Lễ Thánh Cả Giuse ngày 19/3 tôn kính người cha công chính của Thánh Gia, biểu tượng của đức tin, lao động và trách nhiệm.
Trong đời sống Công giáo, Thánh Giuse hiện lên như một con người ít lời nhưng có vị trí đặc biệt trong câu chuyện về thời thơ ấu của Chúa Giêsu. Các sách Tin Mừng không ghi lại bất cứ lời nói trực tiếp nào của ngài, nhưng lại kể về những quyết định có ảnh hưởng lớn: đón nhận Đức Maria, đặt tên cho Hài Nhi, đưa gia đình lánh nạn, trở về quê hương và âm thầm nuôi dưỡng Chúa Giêsu tại Nazareth.
Ngày 19 tháng 3 hằng năm, Giáo hội Công giáo cử hành Lễ trọng Thánh Giuse, Bạn trăm năm Đức Trinh Nữ Maria. Trong cách gọi quen thuộc của người Công giáo Việt Nam, ngài thường được tôn xưng là “Thánh Cả Giuse”. Danh xưng này thể hiện lòng kính trọng đặc biệt dành cho người đã nhận trách nhiệm bảo vệ Đức Maria và chăm sóc Chúa Giêsu trong những năm tháng đầu đời.
Lễ Thánh Cả Giuse không chỉ là dịp tưởng nhớ một nhân vật trong lịch sử Kitô giáo. Qua hình ảnh người thợ lao động, người chồng biết đón nhận, người cha tận tụy và người tín hữu âm thầm vâng phục, ngày lễ còn gợi mở nhiều suy ngẫm về gia đình, trách nhiệm, phẩm giá lao động và cách con người đối diện với những biến cố không nằm trong dự tính của mình.
Lễ Thánh Cả Giuse là ngày nào?
Lễ Thánh Cả Giuse được cử hành vào ngày 19 tháng 3 dương lịch hằng năm. Tên đầy đủ trong lịch phụng vụ Công giáo Rôma là Lễ trọng Thánh Giuse, Bạn trăm năm Đức Trinh Nữ Maria.
Đây là một lễ trọng, tức một trong những bậc cử hành cao trong lịch phụng vụ. Tuy nhiên, ngày 19 tháng 3 thường nằm trong Mùa Chay nên cách tổ chức phải tuân theo những quy định phụng vụ của Giáo hội. Khi ngày lễ trùng với một ngày có thứ bậc cao hơn, lịch cử hành có thể được chuyển sang ngày khác theo quy định chung hoặc theo hướng dẫn của giáo phận.
Ngày 19 tháng 3 không được hiểu là ngày sinh hay ngày qua đời đã được xác định của Thánh Giuse. Các nguồn Kinh Thánh không cung cấp ngày tháng về cuộc đời ngài. Đây là ngày tưởng niệm phụng vụ được hình thành và phát triển qua lịch sử Giáo hội.
Ngoài ngày 19 tháng 3, Công giáo còn có ngày 1 tháng 5, lễ nhớ Thánh Giuse Thợ. Hai ngày lễ đều hướng đến cùng một nhân vật nhưng nhấn mạnh những khía cạnh khác nhau:
- Ngày 19 tháng 3 tôn kính Thánh Giuse trong vai trò bạn trăm năm của Đức Maria, người cha của Thánh Gia và người bảo vệ Chúa Giêsu.
- Ngày 1 tháng 5 nhấn mạnh hình ảnh Thánh Giuse như một người lao động, qua đó đề cao phẩm giá và trách nhiệm của lao động chân chính.
Đức Giáo hoàng Piô XII thiết lập lễ Thánh Giuse Thợ vào năm 1955, gắn ngày tưởng niệm với ngày Quốc tế Lao động 1 tháng 5. Mục đích là đặt thế giới lao động dưới ánh sáng của giáo huấn Kitô giáo về phẩm giá con người, quyền lợi và nghĩa vụ của người lao động.
Thánh Giuse trong các sách Tin Mừng
Các sách Tin Mừng cung cấp tương đối ít thông tin về Thánh Giuse. Phần lớn những gì được biết về ngài nằm trong Tin Mừng theo thánh Mátthêu và Tin Mừng theo thánh Luca, tập trung vào thời kỳ trước và sau khi Chúa Giêsu ra đời.
Người thuộc dòng dõi vua Đavít
Tin Mừng trình bày Thánh Giuse là người thuộc dòng dõi vua Đavít. Chi tiết này có ý nghĩa quan trọng trong cách các Kitô hữu đầu tiên hiểu căn tính của Chúa Giêsu.
Qua việc trở thành người cha hợp pháp của Chúa Giêsu và đặt tên cho Hài Nhi, Thánh Giuse đưa Chúa Giêsu vào gia phả nhà Đavít theo trật tự gia đình và xã hội đương thời. Bởi vậy, vai trò của ngài giới hạn ở việc chăm sóc vật chất và liên quan đến căn tính pháp lý và gia đình của Chúa Giêsu.
Người công chính
Tin Mừng Mátthêu gọi Thánh Giuse là “người công chính”. Khi biết Đức Maria mang thai trước lúc hai người về chung sống, ngài đứng trước một tình thế khó khăn.
