Một người nổi bật trong cuộc đời Chúa Giêsu là thánh Giuse, người cha nuôi, nhưng là một người lặng thầm ít được kể đến trong Thánh Kinh, cũng như trong Thánh Gia.
Trong đời sống đạo của người Công giáo, lời mời “Hãy đến cùng Thánh Giuse” không chỉ gợi lên một việc đạo đức quen thuộc. Đó còn là lời mời bước vào trường học của một con người âm thầm, công chính và hoàn toàn đặt cuộc đời mình trong chương trình của Thiên Chúa.
Các sách Tin Mừng không ghi lại một lời nói trực tiếp nào của Thánh Giuse. Tuy nhiên, sự hiện diện của ngài trải dài qua những thời khắc quan trọng trong thời thơ ấu của Đức Giêsu: đón Đức Maria về nhà, đặt tên cho Hài Nhi, đưa gia đình trốn sang Ai Cập, trở về quê hương, định cư tại Nadarét và cùng Đức Maria tìm kiếm Đức Giêsu khi Người ở lại Đền thờ.
“Hãy đến cùng Giuse” có ý nghĩa gì?
Trong Tông thư Patris corde, Đức Giáo hoàng Phanxicô nhắc đến một cách diễn đạt phổ biến trong lòng sùng kính Công giáo: “Hãy đến cùng Giuse”. Cách nói này gợi lại câu chuyện trong sách Sáng thế, khi dân chúng gặp nạn đói và được hướng dẫn đến với Giuse, người con của ông Giacóp đang phụ trách kho lương tại Ai Cập. Tuy nhiên, trong truyền thống đạo đức Công giáo, lời mời ấy được áp dụng theo nghĩa biểu tượng cho Thánh Giuse thành Nadarét, người đã chăm sóc Đức Maria và Hài Nhi Giêsu.
Không nên đồng nhất hai nhân vật Giuse trong Kinh Thánh. Giuse của Cựu ước là con ông Giacóp, bị các anh bán sang Ai Cập rồi trở thành người có trách nhiệm cứu dân khỏi nạn đói. Thánh Giuse trong Tân ước là bạn trăm năm của Đức Maria và là người cha theo pháp luật của Đức Giêsu. Sự liên hệ giữa hai nhân vật được hiểu như một lối đọc biểu tượng: nếu Giuse của Cựu ước gìn giữ lương thực cho dân, thì Thánh Giuse gìn giữ Đức Giêsu, Đấng mà Kitô giáo tuyên xưng là bánh ban sự sống.
Bởi vậy, “hãy đến cùng Thánh Giuse” trước hết là lời mời tín thác. Người tín hữu có thể trình bày với ngài những nỗi lo về gia đình, việc làm, con cái, đời sống đức tin hay những quyết định khó khăn. Nhưng lòng tín thác ấy không phải là sự thay thế cho việc cầu nguyện với Thiên Chúa, cũng không phải một phương thức để buộc Thiên Chúa thực hiện ý muốn của con người.
Theo giáo lý Công giáo, Đức Kitô là Đấng trung gian duy nhất giữa Thiên Chúa và nhân loại. Khi người Công giáo xin các thánh chuyển cầu, họ tin rằng những người đang kết hợp mật thiết với Đức Kitô tiếp tục cầu nguyện cho Hội Thánh. Vì thế, việc đến cùng Thánh Giuse phải luôn dẫn người tín hữu đến gần Chúa Giêsu hơn, chứ không dừng lại ở một hình thức sùng kính tách rời khỏi trung tâm của đức tin.
Thánh Giuse trong các sách Tin Mừng
Các sách Tin Mừng cung cấp không nhiều chi tiết về cuộc đời Thánh Giuse. Phần lớn những gì người Kitô hữu biết về ngài xuất hiện trong các trình thuật thời thơ ấu của Đức Giêsu theo Tin Mừng Mátthêu và Luca.
Tin Mừng Mátthêu gọi Thánh Giuse là người công chính. Khi biết Đức Maria mang thai trước khi hai người về chung sống, ngài đứng trước một hoàn cảnh khó hiểu và đau đớn. Thay vì hành động vì giận dữ hay tìm cách làm tổn hại danh dự của Đức Maria, ngài dự định giải quyết sự việc kín đáo. Sau khi được sứ thần báo mộng, ngài đón Đức Maria về nhà và nhận trách nhiệm đặt tên cho Hài Nhi.
Hành động đặt tên không đơn thuần là một chi tiết gia đình. Trong bối cảnh xã hội thời ấy, việc Thánh Giuse đặt tên cho Đức Giêsu biểu lộ trách nhiệm pháp lý của người cha, đồng thời đưa Hài Nhi vào dòng dõi vua Đavít. Thánh Gioan Phaolô II, trong Tông huấn Redemptoris Custos, nhấn mạnh rằng vai trò làm cha của Thánh Giuse được thể hiện qua việc ngài hiến trọn đời mình để phục vụ mầu nhiệm Nhập thể và sứ mạng cứu độ của Đức Kitô.
