Đại lễ Tam hợp năm 2022 kỷ niệm 155 năm khai sáng đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa, tôn vinh đạo hiếu và tinh thần cộng đồng ở An Giang.
Đại lễ Tam hợp là một trong những ngày lễ quan trọng nhất của Phật giáo Tứ Ân Hiếu Nghĩa, được tổ chức theo truyền thống vào ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch. Đối với chức sắc, chức việc và đồng bào tín đồ, đây là dịp tưởng niệm Đức Bổn sư Ngô Lợi và là ngày nhắc nhớ về nguồn gốc tôn giáo, đạo hiếu, nghĩa đồng bào và trách nhiệm của mỗi người đối với quê hương, đất nước.
Năm 2022, Đại lễ Tam hợp mang ý nghĩa đặc biệt khi đánh dấu 155 năm kể từ mốc khai sáng đạo vào năm Đinh Mão 1867. Ngày mùng 5 tháng 5 năm Nhâm Dần tương ứng với ngày 3/6/2022. Trước và trong dịp đại lễ, nhiều đoàn đại biểu của tỉnh An Giang, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức đoàn thể và đại diện những cộng đồng tôn giáo đã đến thăm, chúc mừng Ban Trị sự Trung ương Phật hội Tứ Ân Hiếu Nghĩa cùng toàn thể đồng bào tín đồ.
Đại lễ Tam hợp năm 2022 diễn ra trong bối cảnh nào?
Năm 2022 là thời điểm đời sống xã hội từng bước trở lại trạng thái bình thường sau những ảnh hưởng kéo dài của dịch bệnh. Đối với nhiều cộng đồng tôn giáo, việc khôi phục các sinh hoạt tập trung đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng và góp phần nối lại quan hệ thân bằng, củng cố tinh thần tương trợ và động viên nhau ổn định cuộc sống.
Trong bối cảnh đó, Đại lễ Tam hợp và lễ kỷ niệm 155 năm khai sáng đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa có ý nghĩa vượt ra ngoài một nghi thức tưởng niệm thông thường. Đại lễ là dịp để chức sắc, chức việc và tín đồ nhìn lại chặng đường hình thành, phát triển của một tôn giáo nội sinh ra đời tại vùng Nam Bộ; đồng thời nhắc lại những giá trị đạo đức được xây dựng trên nền tảng hiếu nghĩa, lòng biết ơn và trách nhiệm cộng đồng.
Sáng ngày 2/6/2022, đoàn công tác của Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh An Giang đã đến thăm Ban Trị sự Trung ương Phật hội Tứ Ân Hiếu Nghĩa. Đoàn gửi lời chúc mừng đến chức sắc, chức việc và tín đồ, đồng thời ghi nhận những đóng góp của cộng đồng Tứ Ân Hiếu Nghĩa trong hoạt động an sinh xã hội, xây dựng khối đại đoàn kết, bảo vệ an ninh trật tự và phát triển địa phương.
Ngày 3/6/2022, các đoàn đại biểu thuộc tổ chức đoàn thể và một số cộng đồng tôn giáo tại An Giang tiếp tục đến thăm, chúc mừng. Những cuộc gặp gỡ này thể hiện tinh thần tôn trọng sự đa dạng tín ngưỡng, tăng cường sự hiểu biết giữa các cộng đồng và khẳng định vị trí của Phật giáo Tứ Ân Hiếu Nghĩa trong đời sống văn hóa, tôn giáo của tỉnh An Giang.
Địa điểm trung tâm của các hoạt động khi đó thuộc thị trấn Ba Chúc, huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang. Sau những thay đổi về tổ chức hành chính, các thông tin năm 2026 sử dụng địa danh xã Ba Chúc, tỉnh An Giang. Khi tìm hiểu lại sự kiện năm 2022, cần giữ nguyên địa danh theo bối cảnh lịch sử của thời điểm diễn ra sự kiện, đồng thời có thể chú thích địa danh hiện nay để người đọc thuận tiện tra cứu.
