Chúa ở đâu giữa thảm họa, thiên tai? Góc nhìn Kinh Thánh về đau khổ, hy vọng, khoa học và trách nhiệm liên đới của con người.
Khi động đất làm sụp đổ cả một khu phố, lũ dữ cuốn trôi nhà cửa, bão lớn cướp đi sinh mạng hoặc một vụ cháy khiến nhiều gia đình mất tất cả, câu hỏi “Chúa ở đâu?” thường bật lên từ nơi sâu nhất của nỗi đau. Đó không chỉ là câu hỏi của người hoài nghi. Nhiều người có đức tin cũng từng bối rối, giận dữ, thậm chí cảm thấy mình bị Thiên Chúa bỏ rơi.
Nếu Thiên Chúa là Đấng tốt lành và quyền năng, tại sao Người không ngăn thảm họa xảy ra? Tại sao có người được cứu còn người khác lại thiệt mạng? Vì sao trẻ nhỏ, người nghèo và những người không có khả năng tự bảo vệ thường phải chịu hậu quả nặng nề nhất? Những câu hỏi ấy không thể được giải quyết bằng một vài câu an ủi có sẵn.
Câu hỏi được sinh ra từ mất mát
Trong lúc bình thường, con người có thể nói về sự quan phòng, tình yêu và quyền năng của Thiên Chúa một cách tương đối dễ dàng. Nhưng khi tai họa trực tiếp xảy đến, những khái niệm ấy có thể trở nên xa xôi.
Một người vừa mất người thân không chỉ cần biết động đất hình thành như thế nào. Họ còn phải đối diện với khoảng trống không thể lấp đầy trong gia đình. Một người mất nhà sau trận lũ không chỉ cần thực phẩm và chỗ ở tạm thời. Họ còn có thể cảm thấy toàn bộ cuộc đời mình bị cuốn khỏi nền móng quen thuộc.
Trong hoàn cảnh đó, câu hỏi “Chúa ở đâu?” có thể mang nhiều ý nghĩa:
- Chúa có nhìn thấy nỗi đau này không?
- Chúa có còn yêu thương tôi không?
- Tai họa có phải là hình phạt không?
- Tại sao lời cầu nguyện của tôi không được đáp lại như mong muốn?
- Người thân đã qua đời của tôi đang ở đâu?
- Tôi còn có thể tin tưởng sau biến cố này không?
Đây không phải là những câu hỏi chỉ cần giải đáp bằng lý luận. Đằng sau chúng thường là đau buồn, sợ hãi, mặc cảm sống sót, cảm giác bất lực và nhu cầu được người khác hiện diện bên cạnh.
Vì thế, trước một người đang đau khổ, điều cần làm đầu tiên không phải là tranh luận thần học. Sự hiện diện, lắng nghe, cứu trợ và tôn trọng nỗi đau thường cần thiết hơn một lời giải thích dài. Thần học chỉ có ý nghĩa khi không làm tổn thương thêm người đã bị tổn thương.
Kinh Thánh không che giấu tiếng kêu của con người
Một số người cho rằng người có đức tin phải luôn bình thản, không được chất vấn hay than trách Thiên Chúa. Tuy nhiên, nhiều bản văn Kinh Thánh cho thấy một bức tranh khác.
Ông Gióp và sự sụp đổ của lối giải thích đơn giản
Sách Gióp kể về một người công chính phải trải qua mất mát nặng nề. Ông mất tài sản, con cái và sức khỏe. Những người bạn đến thăm cố gắng bảo vệ một quan niệm quen thuộc: nếu Gióp đau khổ, hẳn ông đã phạm một tội nào đó.
Các Thánh vịnh lưu giữ tiếng than
Trong các Thánh vịnh có nhiều lời ca ngợi, nhưng cũng có những tiếng kêu từ vực sâu. Người cầu nguyện hỏi tại sao Thiên Chúa ẩn mặt, tại sao kẻ vô tội bị áp bức và tại sao lời khẩn cầu dường như chưa được lắng nghe.
Đức Giêsu cũng đã khóc
Các sách Tin Mừng không trình bày Đức Giêsu như một người đứng ngoài nỗi đau của nhân loại. Người đã khóc trước cái chết của Lazarô, xúc động trước những người đau khổ và chạnh lòng thương đám đông thiếu thốn.
Khoa học giải thích thiên tai như thế nào?