Khi vua Hêrôđê tìm giết Hài Nhi, Thánh Giuse lại nhận được lời báo trong giấc mơ. Ngài thức dậy, đưa Đức Giêsu và Đức Maria rời đi ngay trong đêm. Sau khi mối nguy qua đi, ngài tiếp tục vâng lời, đưa gia đình trở về và định cư tại Nadarét.
Tin Mừng không mô tả chi tiết những gian nan của hành trình ấy. Tuy nhiên, người đọc có thể nhận ra Thánh Giuse phải đối diện với những hoàn cảnh rất thực tế: sự bất an, việc di chuyển vội vã, trách nhiệm bảo vệ trẻ nhỏ, đời sống nơi đất khách và nỗi lo tìm một nơi an toàn cho gia đình.
Tin Mừng Luca cho thấy Thánh Giuse cùng Đức Maria đưa Đức Giêsu lên Đền thờ, hằng năm hành hương về Giêrusalem và cùng tìm kiếm Người khi Người ở lại giữa các bậc thầy. Những chi tiết ấy cho thấy ngài sống trong truyền thống tôn giáo của dân Israel, nghiêm túc thực hành bổn phận và nuôi dưỡng Đức Giêsu trong đời sống của một gia đình có đức tin.
Vì sao người tín hữu đến cùng Thánh Giuse?
Vì Thánh Giuse là người biết gìn giữ
Một trong những hình ảnh tiêu biểu nhất về Thánh Giuse là hình ảnh người gìn giữ. Ngài gìn giữ Đức Maria, gìn giữ Hài Nhi Giêsu và gìn giữ mái ấm Nadarét.
Sự gìn giữ của Thánh Giuse không mang nghĩa chiếm hữu. Ngài không xem Đức Maria và Đức Giêsu là tài sản thuộc về mình. Ngài đón nhận họ như những người được Thiên Chúa trao phó, rồi phục vụ bằng sự tôn trọng và trách nhiệm.
Vì Thánh Giuse hiểu những lo toan của gia đình
Thánh Giuse không sống bên ngoài những khó khăn của con người. Ngài phải lao động để nuôi gia đình, tìm nơi trú ngụ, bảo vệ trẻ nhỏ và đối diện với việc rời bỏ quê hương. Ngài không được miễn trừ khỏi thử thách chỉ vì được trao một sứ mạng đặc biệt.
Bởi vậy, người tín hữu có thể đến với ngài khi lo lắng về công việc, thu nhập, chỗ ở, việc nuôi dạy con cái hay sự bình an trong gia đình. Họ tin rằng Thánh Giuse hiểu trách nhiệm của một người phải chăm sóc người khác bằng chính lao động và sự hy sinh hằng ngày.
Vì Thánh Giuse là người lao động
Thánh Giuse thường được gọi là người thợ mộc, dựa trên cách các sách Tin Mừng nói về nghề nghiệp của ngài và về Đức Giêsu. Thuật ngữ trong nguyên ngữ có thể chỉ một người thợ thủ công, làm việc với gỗ hoặc những vật liệu dùng trong xây dựng.
Dù không biết chính xác mọi công việc ngài từng thực hiện, truyền thống Kitô giáo vẫn nhìn Thánh Giuse như một người sống bằng lao động chân chính. Tại Nadarét, ngài làm việc để chăm sóc gia đình và truyền lại cho Đức Giêsu kinh nghiệm lao động của con người.
Vì Thánh Giuse là người cha có trách nhiệm
Thánh Giuse không sinh ra Đức Giêsu theo huyết thống, nhưng ngài thực sự đảm nhận vai trò của một người cha trong đời sống gia đình. Ngài đặt tên, bảo vệ, nuôi dưỡng, dạy nghề và đưa Đức Giêsu vào đời sống tôn giáo của cộng đồng.
Vai trò làm cha của Thánh Giuse cho thấy tình phụ tử không chỉ được xác định bởi quan hệ sinh học. Một người trở thành cha theo nghĩa trọn vẹn khi họ đón nhận trách nhiệm chăm sóc, hướng dẫn và hy sinh vì sự trưởng thành của người được trao phó.
Học gì nơi Thánh Giuse?
Học sự thinh lặng biết lắng nghe
Sự thinh lặng của Thánh Giuse là một trong những nét nổi bật nhất của ngài. Tin Mừng không ghi lại một câu nói trực tiếp nào của Thánh Giuse, nhưng điều đó không có nghĩa ngài là người thụ động hay không có tiếng nói.
Thinh lặng nơi Thánh Giuse là khoảng không dành cho việc lắng nghe. Ngài không để sợ hãi, thành kiến hay tổn thương quyết định thay mình. Trước những biến cố khó hiểu, ngài suy xét, chờ đợi và mở lòng trước lời Thiên Chúa.