Đại lễ Tam hợp của Phật giáo Tứ Ân Hiếu Nghĩa là gì?
Ý nghĩa của tên gọi “Tam hợp”
Trong phạm vi Phật giáo Tứ Ân Hiếu Nghĩa, “Tam hợp” chỉ sự hội tụ của ba sự kiện được cộng đồng tín đồ cùng tưởng niệm vào một ngày:
- Ngày Đản sinh Đức Bổn sư Ngô Lợi.
- Ngày Đức Bổn sư thành đạo.
- Ngày khai sáng đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa.
Ba nội dung tưởng niệm cùng quy tụ trong ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch, vì thế ngày lễ được gọi là Đại lễ Tam hợp. Đây là cách giải thích được các cơ quan quản lý tôn giáo, chính quyền địa phương và Phật hội sử dụng khi giới thiệu về lễ trọng hằng năm của Phật giáo Tứ Ân Hiếu Nghĩa.
Tên gọi này không liên quan đến khái niệm “tam hợp” trong hệ thống địa chi hoặc cách xem tuổi của dân gian. Nó cũng không hoàn toàn đồng nhất với Đại lễ Vesak trong Phật giáo, thường tưởng niệm các sự kiện gắn với cuộc đời Đức Phật Thích Ca. Đại lễ Tam hợp của Phật giáo Tứ Ân Hiếu Nghĩa có nội dung, đối tượng tưởng niệm và truyền thống nghi lễ riêng.
Ngày truyền thống và lịch tổ chức từng năm
Ngày truyền thống của Đại lễ Tam hợp là mùng 5 tháng 5 âm lịch. Do lịch âm và lịch dương không trùng khít, ngày dương lịch của đại lễ thay đổi qua từng năm.
Năm 2022, ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch rơi vào thứ Sáu, ngày 3/6 dương lịch. Các hoạt động thăm hỏi, chuẩn bị hoặc chúc mừng có thể diễn ra trước ngày lễ chính. Bởi vậy, thông tin đoàn lãnh đạo tỉnh đến thăm vào ngày 2/6 không mâu thuẫn với ngày truyền thống của đại lễ là 3/6/2022.
Trong những năm khác, Ban Trị sự Trung ương Phật hội có thể xây dựng lịch đón tiếp, hội nghị và nghi lễ phù hợp với điều kiện thực tế. Người tham dự không nên tự suy đoán thời gian tổ chức chỉ dựa vào lịch của năm trước, mà cần theo dõi thông báo chính thức của Phật hội và cơ quan địa phương.
Đại lễ trong đời sống cộng đồng
Đại lễ Tam hợp trước hết là một sinh hoạt tôn giáo. Chức sắc, chức việc và thân bằng tín đồ cùng thực hành nghi lễ, tưởng niệm người khai sáng, ôn lại giáo lý và bày tỏ lòng biết ơn đối với các bậc tiền nhân.
Bên cạnh ý nghĩa tôn giáo, đại lễ còn là dịp hội tụ cộng đồng. Những người sinh sống xa quê có thể trở về thăm thân, gặp gỡ những người cùng đạo và tham gia công việc chung. Mối quan hệ trong cộng đồng Phật giáo Tứ Ân Hiếu Nghĩa thường được biểu đạt qua cách gọi “thân bằng”, cho thấy sự gần gũi và tinh thần gắn bó giữa những người cùng thực hành tôn giáo.
Đại lễ cũng tạo điều kiện để các thế hệ trẻ tìm hiểu lịch sử của gia đình và cộng đồng mình. Thông qua lời kể của người cao tuổi, nghi thức tại cơ sở thờ tự và những hoạt động tưởng niệm, ký ức về quá trình khẩn hoang, lập làng và xây dựng đời sống tại vùng Thất Sơn tiếp tục được trao truyền.
