi người bằng lòng tôn trọng.”
Lời nguyện sáng không thay thế việc lập kế hoạch. Sau khi cầu nguyện, người tín hữu vẫn cần sắp xếp công việc, giữ đúng giờ và thực hiện trách nhiệm của mình.
Cầu nguyện trước khi làm việc
Trước một nhiệm vụ khó, có thể thưa:
“Lạy Chúa, xin cho con sự tập trung, khôn ngoan và trung thực. Xin giúp con làm việc này không chỉ vì lợi ích riêng mà còn vì ích chung.”
Cầu nguyện trong công việc không có nghĩa là mong Chúa làm thay. Nó nhắc con người làm việc có trách nhiệm, tránh gian dối và tôn trọng người cộng tác.
Cầu nguyện trước bữa ăn
Lời tạ ơn trước bữa ăn giúp gia đình nhớ đến công sức của người lao động, ân huệ của thiên nhiên và những người còn thiếu thốn.
Bên cạnh lời kinh, gia đình có thể biến tâm tình tạ ơn thành hành động bằng cách tránh lãng phí thực phẩm và chia sẻ trong khả năng của mình.
Cầu nguyện khi gặp căng thẳng
Khi tâm trí rối bời, người tín hữu không nhất thiết phải đọc một lời kinh dài. Có thể lặp lại chậm rãi:
“Lạy Chúa, xin ở cùng con.”
“Lạy Chúa Giêsu, xin thương xót con.”
“Lạy Chúa, xin ban cho con sự bình an và sáng suốt.”
Truyền thống Kitô giáo có những lời nguyện ngắn được lặp lại trong ngày để giúp tâm hồn trở về với Chúa. Đức Giáo hoàng Phanxicô từng giới thiệu lời nguyện hướng về Chúa Giêsu như một cách nuôi dưỡng tinh thần cầu nguyện liên tục giữa đời sống bận rộn.
Cầu nguyện buổi tối
Buổi tối là thời điểm thích hợp để nhìn lại ngày sống:
- Điều gì đáng tạ ơn?
- Tôi đã làm điều gì tốt?
- Tôi đã làm ai tổn thương?
- Tôi đã bỏ lỡ cơ hội yêu thương nào?
- Ngày mai tôi cần sửa đổi điều gì?
Việc xét mình không nhằm chìm trong mặc cảm. Mục tiêu là nhận ra sự thật, xin ơn tha thứ và bắt đầu lại.
Khi không biết phải nói gì với Chúa
Có những giai đoạn con người không tìm được lời. Điều này có thể xảy ra khi quá đau buồn, mệt mỏi hoặc bối rối.
Trong những lúc ấy, người tín hữu có thể:
- Ngồi thinh lặng trước Chúa.
- Đọc chậm Kinh Lạy Cha.
- Lặp lại một câu thánh vịnh.
- Nói một câu ngắn như “Lạy Chúa, xin giúp con”.
- Mang nỗi đau đến nhà thờ và ở lại trong thinh lặng.
- Nhờ cộng đoàn cầu nguyện.
- Dùng lời kinh của Hội Thánh thay cho lời riêng.
Cầu nguyện thành lời là một phần tự nhiên của cuộc đối thoại với Thiên Chúa. Những lời kinh, thánh thi và lời khẩn cầu giúp con người diễn tả điều đang chất chứa trong lòng khi họ chưa thể tự mình tìm được ngôn từ.
Đôi khi, chỉ việc trung thành hiện diện đã là lời cầu nguyện. Người tín hữu không cần cố tạo ra cảm xúc hoặc một trải nghiệm đặc biệt.
Khi cầu nguyện mà không thấy được đáp lời
Đây là một trong những thử thách lớn nhất của đời sống đức tin. Người ta có thể cầu nguyện cho một người bệnh, một cuộc hôn nhân, công việc hoặc một hoàn cảnh đau khổ nhưng sự việc vẫn không diễn ra như mong muốn.
Giáo huấn Công giáo không coi cầu nguyện là phương tiện bảo đảm rằng mọi yêu cầu sẽ được thực hiện theo đúng thời điểm và cách thức con người dự tính. Trong một bài giáo lý về những lời cầu dường như không được đáp lại, Đức Giáo hoàng Phanxicô nhấn mạnh khuôn mẫu của Kinh Lạy Cha: người tín hữu được mời gọi cầu xin, nhưng trên hết vẫn hướng đến việc thánh ý Thiên Chúa được thực hiện.
Không nên tự kết tội mình
Khi một lời cầu không thành hiện thực, không nên vội cho rằng nguyên nhân chắc chắn là mình thiếu đức tin, cầu nguyện sai cách hoặc đang bị Thiên Chúa trừng phạt.