Học sự công chính có lòng nhân hậu
Tin Mừng gọi Thánh Giuse là người công chính. Sự công chính của ngài không phải là thái độ lạnh lùng, chỉ biết áp dụng quy định. Khi chưa hiểu điều xảy đến với Đức Maria, ngài vẫn tìm một cách giải quyết không làm tổn thương bà.
Ở đây, công lý đi cùng lòng thương xót. Thánh Giuse không coi danh dự cá nhân quan trọng hơn phẩm giá của người khác. Ngài sẵn sàng từ bỏ việc bảo vệ hình ảnh của mình để giữ an toàn cho Đức Maria.
Học lòng can đảm vâng phục
Thánh Giuse thường được mô tả là người hiền lành, nhưng sự hiền lành của ngài không phải yếu đuối. Ngài có đủ can đảm để đón Đức Maria về nhà khi có thể phải đối diện với những lời bàn tán. Ngài đủ quyết đoán để đưa gia đình rời đi trong đêm. Ngài cũng đủ kiên trì để bắt đầu lại tại một nơi mới.
Sự vâng phục của Thánh Giuse không phải là việc từ bỏ suy nghĩ. Trước mỗi biến cố, ngài đều phải phân định, lựa chọn và chấp nhận hậu quả của lựa chọn ấy. Ngài không biết trước toàn bộ tương lai. Ngài chỉ nhận đủ ánh sáng cho bước kế tiếp, rồi bước đi với lòng tin.
Học biết đón nhận điều ngoài dự tính
Cuộc đời Thánh Giuse không diễn ra theo kế hoạch bình thường mà ngài có thể đã hình dung. Việc Đức Maria mang thai, cuộc kiểm tra dân số, hành trình đến Bêlem, việc không tìm được chỗ trọ, cuộc chạy trốn sang Ai Cập và đời sống tha hương đều là những biến cố ngoài dự tính.
Thánh Giuse không phủ nhận thực tế và cũng không cố biến mọi việc thành điều mình muốn. Ngài đón nhận hoàn cảnh, tìm cách bảo vệ những người được trao phó và tiếp tục tiến về phía trước.
Đến cùng Thánh Giuse trong những hoàn cảnh nào?
Khi gia đình gặp bất hòa
Gia đình Nadarét thường được gọi là Thánh Gia, nhưng điều đó không có nghĩa gia đình ấy sống ngoài mọi thử thách. Đức Maria và Thánh Giuse đã trải qua thiếu thốn, di chuyển, sợ hãi và cả những lúc không hiểu trọn vẹn điều đang xảy ra.
Người tín hữu có thể cầu xin Thánh Giuse chuyển cầu khi gia đình mất sự bình an. Tuy nhiên, cầu nguyện cần đi cùng những việc cụ thể: lắng nghe nhau, nhận lỗi, giữ lời hứa, tìm sự tư vấn thích hợp và bảo vệ người đang bị tổn thương.
Khi lo lắng về con cái
Thánh Giuse hiểu trách nhiệm chăm sóc một trẻ nhỏ giữa hoàn cảnh bất ổn. Cha mẹ có thể đến với ngài khi lo về sức khỏe, việc học, tương lai hay đời sống đức tin của con.
Nhưng noi gương Thánh Giuse cũng đòi hỏi cha mẹ xem lại cách mình đồng hành. Trẻ em không chỉ cần được bảo vệ khỏi nguy hiểm; các em còn cần được tôn trọng như những con người đang lớn lên. Sự chăm sóc không nên biến thành kiểm soát, kỳ vọng quá mức hay áp đặt ước mơ của cha mẹ lên con cái.
Khi thất nghiệp hoặc công việc bấp bênh
Thánh Giuse Thợ là người bạn gần gũi với những ai đang tìm việc, chịu áp lực tài chính hoặc làm những công việc ít được xã hội nhìn nhận.
Đến với Thánh Giuse trong hoàn cảnh này không có nghĩa là tin rằng chỉ cần đọc một số kinh nhất định thì chắc chắn sẽ có việc. Người tín hữu cầu xin sự nâng đỡ, sự sáng suốt, lòng kiên trì và cơ hội chính đáng. Đồng thời, họ tiếp tục học hỏi, tìm kiếm, kết nối với cộng đồng và thực hiện những bước cần thiết.
Khi phải đưa ra một quyết định khó khăn
Thánh Giuse đã nhiều lần đứng trước những lựa chọn mà ngài không có đầy đủ thông tin. Ngài lắng nghe, phân định và hành động.
Khi phải quyết định về gia đình, nghề nghiệp, ơn gọi hay nơi ở, người tín hữu có thể xin Thánh Giuse chuyển cầu. Việc cầu nguyện không nhất thiết đem lại một dấu hiệu đặc biệt. Nhiều khi câu trả lời xuất hiện qua việc suy xét bình tĩnh, lời khuyên của người đáng tin cậy, giáo huấn luân lý, hoàn cảnh thực tế và sự bình an của một lương tâm được đào luyện.