Mốc 155 năm khai sáng đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa
Sự ra đời của một tôn giáo nội sinh ở Nam Bộ
Theo tài liệu của Ban Tôn giáo Chính phủ, Phật giáo Tứ Ân Hiếu Nghĩa do ông Ngô Lợi sáng lập vào năm 1867 tại Cù lao Ba, thuộc huyện An Phú, tỉnh An Giang ngày nay. Khi mới hình thành, ông gọi đường hướng tu hành của mình là đạo “Thờ ông bà”. Từ khoảng năm 1870, tên gọi Tứ Ân Hiếu Nghĩa mới được sử dụng rõ ràng hơn.
Sự ra đời của đạo diễn ra trong một giai đoạn Nam Bộ có nhiều biến động. Đời sống của người dân chịu ảnh hưởng bởi chiến tranh, dịch bệnh, sự thay đổi về chính trị và quá trình khai phá những vùng đất mới. Trong hoàn cảnh đó, những lời dạy đề cao việc tu sửa con người, phụng dưỡng cha mẹ, tưởng nhớ tổ tiên, gắn bó với quê hương và giúp đỡ đồng bào có sức lan tỏa mạnh mẽ.
Từ Cù lao Ba đến vùng Thất Sơn
Quá trình phát triển của Tứ Ân Hiếu Nghĩa gắn chặt với vùng Thất Sơn ở An Giang. Từ thập niên 1870, Đức Bổn sư Ngô Lợi cùng nhiều tín đồ đến khu vực núi Tượng, khai khẩn đất đai và xây dựng làng xóm.
Tư liệu địa phương ghi nhận cộng đồng đã góp phần hình thành bốn thôn An Định, An Hòa, An Thành và An Lập. Những địa danh này về sau trở thành không gian đặc biệt trong lịch sử Phật giáo Tứ Ân Hiếu Nghĩa, thường được nhắc đến như các làng nội thôn hoặc vùng thánh địa của đạo.
Ý nghĩa của con số 155 năm
Từ năm Đinh Mão 1867 đến năm Nhâm Dần 2022 là 155 năm. Mốc thời gian này là dịp để cộng đồng nhìn lại khả năng bảo tồn một truyền thống tôn giáo qua nhiều biến động của lịch sử.
Trong hơn một thế kỷ rưỡi, Tứ Ân Hiếu Nghĩa đã trải qua những thay đổi về địa bàn cư trú, cơ cấu tổ chức, phương thức sinh hoạt và điều kiện xã hội. Một bộ phận tín đồ rời khu vực Thất Sơn đến sinh sống tại các tỉnh khác, hình thành những cộng đồng thường được gọi là ngoại thôn. Trong khi đó, các làng truyền thống ở An Giang tiếp tục giữ vai trò trung tâm.
Đặc điểm sinh hoạt của cộng đồng Phật giáo Tứ Ân Hiếu Nghĩa
Tu hành trong đời sống gia đình
Phật giáo Tứ Ân Hiếu Nghĩa không chủ trương mọi tín đồ phải rời bỏ gia đình để tu hành. Đa số người theo đạo là cư sĩ, tiếp tục lao động, kết hôn, sinh con và thực hiện trách nhiệm đối với gia đình.
Đặc điểm này phù hợp với việc đặt ân tổ tiên, cha mẹ ở vị trí quan trọng. Nếu tách khỏi gia đình và bỏ mặc trách nhiệm phụng dưỡng, tín đồ khó có thể thực hành đầy đủ đạo hiếu theo quan niệm của tôn giáo.
Gia đình vì vậy trở thành một không gian tu tập. Cách nói năng, sự nhẫn nhịn, việc giáo dục con cháu và thái độ đối với người lớn tuổi đều được nhìn nhận như những phần của đời sống đạo.
