Gợi ý chuẩn bị và tham dự Thánh lễ sốt sắng, giúp người tín hữu gặp Chúa, hiệp thông cộng đoàn và sống đức tin mỗi ngày.
Đối với người Công giáo, Thánh lễ không đơn thuần là một nghi thức phải tham dự vào ngày Chúa nhật, cũng không đơn thuần là khoảng thời gian dành cho những lời cầu xin cá nhân. Thánh lễ là cuộc cử hành trung tâm của đời sống Kitô hữu, trong đó cộng đoàn quy tụ để lắng nghe Lời Chúa, tưởng niệm mầu nhiệm Vượt Qua của Đức Giêsu Kitô, dâng lời tạ ơn và hiệp thông trong Bí tích Thánh Thể.
Vì thế, khi nói đến một “Thánh lễ đẹp lòng Chúa”, điều quan trọng không nằm ở chỗ nhà thờ có trang hoàng lộng lẫy hay không, ca đoàn hát hay đến mức nào, người tham dự có cảm thấy xúc động mạnh hay không. Một Thánh lễ có thể diễn ra trong ngôi thánh đường lớn, nhưng cũng có thể được cử hành tại một nhà nguyện nhỏ, nơi vùng sâu vùng xa, trong bệnh viện hoặc giữa một cộng đoàn nghèo khó. Giá trị cốt lõi của Thánh lễ không phụ thuộc vào sự hoành tráng bên ngoài, nhưng bắt nguồn từ hành động cứu độ của Đức Kitô và sự hiện diện của Người giữa Hội Thánh.
Hiểu đúng thế nào là một Thánh lễ đẹp lòng Chúa
Cụm từ “đẹp lòng Chúa” có thể dễ bị hiểu theo nghĩa con người phải làm một số việc nhất định để khiến Thiên Chúa hài lòng, rồi đổi lại sẽ được ban ơn, gặp may mắn hoặc tránh khỏi khó khăn. Cách hiểu này không phù hợp với ý nghĩa của phụng vụ Kitô giáo.
Thiên Chúa không phải là Đấng cần con người tâng bốc, cũng không ban phát ân huệ theo kiểu trao đổi. Người tín hữu tham dự Thánh lễ không phải để thực hiện một cuộc giao dịch thiêng liêng, nhưng để đáp lại tình yêu và lời mời gọi của Thiên Chúa.
Một Thánh lễ đẹp lòng Chúa trước hết là Thánh lễ được cử hành trong sự hiệp thông với Hội Thánh, theo trật tự phụng vụ và hướng về mầu nhiệm Đức Kitô. Về phía người tham dự, đó là Thánh lễ được đón nhận bằng đức tin chân thành, lòng khiêm nhường, tinh thần sám hối và ý muốn để Lời Chúa biến đổi đời sống.
Người tín hữu không đến nhà thờ chỉ để “xem lễ” như một khán giả quan sát linh mục, ca đoàn và những người phục vụ. Mỗi người là một thành viên của cộng đoàn đang cử hành. Sự tham dự tích cực không nhất thiết có nghĩa là phải đảm nhận một công việc bên ngoài như đọc sách, hát đáp ca, giúp lễ hay dâng lễ vật. Người ngồi trong hàng ghế và âm thầm cầu nguyện vẫn có thể tham dự rất sâu sắc nếu biết lắng nghe, đáp lời, dâng chính mình và hiệp lòng với toàn thể cộng đoàn.
Ngược lại, một người có thể thực hiện nhiều công việc trong Thánh lễ nhưng tâm trí lại phân tán, tìm cách thể hiện bản thân hoặc thiếu tinh thần phục vụ. Vì thế, vẻ đẹp của Thánh lễ nằm ở những gì mắt thấy tai nghe và sự chân thật của tâm hồn.
Chuẩn bị cho Thánh lễ từ trước khi đến nhà thờ
Sự sốt sắng trong Thánh lễ thường không bắt đầu khi tiếng chuông vang lên. Nó được chuẩn bị từ cách một người sắp xếp thời gian, công việc, tâm trí và các mối tương quan trước đó.
