Hòa thượng Thích Thiện Trí, viện chủ Linh Sơn Cổ tự, viên tịch năm 2022 tại An Giang, để lại dấu ấn tu hành và phụng sự.
Sự viên tịch của Hòa thượng Thích Thiện Trí vào năm 2022 là một mất mát đối với tông môn Vạn Đức, Tăng Ni, Phật tử tại An Giang và những người từng có nhân duyên tu học với ngài. Trong nhiều năm gắn bó với Linh Sơn Cổ tự dưới chân núi Ba Thê, Hòa thượng đảm nhiệm trách nhiệm của một vị viện chủ và góp phần gìn giữ đời sống tu học tại một ngôi chùa nằm trong không gian văn hóa Óc Eo – Ba Thê.
Hòa thượng được nhắc đến như một vị giáo phẩm sống đạm bạc, nghiêm trì giới luật và chuyên tâm hành trì pháp môn Tịnh độ. Những thông tin được công bố sau khi ngài viên tịch tuy không tạo thành một bản tiểu sử đầy đủ, nhưng vẫn cho thấy một cuộc đời tu hành bền bỉ, gắn với tông phong của cố Đại lão Hòa thượng Thích Trí Tịnh và với sự phát triển của Phật giáo tại vùng đất Thoại Sơn trước đây.
Bài viết trình bày những thông tin đã được công bố về cuộc đời, đạo nghiệp, thời điểm viên tịch và tang lễ của Hòa thượng Thích Thiện Trí; đồng thời giải thích một số thuật ngữ Phật giáo liên quan để độc giả có thể hiểu sự kiện trong đúng bối cảnh văn hóa và tôn giáo.
Thông tin Hòa thượng Thích Thiện Trí viên tịch
Theo cáo phó được Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam huyện Thoại Sơn, tông môn Vạn Đức và môn đồ pháp quyến công bố, Hòa thượng Thích Thiện Trí viên tịch vào lúc 19 giờ 45 phút ngày 1 tháng 7 năm 2022, nhằm ngày 3 tháng 6 năm Nhâm Dần, tại Linh Sơn Cổ tự, tỉnh An Giang.
Hòa thượng trụ thế 94 tuổi và có 58 năm hạ lạp. Vào thời điểm viên tịch, ngài là Chứng minh Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam huyện Thoại Sơn, viện chủ Linh Sơn Cổ tự, nguyên Tri sự chùa Vạn Đức tại thành phố Thủ Đức và là giáo phẩm của tông môn Vạn Đức.
Cần lưu ý rằng huyện Thoại Sơn là cách ghi địa danh tại thời điểm tang lễ năm 2022. Sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, thị trấn Óc Eo, xã Vọng Thê và xã Vọng Đông được hợp nhất thành xã Óc Eo, tỉnh An Giang. Vì vậy, khi giới thiệu địa điểm theo địa giới hiện hành, có thể ghi Linh Sơn Cổ tự thuộc xã Óc Eo, tỉnh An Giang; còn trong các tư liệu trước năm 2025, địa chỉ thường được ghi là ấp Trung Sơn, thị trấn Óc Eo, huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang.
Các mốc chính trong tang lễ
Lễ nhập kim quan Hòa thượng được cử hành vào lúc 10 giờ ngày 2 tháng 7 năm 2022, nhằm ngày 4 tháng 6 năm Nhâm Dần. Kim quan được tôn trí tại Linh Sơn Cổ tự để chư tôn đức Tăng Ni, môn đồ pháp quyến và Phật tử đến kính viếng.
Lễ viếng chính thức bắt đầu từ 14 giờ cùng ngày. Đến 9 giờ ngày 5 tháng 7 năm 2022, nhằm ngày 7 tháng 6 năm Nhâm Dần, lễ truy điệu và phụng tống kim quan được cử hành. Sau đó, kim quan Hòa thượng được đưa đến Đài hỏa táng Mỹ Hòa ở Long Xuyên để thực hiện nghi thức trà-tỳ.
Các nghi thức được tổ chức theo truyền thống tang lễ Phật giáo, thể hiện lòng tri ân của môn đồ pháp quyến đối với một bậc thầy đã dành phần lớn cuộc đời cho việc tu học, phụng sự và duy trì sinh hoạt của chốn thiền môn.
Hòa thượng Thích Thiện Trí là ai?
Hòa thượng Thích Thiện Trí sinh năm 1929 và viên tịch năm 2022. Một số tư liệu Phật giáo còn ghi ngài có hiệu là Hân Chánh. Ngài thuộc lớp đệ tử lớn của cố Đại lão Hòa thượng Thích Trí Tịnh, một vị giáo phẩm có ảnh hưởng sâu rộng đối với Phật giáo Việt Nam trong thời hiện đại.