Đức tin không phủ nhận các nguyên nhân vật lý của thiên tai. Động đất liên quan đến vận động địa chất; bão hình thành từ các điều kiện khí quyển và đại dương; lũ lụt chịu ảnh hưởng của lượng mưa, địa hình, hệ thống sông ngòi và khả năng thoát nước.
Hiểu biết khoa học giúp con người dự báo, xây dựng tiêu chuẩn an toàn, tổ chức sơ tán và giảm thiểu thiệt hại. Những kiến thức này không cạnh tranh với đức tin. Trong cách nhìn của nhiều Kitô hữu, khả năng nghiên cứu và bảo vệ sự sống cũng là một phần trách nhiệm con người đối với thế giới.
Hiểm họa tự nhiên chưa phải là toàn bộ thảm họa
Một hiện tượng tự nhiên chỉ trở thành thảm họa nghiêm trọng khi nó tác động đến một cộng đồng có mức độ phơi bày và dễ bị tổn thương cao.
Cùng một trận mưa lớn, nơi có rừng đầu nguồn được bảo vệ, hệ thống cảnh báo hiệu quả và quy hoạch hợp lý có thể chịu thiệt hại ít hơn nơi bị phá rừng, lấn chiếm dòng chảy hoặc xây dựng thiếu an toàn. Cùng một trận động đất, công trình tuân thủ tiêu chuẩn kháng chấn có thể bảo vệ được nhiều sinh mạng hơn công trình bị thi công cẩu thả.
Vì vậy, hậu quả thảm họa không phải lúc nào cũng hoàn toàn “tự nhiên”. Một phần thiệt hại có thể liên quan đến nghèo đói, bất bình đẳng, quy hoạch kém, tham nhũng, khai thác môi trường quá mức hoặc sự chậm trễ trong cảnh báo và cứu hộ.
Nhìn nhận điều này không đồng nghĩa với việc đổ lỗi cho từng nạn nhân. Trái lại, nó chuyển sự chú ý từ việc phán xét người bị nạn sang việc xem xét trách nhiệm của tổ chức, chính quyền, doanh nghiệp và toàn xã hội.
Biến đổi khí hậu và trách nhiệm con người
Nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan chịu tác động của biến đổi khí hậu do hoạt động con người. Tuy không thể đơn giản quy mọi cơn bão hoặc trận lũ riêng lẻ cho một nguyên nhân duy nhất, xu hướng khí hậu có thể làm gia tăng mức độ nguy hiểm của nắng nóng, hạn hán, mưa cực đoan và nước biển dâng.
Người nghèo thường ít góp phần vào các hoạt động gây phát thải nhưng lại có ít nguồn lực nhất để thích nghi. Họ có thể phải sống ở nơi dễ sạt lở, ven sông, ven biển hoặc trong những ngôi nhà không bảo đảm an toàn.
Trong giáo huấn xã hội Kitô giáo, chăm sóc môi trường gắn liền với bảo vệ người yếu thế. Đức tin vào Thiên Chúa sáng tạo không thể tách khỏi trách nhiệm gìn giữ đất, nước, rừng, không khí và điều kiện sống của các thế hệ tương lai.
Chúa ở đâu giữa thảm họa?
Kitô giáo hỏi tại sao Thiên Chúa cho phép đau khổ và nhìn vào cách Thiên Chúa hiện diện trong đau khổ.
Chúa ở bên người bị tổn thương
Trong các sách Tin Mừng, Đức Giêsu thường đến gần người bệnh, người nghèo, người bị loại trừ và gia đình đang đau buồn. Người không đứng về phía những ai dùng luật lệ hoặc thành kiến để kết tội nạn nhân.
Chúa được nhận ra qua tình liên đới
Khi nhân viên cứu hộ bước vào nơi nguy hiểm, khi một người lạ chia phần nước uống cuối cùng, khi bác sĩ làm việc kiệt sức hoặc một gia đình mở cửa đón người mất nhà, người có đức tin có thể nhận ra những dấu chỉ của tình yêu Thiên Chúa.
Chúa hiện diện trong hy vọng không bị hủy diệt
Hy vọng Kitô giáo không phải thái độ lạc quan rằng mọi việc sẽ nhanh chóng trở lại như cũ. Có những mất mát không thể đảo ngược. Người đã qua đời không thể được thay thế bằng một căn nhà mới hay một khoản hỗ trợ.