Chủ động dành thời gian cho cuộc gặp gỡ với Chúa
Nhiều người đến nhà thờ trong trạng thái vội vàng: vừa chạy xe đến nơi, vừa tìm chỗ gửi xe, vừa lo con cái, rồi bước vào khi bài đọc đã bắt đầu. Trong hoàn cảnh ấy, tâm trí rất khó lập tức trở nên bình an.
Nếu điều kiện cho phép, người tín hữu nên chủ động sắp xếp để đến trước giờ lễ một khoảng thời gian hợp lý. Việc đến sớm nhằm tránh muộn giờ và để cơ thể và tâm hồn chuyển từ nhịp sống bên ngoài sang không gian cầu nguyện.
Đọc trước các bài đọc trong ngày
Đọc trước các bài Kinh Thánh của Thánh lễ là một cách chuẩn bị hữu ích. Khi đã biết chủ đề chính, nhân vật, hoàn cảnh hoặc những câu khó hiểu, người tín hữu sẽ dễ lắng nghe hơn khi các bài đọc được công bố trong phụng vụ.
Tuy nhiên, đọc trước không có nghĩa là đến Thánh lễ chỉ để cúi xuống đọc lại trên điện thoại hoặc sách lễ, không còn lắng nghe người đọc sách. Trong phụng vụ, Lời Chúa được công bố cho cộng đoàn. Động tác lắng nghe bằng tai, trong sự hiệp thông với mọi người, có ý nghĩa khác với việc đọc một văn bản riêng lẻ.
Xét lại lương tâm và hòa giải với tha nhân
Thánh lễ là cuộc cử hành của sự hiệp thông. Vì thế, việc chuẩn bị không thể tách rời khỏi mối quan hệ với những người xung quanh.
Trước khi đến nhà thờ, người tín hữu có thể dành thời gian xét lại lương tâm: trong tuần qua mình đã sống thế nào với gia đình, đồng nghiệp, hàng xóm và những người yếu thế? Mình có nói dối, làm tổn thương người khác, nuôi lòng đố kỵ hoặc cư xử thiếu công bằng hay không?
Chuẩn bị tâm hồn để rước lễ
Đối với người Công giáo chuẩn bị rước lễ, Hội Thánh mời gọi mỗi người sống trong tình trạng ân sủng. Người ý thức mình đã phạm tội trọng cần lãnh nhận Bí tích Hòa Giải trước khi rước lễ, trừ những trường hợp đặc biệt được luật Hội Thánh quy định.
Điều này không có nghĩa là người rước lễ phải hoàn hảo hoặc không còn bất kỳ lỗi lầm nào. Không ai đến với Thánh Thể vì tự cho rằng mình xứng đáng bằng công trạng riêng. Người tín hữu đến vì tin tưởng vào lòng thương xót của Đức Kitô, đồng thời nghiêm túc nhìn nhận thực trạng tâm hồn mình.
Bước vào nhà thờ với tâm thế của người được mời gọi
Khi bước vào nhà thờ, người tín hữu không chỉ thay đổi địa điểm. Họ bước vào một không gian đã được dành riêng cho việc cầu nguyện và cử hành phụng vụ.
Ý thức về sự hiện diện của Chúa
Những cử chỉ như làm dấu Thánh giá, cúi mình, bái gối hoặc thinh lặng trước Nhà Tạm không nên được thực hiện máy móc. Tùy theo cách bố trí của thánh đường và hướng dẫn phụng vụ, mỗi cử chỉ đều diễn tả sự tôn kính.
Điều quan trọng không phải là làm cử chỉ thật lớn để người khác nhìn thấy, mà là ý thức mình đang hướng về ai. Một động tác đơn sơ nhưng được thực hiện với sự chú tâm có giá trị hơn nhiều cử chỉ vội vàng theo thói quen.
Khi vào chỗ ngồi, người tín hữu có thể cầu nguyện ngắn gọn: tạ ơn vì được hiện diện, xin ơn lắng nghe, dâng những người mình yêu thương và trao cho Chúa những điều đang làm mình bất an.
Giữ sự thinh lặng cần thiết
Thinh lặng trong nhà thờ không phải là sự trống rỗng. Đó là khoảng không để con người lắng nghe Thiên Chúa và nhận ra điều đang diễn ra trong lòng mình.