Đau khổ có nhiều nguyên nhân: giới hạn tự nhiên, bệnh tật, hành vi của con người, bất công xã hội hoặc những điều chưa thể giải thích. Không nên dùng tôn giáo để quy lỗi cho người đang đau khổ.
Không dùng lời cầu nguyện để thay thế hành động
Cầu nguyện cho người bệnh cần đi cùng việc thăm khám và điều trị phù hợp. Cầu nguyện cho gia đình cần đi cùng đối thoại và trách nhiệm. Cầu nguyện cho công việc cần đi cùng học tập, chuẩn bị và lao động.
Đối với những vấn đề sức khỏe thể chất hoặc tinh thần, người tín hữu nên tìm sự hỗ trợ chuyên môn cần thiết. Cầu nguyện có thể nâng đỡ đời sống tinh thần nhưng không nên được coi là phương pháp thay thế chẩn đoán và điều trị y khoa.
Kiên trì nhưng không mặc cả
Kiên trì cầu nguyện không có nghĩa là lặp lại để gây áp lực với Chúa. Đó là tiếp tục đặt niềm hy vọng nơi Chúa, ngay cả khi chưa thấy kết quả.
Người tín hữu cũng có thể xin cho mình nhận ra những con đường khác với dự tính ban đầu và có sức mạnh chấp nhận điều không thể thay đổi.
Những khó khăn thường gặp khi cầu nguyện
Tâm trí phân tán
Phân tâm là điều rất phổ biến. Khi nhận ra mình đang nghĩ đến công việc hoặc lo lắng khác, không cần tức giận. Hãy nhẹ nhàng quay lại với lời kinh hoặc đoạn Kinh Thánh.
Sự phân tâm đôi khi cũng cho thấy điều đang thực sự chiếm giữ tâm trí. Người cầu nguyện có thể biến chính điều ấy thành lời thưa với Chúa.
Khô khan và không có cảm xúc
Có những giai đoạn lời cầu nguyện trở nên nặng nề. Không nên kết luận ngay rằng Chúa đã bỏ rơi mình.
Người tín hữu có thể duy trì một thời lượng ngắn, đọc thánh vịnh, tham dự phụng vụ và tìm sự đồng hành thiêng liêng. Sự trung tín trong giai đoạn khô khan có thể giúp đời sống đức tin trưởng thành, bớt lệ thuộc vào cảm xúc.
Quá bận rộn
Người bận rộn có thể bắt đầu bằng những khoảng ngắn: vài phút buổi sáng, một lời nguyện trước công việc, phút thinh lặng trên đường đi hoặc xét mình trước khi ngủ.
Tuy nhiên, nếu luôn cho rằng mình không có thời gian, cần xem lại cách sử dụng điện thoại, mạng xã hội và những hoạt động ít cần thiết.
Chỉ cầu nguyện khi gặp khó khăn
Tìm đến Chúa trong hoạn nạn là điều tự nhiên. Nhưng nếu chỉ cầu nguyện khi cần giúp đỡ, mối tương quan dễ trở thành vụ lợi.
Người tín hữu nên tập tạ ơn trong những ngày bình thường, cầu cho người khác và dành thời gian thờ lạy, không chỉ trình bày nhu cầu cá nhân.
So sánh đời sống cầu nguyện
Không nên cho rằng người cầu nguyện dài hơn, xúc động hơn hoặc có nhiều trải nghiệm đặc biệt hơn chắc chắn là người thánh thiện hơn.
Đời sống nội tâm của mỗi người có nhịp độ khác nhau. Hoa trái đáng chú ý hơn là sự khiêm tốn, trung thực, kiên nhẫn và lòng yêu thương được thể hiện trong cuộc sống.
Cầu nguyện riêng và cầu nguyện cùng Hội Thánh
Cầu nguyện cá nhân rất quan trọng, nhưng đời sống Công giáo cũng mang chiều kích cộng đoàn.
Thánh lễ
Thánh lễ là lời cầu nguyện phụng vụ trung tâm của cộng đoàn Công giáo. Người tín hữu cùng lắng nghe Lời Chúa, dâng lời cầu nguyện và tham dự phụng vụ Thánh Thể.
Việc tham dự thánh lễ không thay thế hoàn toàn cầu nguyện riêng, và cầu nguyện riêng cũng không làm cho đời sống cộng đoàn trở nên không cần thiết. Hai chiều kích nâng đỡ lẫn nhau.
Các Giờ kinh Phụng vụ
Các Giờ kinh Phụng vụ là lời cầu nguyện hằng ngày của Hội Thánh, được tổ chức theo những thời điểm khác nhau trong ngày và sử dụng nhiều thánh vịnh, bài đọc Kinh Thánh cùng lời chuyển cầu. Kinh Sáng và Kinh Chiều được coi là hai giờ kinh có vị trí nổi bật trong nhịp cầu nguyện hằng ngày.
