Tìm hiểu Đại hội Đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ IX, cơ cấu nhân sự, Hiến chương và định hướng mới nhiệm kỳ 2022–2027.
Đại hội Đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ IX là một sự kiện quan trọng trong đời sống tổ chức của Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Đại hội tổng kết hoạt động Phật sự của nhiệm kỳ 2017–2022 và xác lập cơ cấu lãnh đạo, tu chỉnh Hiến chương và đề ra phương hướng hoạt động cho giai đoạn tiếp theo.
Sự kiện diễn ra trong bối cảnh xã hội Việt Nam vừa trải qua những ảnh hưởng sâu rộng của đại dịch Covid-19. Nhiều hoạt động tôn giáo, giáo dục, từ thiện và giao lưu quốc tế phải thay đổi hình thức tổ chức. Bởi vậy, những nội dung được thảo luận tại Đại hội phản ánh cả yêu cầu kế thừa truyền thống lẫn nhu cầu đổi mới phương thức quản trị của Giáo hội trong môi trường xã hội hiện đại.
Tìm hiểu Đại hội Đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ IX giúp người đọc hiểu rõ cách Giáo hội Phật giáo Việt Nam tổ chức và điều hành các hoạt động Phật sự, vai trò của Hội đồng Chứng minh và Hội đồng Trị sự, cũng như những định hướng về hoằng pháp, giáo dục, văn hóa, an sinh xã hội, chuyển đổi số và quan hệ Phật giáo quốc tế.
Đại hội Đại biểu Phật giáo toàn quốc là gì?
Đại hội Đại biểu Phật giáo toàn quốc là hội nghị đại biểu cao nhất của Giáo hội Phật giáo Việt Nam, được tổ chức theo quy định của Hiến chương Giáo hội. Đại hội có nhiệm vụ tổng kết một nhiệm kỳ hoạt động, đánh giá những kết quả đã đạt được, nhìn nhận các hạn chế và đề ra chương trình Phật sự cho nhiệm kỳ mới.
Đây cũng là dịp thực hiện các công việc tổ chức quan trọng như suy tôn nhân sự Hội đồng Chứng minh, suy cử Hội đồng Trị sự, lựa chọn những chức danh lãnh đạo chủ chốt, tấn phong giáo phẩm và xem xét việc sửa đổi Hiến chương khi cần thiết.
Đại hội toàn quốc không phải là nơi quyết định lại giáo lý căn bản của đạo Phật. Những nguyên lý như Tứ diệu đế, Bát chính đạo, nhân quả, duyên khởi, từ bi và trí tuệ thuộc nền tảng giáo pháp của Phật giáo. Nội dung chủ yếu của Đại hội liên quan đến tổ chức Giáo hội, hoạt động Phật sự, quản trị Tăng Ni, giáo dục, hoằng pháp, văn hóa và trách nhiệm xã hội.
Vị trí của Đại hội trong hệ thống Giáo hội
Giáo hội Phật giáo Việt Nam được thành lập vào ngày 7 tháng 11 năm 1981, trên cơ sở thống nhất các tổ chức, giáo hội và hệ phái Phật giáo đang hoạt động tại Việt Nam lúc bấy giờ. Từ đó, các kỳ đại hội toàn quốc được tổ chức nhằm kiện toàn bộ máy và xác lập định hướng hoạt động cho từng giai đoạn.
Trong cơ cấu Giáo hội, Đại hội toàn quốc là nơi tập hợp đại biểu của Hội đồng Chứng minh, Hội đồng Trị sự, các Ban và Viện Trung ương, Ban Trị sự các tỉnh, thành phố, các hệ phái, Tăng Ni, cư sĩ Phật tử và cộng đồng Phật tử Việt Nam ở nước ngoài.
Các đại biểu tham dự không đại diện cho từng cá nhân Phật tử theo nghĩa phổ thông mà đại diện cho những cơ quan, đơn vị, địa phương và thành phần thuộc hệ thống Giáo hội. Vì vậy, Đại hội vừa mang tính tôn giáo, vừa có tính chất tổ chức và hành chính nội bộ.
Thời gian và địa điểm tổ chức Đại hội lần thứ IX
Đại hội Đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ IX được tổ chức tại Cung Văn hóa Lao động Hữu nghị Việt – Xô ở thủ đô Hà Nội.
Các hoạt động chuẩn bị, đón tiếp đại biểu, hội nghị cuối nhiệm kỳ và phiên trù bị được triển khai trong những ngày trước Đại hội. Phiên trù bị diễn ra ngày 27 tháng 11 năm 2022. Hai ngày làm việc chính thức của Đại hội là ngày 28 và 29 tháng 11 năm 2022.
Việc phân biệt thời gian chuẩn bị với thời gian Đại hội chính thức là cần thiết. Một số tài liệu giới thiệu toàn bộ chương trình từ ngày 26 hoặc ngày 27 tháng 11, trong khi Nghị quyết Đại hội xác định sự kiện chính thức diễn ra trong hai ngày 28 và 29 tháng 11 năm 2022.
Thành phần đại biểu
Đại hội có 1.091 đại biểu chính thức. Thành phần tham dự gồm chư tôn đức thuộc Hội đồng Chứng minh; các thành viên Hội đồng Trị sự; đại biểu các Ban, Viện Trung ương; Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tại các tỉnh, thành phố; Tăng Ni, cư sĩ và đại diện Phật tử Việt Nam ở nước ngoài.
Đại hội cũng đón tiếp đại diện lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các cơ quan Trung ương và địa phương, chức sắc của một số tổ chức tôn giáo, cùng các đại biểu Phật giáo quốc tế.