Hệ thống chùa, đình, miếu và Tam Bửu gia
Cơ sở thờ tự của Phật giáo Tứ Ân Hiếu Nghĩa khá đa dạng, gồm chùa, đình, miếu, Tam Bửu gia và bàn thờ tại gia đình. Những không gian này vừa phục vụ thờ phụng, vừa là nơi tổ chức nghi lễ và gắn kết cộng đồng.
Tên gọi “chùa” có thể khiến một số người liên tưởng đến mô hình tự viện của Phật giáo Bắc tông hoặc Nam tông. Tuy nhiên, chùa Tứ Ân Hiếu Nghĩa có chức năng và cách tổ chức riêng, chủ yếu phục vụ cộng đồng cư sĩ chứ không nhất thiết là nơi cư trú của một tăng đoàn xuất gia.
Các cơ sở tại vùng Ba Chúc và Thất Sơn còn lưu giữ nhiều lớp ký ức về quá trình lập làng. Giá trị của chúng nằm ở kiến trúc hay đồ thờ và ở mối quan hệ giữa di sản vật thể với lịch sử cộng đồng.
Vai trò của Trưởng Gánh và chức việc
Sau khi Đức Bổn sư Ngô Lợi qua đời vào năm 1890, Phật giáo Tứ Ân Hiếu Nghĩa không hình thành một người kế vị duy nhất. Các mối đạo được giao cho những người có trách nhiệm phụng sự, trong đó có các ông Gánh, về sau thường gọi là Trưởng Gánh.
Trưởng Gánh và các chức việc đảm nhiệm việc hướng dẫn sinh hoạt, bảo quản cơ sở thờ tự, tổ chức nghi lễ và duy trì sự liên hệ giữa các thân bằng. Cơ cấu này phản ánh lịch sử hình thành của đạo từ những cộng đồng làng có tính tự quản cao.
Theo tài liệu quản lý tôn giáo, tổ chức Phật hội hiện có cấp trung ương và cấp cơ sở. Phật giáo Tứ Ân Hiếu Nghĩa được Nhà nước công nhận tổ chức tôn giáo vào năm 2010 với tên Đạo hội Tứ Ân Hiếu Nghĩa. Tại Đại hội đại biểu cấp toàn đạo lần thứ III năm 2020, tên tôn giáo được thống nhất là Phật giáo Tứ Ân Hiếu Nghĩa và tổ chức mang tên Phật hội Tứ Ân Hiếu Nghĩa.
Lời chúc nhân Đại lễ Tam hợp và kỷ niệm 155 năm khai sáng đạo
Nhân Đại lễ Tam hợp năm Nhâm Dần 2022 và kỷ niệm 155 năm Ngày khai sáng đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa, xin gửi đến Ban Trị sự Trung ương Phật hội, các vị Trưởng Gánh, chức sắc, chức việc cùng toàn thể thân bằng tín đồ lời chúc an lành, đoàn kết và tinh tấn trong đời sống đạo.
Mong rằng mỗi người tiếp tục phát huy truyền thống “Tu nhân, học Phật”, lấy việc sửa mình và làm điều có ích làm nền tảng; gìn giữ đạo hiếu trong gia đình, trách nhiệm với đất nước, lòng kính trọng Tam bảo và tình thương đối với đồng bào, nhân loại.
Mong các sinh hoạt trong ngày đại lễ được tổ chức trang nghiêm, an toàn, tiết kiệm và phù hợp với quy định; đồng thời tạo điều kiện để người trẻ hiểu thêm về lịch sử của cộng đồng, không gian văn hóa Thất Sơn và những đóng góp của các thế hệ đi trước.
Lời chúc mừng cũng hướng đến sự hòa hợp giữa các tôn giáo, dân tộc và cộng đồng cư dân tại An Giang. Sự khác biệt về niềm tin có thể trở thành nguồn phong phú của văn hóa khi mỗi người biết lắng nghe, tôn trọng và cùng nhau phụng sự con người.