Trước Thánh lễ, những cuộc trò chuyện lớn tiếng, tiếng chuông điện thoại hoặc việc liên tục đi lại có thể làm người khác khó cầu nguyện. Gặp người quen và chào hỏi nhau là điều tự nhiên, nhưng có thể thực hiện cách nhẹ nhàng hoặc tiếp tục trò chuyện sau Thánh lễ ở khu vực thích hợp.
Đối với gia đình có trẻ nhỏ, sự thinh lặng tuyệt đối không phải lúc nào cũng có thể thực hiện. Tiếng trẻ khóc hoặc cử động của các em không nên bị nhìn như một sự xúc phạm đến nơi thánh. Cha mẹ có thể chuẩn bị trước, chọn vị trí phù hợp và đưa trẻ ra ngoài trong chốc lát khi cần, nhưng cộng đoàn cũng cần có sự cảm thông.
Một nhà thờ chỉ có những người trưởng thành im lặng nhưng không còn chỗ cho trẻ nhỏ chưa chắc đã là một cộng đoàn sống động. Vẻ đẹp của phụng vụ còn nằm ở lòng kiên nhẫn và sự đón nhận lẫn nhau.
Tạm rời những xao động kỹ thuật số
Điện thoại là một trong những nguyên nhân phổ biến làm phân tán sự chú ý. Trước Thánh lễ, nên chuyển thiết bị sang chế độ im lặng hoặc tắt thông báo.
Có người dùng điện thoại để đọc bài đọc, theo dõi sách lễ hoặc ghi lại một ý trong bài giảng. Điều này tự nó không nhất thiết là thiếu tôn trọng. Tuy nhiên, ranh giới giữa việc sử dụng công cụ và bị công cụ lôi kéo rất mong manh. Một thông báo tin nhắn có thể dẫn sang mạng xã hội, tin tức hoặc công việc chỉ trong vài giây.
Nếu không thực sự cần thiết, đặt điện thoại sang một bên là cách cụ thể để nói với bản thân rằng thời gian này thuộc về Chúa và cộng đoàn.
Sống trọn vẹn phần Phụng vụ Lời Chúa
Trong phần Phụng vụ Lời Chúa, cộng đoàn không chỉ nghe lại những văn bản cổ. Người Công giáo tin rằng Thiên Chúa tiếp tục nói với dân Người qua Kinh Thánh được công bố trong Hội Thánh.
Lắng nghe thay vì chỉ nghe âm thanh
Lắng nghe Lời Chúa đòi hỏi một thái độ chủ động. Người tín hữu không chỉ ngồi yên trong khi người khác đọc, mà cần mở lòng để nhận ra lời ấy liên hệ thế nào với mình.
Có những bài đọc dễ hiểu và gần gũi. Cũng có những đoạn chứa hình ảnh, bối cảnh lịch sử hoặc ngôn ngữ khó nắm bắt. Không phải lúc nào người tham dự cũng hiểu ngay tất cả. Điều quan trọng là không vội bỏ cuộc.
Mỗi người có thể chọn ghi nhớ một câu, một hình ảnh hoặc một lời mời gọi. Đôi khi chỉ một câu Kinh Thánh cũng đủ đồng hành với người tín hữu suốt cả tuần.
Nếu người đọc sách phát âm chưa rõ hoặc hệ thống âm thanh gặp trục trặc, người nghe có thể cảm thấy khó chịu. Tuy nhiên, thay vì chỉ tập trung vào lỗi kỹ thuật, có thể cố gắng giữ tâm hồn bình an và tiếp tục lắng nghe trong khả năng của mình.
Đón nhận bài giảng với tinh thần phân định
Bài giảng có nhiệm vụ giúp cộng đoàn hiểu Lời Chúa và liên hệ Lời ấy với đời sống. Có những bài giảng sâu sắc, rõ ràng và đánh động. Cũng có những bài giảng dài, khó theo dõi hoặc chưa chạm đúng điều người nghe đang mong đợi.
Người tín hữu có thể đón nhận bài giảng với thái độ khiêm tốn, tìm lấy điều hữu ích thay vì chỉ chấm điểm khả năng diễn thuyết của linh mục hoặc phó tế. Đôi khi một ý rất đơn giản lại trở thành hạt giống quan trọng.