Giáo dân có thể tìm hiểu và tham dự hình thức cầu nguyện này tùy điều kiện, nhưng không nên biến việc thực hành thành gánh nặng hoặc thước đo để đánh giá người khác.
Cầu nguyện trong gia đình
Gia đình có thể dành vài phút trước bữa ăn, buổi tối hoặc vào ngày Chúa nhật để cùng tạ ơn và cầu nguyện.
Để trẻ em dễ tham gia, lời nguyện nên ngắn, dễ hiểu và gắn với đời sống. Có thể để mỗi người nói một điều mình biết ơn và một người mình muốn cầu nguyện cho.
Không nên dùng giờ cầu nguyện gia đình để trách mắng, ám chỉ lỗi của người khác hoặc ép buộc trẻ phải thể hiện cảm xúc tôn giáo.
Có cần phải thuộc nhiều kinh mới cầu nguyện được không?
Những kinh căn bản giúp người Công giáo diễn tả đức tin trong sự hiệp thông với Hội Thánh. Kinh Lạy Cha, Kinh Tin Kính, Kinh Sáng Danh và nhiều lời kinh truyền thống có giá trị giáo dục cũng như thiêng liêng.
Tuy nhiên, người chưa thuộc nhiều kinh vẫn có thể cầu nguyện. Một lời nói chân thành như “Lạy Chúa, con chưa biết phải nói gì, nhưng xin ở lại với con” đã có thể là điểm khởi đầu.
Điều quan trọng là không đối lập kinh có sẵn với lời nguyện tự phát. Kinh có sẵn giúp người tín hữu đi vào đức tin của cộng đoàn; lời nguyện tự phát giúp họ diễn tả hoàn cảnh cụ thể. Cả hai có thể được kết hợp hài hòa.
Một mẫu cầu nguyện đơn giản
Người mới bắt đầu có thể tham khảo lời nguyện sau. Đây chỉ là một gợi ý, không phải công thức bắt buộc:
“Lạy Chúa là Cha nhân từ, con cảm tạ Chúa vì sự sống và vì những điều tốt lành con đã nhận được hôm nay.
Xin cho con biết nhìn lại mình trong sự thật. Con xin lỗi Chúa vì những lời nói, suy nghĩ và hành động thiếu yêu thương. Xin giúp con nhận ra điều cần sửa đổi và ban cho con lòng can đảm để bắt đầu lại.
Con xin dâng lên Chúa gia đình, công việc, những điều con đang lo lắng và những người đang cần được nâng đỡ. Xin ban cho con sự khôn ngoan để làm điều đúng, sự kiên nhẫn trước khó khăn và lòng nhân hậu trong cách đối xử với mọi người.
Xin cho con không chỉ tìm kiếm ý riêng, nhưng biết lắng nghe và đón nhận điều phù hợp với sự thật và tình yêu của Chúa.
Xin ở cùng những người bệnh tật, cô đơn, nghèo khó, đau khổ và những ai đang mất hy vọng. Xin chỉ cho con biết mình có thể làm gì để giúp đỡ họ.
Con xin phó thác ngày sống và tương lai của con trong tay Chúa. Xin hướng dẫn con bước đi trong bình an. Amen.”
Gợi ý tập cầu nguyện trong bảy ngày
Ngày thứ nhất: Hiện diện
Dành năm phút ngồi yên và thưa: “Lạy Chúa, con đang ở đây.” Không cần cố nói nhiều.
Ngày thứ hai: Tạ ơn
Viết ra ba điều cụ thể mình biết ơn và dâng lời cảm tạ.
Ngày thứ ba: Đọc Tin Mừng
Chọn một đoạn ngắn về Đức Giêsu. Đọc ba lần và giữ lại một câu.
Ngày thứ tư: Sám hối
Nhìn lại một hành vi cần sửa đổi. Xin tha thứ và xác định một việc cụ thể để khắc phục.
Ngày thứ năm: Chuyển cầu
Cầu nguyện cho ba người: một người thân, một người đang đau khổ và một người mình khó yêu thương.
Ngày thứ sáu: Thinh lặng
Dành năm đến mười phút ở lại trong thinh lặng, có thể lặp lại câu: “Lạy Chúa, con tín thác nơi Ngài.”
Ngày thứ bảy: Nhìn lại
Xem điều gì giúp mình cầu nguyện tốt hơn, khó khăn nào thường xuất hiện và khung giờ nào phù hợp để tiếp tục.
Sau bảy ngày, có thể duy trì một lịch đơn giản thay vì liên tục thay đổi phương pháp.