Sự hiện diện của nhiều thành phần cho thấy Đại hội không chỉ là hoạt động nội bộ của một nhóm tu sĩ. Đây còn là không gian gặp gỡ giữa các hệ phái, các cấp Giáo hội, giới cư sĩ và những tổ chức có quan hệ với đời sống tôn giáo tại Việt Nam.
Chủ đề của Đại hội
Chủ đề được xác định tại Đại hội IX là:
“Kỷ cương – Trách nhiệm – Đoàn kết – Phát triển.”
Bối cảnh trước Đại hội Phật giáo toàn quốc lần thứ IX
Nhiệm kỳ VIII của Giáo hội Phật giáo Việt Nam kéo dài từ năm 2017 đến năm 2022. Đây là giai đoạn có nhiều hoạt động lớn nhưng cũng gặp những khó khăn chưa từng có do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19.
Trong những năm dịch bệnh, việc tập trung đông người bị hạn chế tại nhiều thời điểm. Các lễ hội, khóa tu, chương trình giảng pháp, hoạt động đào tạo và giao lưu quốc tế phải tạm dừng, thu hẹp hoặc chuyển sang hình thức trực tuyến.
Bối cảnh đó đặt ra yêu cầu về khả năng thích ứng của các cơ sở Phật giáo. Nhiều tự viện bắt đầu sử dụng nền tảng trực tuyến để giảng pháp, tổ chức khóa tu, hướng dẫn Phật tử và duy trì liên lạc với cộng đồng. Công tác quản trị, thông tin và truyền thông điện tử cũng được chú ý nhiều hơn.
Những kết quả được báo cáo trong nhiệm kỳ VIII
Theo báo cáo được trình tại Đại hội, Giáo hội đã duy trì hoạt động Tăng sự, tổ chức an cư kết hạ, Đại Giới đàn, các chương trình hoằng pháp, giáo dục Phật giáo và hướng dẫn Phật tử.
Nhiệm kỳ VIII ghi nhận 70 Đại Giới đàn được tổ chức, với hơn 20.000 giới tử thọ giới. Các Học viện Phật giáo, trường cao đẳng và trung cấp Phật học tiếp tục đào tạo Tăng Ni, trong đó có những giai đoạn phải kết hợp giữa học trực tiếp và học trực tuyến.
Báo cáo của Giáo hội cũng nêu các kết quả đào tạo gồm 194 Tăng Ni tốt nghiệp thạc sĩ Phật học, 2.156 người tốt nghiệp cử nhân Phật học hệ chính quy, 842 người tốt nghiệp hệ đào tạo từ xa, 689 người tốt nghiệp cao đẳng Phật học và 1.246 người tốt nghiệp tại các trường trung cấp Phật học.
Những con số này cần được hiểu là số liệu do Giáo hội tổng hợp cho nhiệm kỳ, phản ánh hoạt động trong hệ thống đào tạo Phật giáo, không phải số liệu chung của toàn bộ nền giáo dục quốc dân.
Ý nghĩa của Đại hội lần thứ IX đối với Phật giáo Việt Nam
Đại hội IX đánh dấu một giai đoạn chuyển tiếp quan trọng sau hơn 40 năm hình thành và phát triển của Giáo hội Phật giáo Việt Nam.
Củng cố tính liên tục của tổ chức
Việc suy tôn Pháp chủ, suy cử Hội đồng Trị sự và kiện toàn các cơ quan giúp duy trì hoạt động liên tục giữa hai nhiệm kỳ.
Một tổ chức tôn giáo có quy mô lớn cần bảo đảm sự kế thừa giữa các thế hệ. Các vị giáo phẩm cao niên giữ vai trò chứng minh và định hướng, trong khi đội ngũ kế cận đảm nhiệm nhiều công việc chuyên môn, hành chính, giáo dục và truyền thông.
Đặt kỷ cương trong mối quan hệ với giới luật
Việc lựa chọn “Kỷ cương” làm nội dung đầu tiên của chủ đề Đại hội cho thấy Giáo hội nhận thức rõ những thách thức trong quản lý Tăng Ni, tự viện và hình ảnh tôn giáo.
Trong truyền thống Phật giáo, sự bền vững của Tăng đoàn dựa vào cơ cấu tổ chức và đời sống giới hạnh. Bởi vậy, việc hoàn thiện quy chế hành chính chỉ có ý nghĩa khi gắn với tinh thần tự giác tu học.
Thể hiện khả năng thích ứng với xã hội hiện đại
Các mục tiêu về Giáo hội số, chuyển đổi số, truyền thông, nghiên cứu và hợp tác quốc tế phản ánh nhu cầu đổi mới phương thức hoạt động.
Sự thích ứng không có nghĩa thay đổi giáo lý theo xu hướng nhất thời. Điều cần đổi mới là cách quản trị, phương pháp truyền đạt và hình thức phục vụ cộng đồng, trong khi những giá trị cốt lõi như từ bi, trí tuệ, vô ngã và trách nhiệm đạo đức vẫn được gìn giữ.
Tiếp tục truyền thống đồng hành cùng dân tộc
Các nội dung về đại đoàn kết, an sinh xã hội, bảo vệ môi trường và xây dựng văn hóa thể hiện đường hướng nhập thế của Phật giáo Việt Nam.
Trong lịch sử, nhiều cơ sở Phật giáo vừa là nơi tu hành, vừa gắn với đời sống làng xã, giáo dục, y dược, cứu trợ và gìn giữ di sản. Đại hội IX tiếp tục đặt hoạt động Phật sự trong mối quan hệ với nhu cầu thực tế của con người và xã hội.