Tuy nhiên, đón nhận không đồng nghĩa với từ bỏ khả năng suy xét. Nếu nghe một điều khiến mình băn khoăn về giáo lý, người tín hữu có thể tìm hiểu thêm qua Kinh Thánh, Giáo lý Hội Thánh và trao đổi cách tôn trọng với người có trách nhiệm.
Điều cần tránh là biến bài giảng thành chủ đề để chế giễu, công kích hoặc gây chia rẽ sau Thánh lễ.
Tuyên xưng đức tin bằng ý thức
Khi đọc Kinh Tin Kính, cộng đoàn nhắc lại những nội dung nền tảng của đức tin Kitô giáo. Vì đã quá quen, người tín hữu có thể đọc nhanh đến mức không còn ý thức mình đang tuyên xưng điều gì.
Có thể tập đọc chậm hơn trong tâm trí và chú ý đến từng mầu nhiệm: Thiên Chúa là Đấng sáng tạo, Đức Kitô nhập thể, chịu chết, sống lại, Chúa Thánh Thần hoạt động, Hội Thánh hiện diện, con người được kêu gọi sống lại và bước vào sự sống đời đời.
Đức tin không chỉ là cảm xúc. Việc tuyên xưng chung giúp người tín hữu đứng vững ngay cả trong những giai đoạn khô khan, hoài nghi hoặc đau khổ.
Cầu nguyện cho những nhu cầu vượt khỏi bản thân
Trong lời nguyện chung, cộng đoàn cầu cho Hội Thánh, xã hội, người đau khổ, người đã qua đời và những nhu cầu cụ thể. Đây là lúc người tín hữu mở rộng trái tim vượt khỏi những mong muốn riêng.
Thay vì chỉ nghĩ đến sức khỏe, công việc và gia đình mình, mỗi người được mời gọi nhớ đến người nghèo, nạn nhân chiến tranh, người bị bỏ rơi, những người đang mang trách nhiệm xã hội và cả những người mình khó yêu thương.
Một Thánh lễ đẹp lòng Chúa không thể chỉ xoay quanh cái tôi. Lời cầu nguyện đích thực làm con người trở nên nhạy cảm hơn với nỗi đau của tha nhân.
Hiệp lòng trong Kinh nguyện Thánh Thể
Kinh nguyện Thánh Thể là trung tâm và đỉnh cao của toàn bộ cuộc cử hành. Dù phần lớn lời kinh được linh mục chủ tế đọc, toàn thể cộng đoàn không phải là người đứng ngoài quan sát.
Cộng đoàn hiệp lòng trong lời tạ ơn, tung hô, tưởng niệm, cầu xin và dâng hiến. Những lời đáp như “Thánh! Thánh! Thánh!”, lời tung hô sau truyền phép và tiếng “Amen” kết thúc vinh tụng ca mang ý nghĩa đặc biệt.
Giữ sự chú tâm trong lúc truyền phép
Khi linh mục đọc lời truyền phép, người tín hữu được mời gọi hướng lòng về Đức Kitô. Đây không phải lúc cần tìm kiếm những dấu hiệu lạ, cảm giác đặc biệt hay hiện tượng khác thường.
Đức tin vào Thánh Thể không phụ thuộc vào việc con người có xúc động hay không. Có những ngày một người cảm thấy bình an sâu sắc. Cũng có những ngày tâm hồn khô khan, mệt mỏi và khó tập trung. Trong cả hai trường hợp, người ấy vẫn có thể thưa với Chúa bằng một hành vi đức tin đơn sơ.
Sự sốt sắng không đồng nghĩa với cảm xúc mạnh. Đôi khi lòng trung thành âm thầm giữa lúc không có cảm giác gì lại là một hình thức đức tin trưởng thành.
Dâng lời “Amen” của cả đời sống
Cuối Kinh nguyện Thánh Thể, linh mục nâng Mình và Máu Thánh Đức Kitô trong lời vinh tụng ca. Cộng đoàn đáp “Amen”.
Tiếng “Amen” này không chỉ kết thúc một lời kinh. Nó diễn tả sự đồng thuận của toàn thể dân Chúa đối với hành động tạ ơn và dâng hiến vừa được cử hành.
Người tín hữu có thể ý thức rằng khi thưa “Amen”, mình cũng đang cam kết để đời sống được hướng về Thiên Chúa, sống trong Đức Kitô và mở lòng cho hoạt động của Chúa Thánh Thần.