Những điều cần tránh khi cầu nguyện
Coi cầu nguyện như một phép đổi chác
Không nên nghĩ rằng đọc đủ số lần một lời kinh sẽ buộc Chúa phải ban đúng điều mình xin. Các việc đạo đức có ý nghĩa khi thể hiện lòng tin, sự sám hối và tình yêu, chứ không phải như một giao dịch.
Chạy theo dấu lạ và cảm giác bất thường
Những cảm giác, hình ảnh hoặc sự trùng hợp xuất hiện sau khi cầu nguyện cần được nhìn nhận thận trọng. Không nên vội coi chúng là mặc khải hoặc mệnh lệnh của Chúa.
Khi đứng trước một quyết định quan trọng, cần kết hợp cầu nguyện với giáo huấn đức tin, lý trí, lương tâm, hoàn cảnh thực tế và lời khuyên đáng tin cậy.
Dùng lời cầu nguyện để xét đoán người khác
Không nên cho rằng người gặp khó khăn là vì cầu nguyện chưa đủ hoặc sống thiếu đạo đức. Cách lý giải ấy có thể gây thêm tổn thương và không phản ánh đầy đủ sự phức tạp của đau khổ.
Cầu xin điều gây hại
Người tín hữu không nên cầu xin để trả thù, làm hại người khác, thắng bằng gian dối hoặc đạt lợi ích bất công.
Khi đang giận dữ, có thể nói thật cảm xúc với Chúa, nhưng đồng thời xin được giải thoát khỏi lòng thù hận và biết tìm một giải pháp công bằng.
Tách cầu nguyện khỏi bổn phận
Một người không thể chỉ cầu nguyện cho gia đình bình an nhưng tiếp tục nói lời gây tổn thương; cầu nguyện cho công việc thuận lợi nhưng làm việc thiếu trách nhiệm; cầu nguyện cho người nghèo nhưng thờ ơ trước nhu cầu cụ thể.
Cầu nguyện và đời sống cần soi sáng lẫn nhau.
Làm thế nào để duy trì thói quen cầu nguyện?
Trước hết, hãy đặt mục tiêu vừa sức. Năm phút đều đặn mỗi ngày thường thực tế hơn một giờ nhưng chỉ thực hiện được vài lần.
Tiếp theo, nên gắn giờ cầu nguyện với một hoạt động cố định như sau khi thức dậy, trước bữa sáng hoặc trước khi đi ngủ. Việc lặp lại trong cùng bối cảnh giúp hình thành thói quen.
Người tín hữu cũng có thể dùng một cuốn sổ nhỏ để ghi câu Kinh Thánh, điều biết ơn, ý cầu nguyện và quyết tâm. Tuy nhiên, không cần ghi chép quá chi tiết nếu điều đó làm mất sự tự nhiên.
Khi bỏ lỡ một ngày, không nên nản lòng hoặc cố bù đắp bằng những mục tiêu nặng nề. Hãy bắt đầu lại vào ngày hôm sau.
Cầu nguyện bền bỉ không có nghĩa là lúc nào cũng ở trong nhà thờ hoặc đọc kinh liên tục. Đó còn là việc duy trì một tâm hồn thường xuyên trở về với Chúa giữa những công việc bình thường. Giáo huấn Công giáo khuyến khích người tín hữu để tinh thần cầu nguyện dần thấm vào toàn bộ đời sống.
Kết luận
Học cách cầu nguyện với Chúa là học sống trong một mối tương quan, chứ không chỉ học thuộc một hệ thống lời kinh. Trong mối tương quan ấy, con người được mời gọi hiện diện chân thành, biết nói nhưng cũng biết lắng nghe, dám cầu xin nhưng không biến cầu nguyện thành sự mặc cả.
Một đời sống cầu nguyện quân bình thường bao gồm thờ lạy, tạ ơn, sám hối, cầu xin, chuyển cầu, suy niệm Kinh Thánh và thinh lặng. Lời cầu nguyện cũng cần được nối dài bằng những lựa chọn cụ thể: sống trung thực hơn, biết tha thứ, chu toàn trách nhiệm và quan tâm đến người đau khổ.
Không phải mọi giờ cầu nguyện đều đem lại cảm xúc bình an, và không phải mọi lời cầu xin đều được thực hiện theo cách con người mong đợi. Tuy vậy, qua sự kiên trì, người tín hữu có thể dần học cách tín thác, nhận ra điều cần thay đổi và tìm được sức mạnh để sống có trách nhiệm giữa những hoàn cảnh khác nhau.
Điểm khởi đầu có thể rất đơn giản: dành vài phút thinh lặng, làm dấu Thánh Giá và thưa với Chúa bằng chính những gì đang có trong lòng. Từ bước nhỏ ấy, đời sống cầu nguyện có thể lớn lên từng ngày, trở thành nguồn nâng đỡ cho đức tin và động lực để con người sống yêu thương hơn.