Theo câu chuyện Tin Mừng, Thánh Giuse không muốn làm Đức Maria bị tổn thương hay bị đưa ra trước công chúng. Ngài dự định giải quyết sự việc một cách kín đáo. Sau khi được sứ thần giải thích trong giấc mơ, ngài thay đổi quyết định, đón Đức Maria về nhà và chấp nhận trách nhiệm đối với Hài Nhi.
Sự công chính của Thánh Giuse vì thế được hiểu là tuân thủ quy định và gắn với lòng nhân hậu, sự thận trọng và khả năng đón nhận một thực tại vượt ngoài hiểu biết ban đầu của mình.
Người đặt tên cho Chúa Giêsu
Theo Tin Mừng Mátthêu, sứ thần truyền cho Thánh Giuse đặt tên Hài Nhi là Giêsu. Trong xã hội Do Thái cổ đại, việc người cha đặt tên cho con có ý nghĩa công nhận đứa trẻ và tiếp nhận trách nhiệm đối với người con ấy.
Thánh Giuse không phải là cha sinh học của Chúa Giêsu theo niềm tin Kitô giáo, nhưng ngài thực hiện đầy đủ trách nhiệm của một người cha trong gia đình. Vì vậy, các văn kiện Công giáo thường xem ngài như người bảo vệ bên ngoài và nhấn mạnh đến một hình thức làm cha đích thực được thể hiện qua sự chăm sóc, giáo dục và hiến thân.
Sự im lặng của Thánh Giuse có ý nghĩa gì?
Không có lời nói trực tiếp nào của Thánh Giuse được ghi lại trong bốn sách Tin Mừng. Điều đó không có nghĩa ngài chưa từng nói, càng không phải bằng chứng cho thấy ngài sống hoàn toàn trong im lặng.
Sự “im lặng của Thánh Giuse” là một cách diễn giải tâm linh dựa trên đặc điểm của văn bản Kinh Thánh: ngài được nhận biết chủ yếu qua hành động hơn là lời nói.
Sau mỗi lần nhận được chỉ dẫn, Thánh Giuse đều đứng dậy và thực hiện điều cần làm. Ngài đón Đức Maria, đưa gia đình sang Ai Cập, trở về Israel và chọn Nazareth làm nơi sinh sống. Tin Mừng không mô tả những lời tranh luận hay sự than phiền của ngài.
Sự im lặng ấy thường được hiểu như biểu tượng của:
- Khả năng lắng nghe trước khi hành động.
- Sự thận trọng khi đứng trước một vấn đề phức tạp.
- Việc làm nhiều hơn nói.
- Phục vụ mà không đòi được ghi nhận.
- Giữ gìn đời sống nội tâm giữa những biến động bên ngoài.
Tuy nhiên, tôn vinh sự im lặng không đồng nghĩa với việc khuyến khích con người che giấu bất công, chịu đựng bạo lực hay từ bỏ quyền lên tiếng. Điều được nhấn mạnh nơi Thánh Giuse là sự lắng nghe có trách nhiệm, dẫn đến hành động bảo vệ người khác.
Nguồn gốc và quá trình hình thành Lễ Thánh Giuse
Việc tôn kính Thánh Giuse không phát triển đồng đều ngay từ những thế kỷ đầu của Kitô giáo. Trong giai đoạn đầu, đời sống phụng vụ tập trung nhiều vào Chúa Giêsu, các tông đồ và các vị tử đạo. Hình ảnh Thánh Giuse dần được nghiên cứu và suy niệm sâu hơn cùng với sự phát triển của thần học về mầu nhiệm Chúa Giêsu nhập thể.
Tư liệu được Hội đồng Giám mục Việt Nam giới thiệu cho biết một trong những chứng cứ lâu đời ở phương Tây liên hệ việc kính Thánh Giuse với ngày 19 tháng 3 xuất hiện khoảng năm 800 tại miền Bắc nước Pháp. Từ thế kỷ IX đến thế kỷ XIV, việc kính ngài dần trở nên phổ biến hơn.
Sang thế kỷ XV, lòng tôn kính Thánh Giuse được thúc đẩy bởi nhiều nhà thần học và nhà giảng thuyết, trong đó có thánh Bernađinô thành Siêna và Jean Gerson. Năm 1480, dưới thời Đức Giáo hoàng Sixtô IV, lễ kính Thánh Giuse vào ngày 19 tháng 3 được chính thức phê chuẩn.
Năm 1621, Đức Giáo hoàng Grêgôriô XV mở rộng vị trí của ngày lễ trong đời sống Giáo hội. Đến năm 1870, Đức Giáo hoàng Piô IX công bố Thánh Giuse là Đấng bảo trợ Giáo hội hoàn vũ.
Năm 1962, Đức Giáo hoàng Gioan XXIII cho thêm tên Thánh Giuse vào Lễ quy Rôma, tức Kinh nguyện Thánh Thể I. Năm 2013, tên ngài tiếp tục được thêm vào các Kinh nguyện Thánh Thể II, III và IV, đặt sau tên Đức Trinh Nữ Maria.
Những mốc này cho thấy Lễ Thánh Giuse không hình thành từ một quyết định đơn lẻ. Ngày lễ là kết quả của một quá trình kéo dài nhiều thế kỷ, trong đó việc suy niệm Kinh Thánh, lòng đạo đức bình dân và những quyết định phụng vụ dần gặp gỡ nhau.