Trong thời gian tu học tại tông môn Vạn Đức, Hòa thượng Thích Thiện Trí từng đảm nhiệm trách nhiệm Tri sự tại chùa Vạn Đức vào khoảng thập niên 1950. “Tri sự” là chức sự trong tự viện, thường liên quan đến việc điều hành công việc thường nhật, chăm lo cơ sở vật chất và tổ chức sinh hoạt chung của đại chúng. Chức danh này không nên nhầm với cụm từ “Ban Trị sự”, là cơ cấu hành chính của Giáo hội Phật giáo Việt Nam tại các địa phương.
Việc từng giữ trách nhiệm Tri sự chùa Vạn Đức cho thấy Hòa thượng đã sớm tham gia công việc phục vụ đại chúng trong môi trường thiền môn. Công việc ấy đòi hỏi khả năng tổ chức và cần sự nhẫn nại, tinh thần trách nhiệm và lối sống hòa hợp với Tăng chúng.
Đệ tử của Đại lão Hòa thượng Thích Trí Tịnh
Hòa thượng Thích Trí Tịnh là một trong những vị giáo phẩm tiêu biểu của Phật giáo Việt Nam thế kỷ XX và đầu thế kỷ XXI, được nhiều thế hệ Tăng Ni, Phật tử biết đến qua công trình phiên dịch kinh điển, sự nghiệp giáo dục và việc hoằng truyền pháp môn Tịnh độ.
Là đệ tử thuộc lớp lớn của Đại lão Hòa thượng Thích Trí Tịnh, Hòa thượng Thích Thiện Trí được trưởng dưỡng trong môi trường tu học coi trọng giới luật, hành trì và sự chuyên nhất. Những phẩm chất được các tư liệu Phật giáo nhắc đến khi nói về ngài, như sống đạm bạc, nghiêm trì giới luật và chuyên tâm niệm Phật, cũng phản ánh phần nào ảnh hưởng của tông phong Vạn Đức.
Trong truyền thống Phật giáo, quan hệ thầy trò không chỉ là việc tiếp nhận kiến thức giáo lý. Người đệ tử còn học từ phong thái, giới hạnh, nếp sinh hoạt và tinh thần phụng sự của bổn sư. Do đó, khi nhắc đến một vị xuất gia thuộc tông môn nào, điều quan trọng là dòng truyền thừa trên danh nghĩa và là cách vị ấy duy trì và thể hiện những giá trị đã tiếp nhận trong đời sống hằng ngày.
Hòa thượng Thích Thiện Trí và pháp môn Tịnh độ
Sinh thời, Hòa thượng Thích Thiện Trí lấy pháp môn Tịnh độ làm nền tảng cho con đường tu tập. Theo thông tin của tông môn Vạn Đức, dù tuổi cao và sức khỏe suy giảm, ngài vẫn duy trì việc niệm Phật một cách chuyên nhất.
Tịnh độ là một pháp môn có vị trí quan trọng trong Phật giáo Đại thừa, đặc biệt phổ biến tại Việt Nam, Trung Quốc, Nhật Bản và một số quốc gia Đông Á. Trọng tâm của pháp môn là nuôi dưỡng tín tâm, phát nguyện hướng thiện và thực hành niệm danh hiệu Đức Phật A Di Đà.
Đối với người tu Tịnh độ, niệm Phật không đơn thuần là lặp lại một danh hiệu bằng lời nói. Việc hành trì còn hướng đến sự nhiếp tâm, giảm bớt tán loạn, thường xuyên nhớ nghĩ đến những phẩm chất giác ngộ và điều chỉnh hành vi trong đời sống.
Sự chuyên nhất trong hành trì
Thông tin Hòa thượng vẫn duy trì câu niệm Phật khi tuổi cao cho thấy tính liên tục trong đời sống tu tập của ngài. Trong Phật giáo, sự bền bỉ thường được coi trọng hơn những biểu hiện nhất thời. Một thời khóa đều đặn, một nếp sống có kỷ luật và thái độ tỉnh thức trong các công việc thường ngày có thể tạo nên chiều sâu của đời sống xuất gia.
Chuyên nhất không có nghĩa là phủ nhận những pháp môn khác. Trong thực hành Phật giáo, mỗi hành giả có thể chọn một phương pháp phù hợp làm nền tảng, đồng thời vẫn học hỏi giáo lý và tôn trọng sự đa dạng của các truyền thống tu tập.
Với Hòa thượng Thích Thiện Trí, pháp môn Tịnh độ dường như là sợi dây xuyên suốt từ quá trình tu học trong tông môn Vạn Đức đến những năm tháng cuối đời tại Linh Sơn Cổ tự.
Niệm Phật trong đời sống người xuất gia và tại gia
Trong các cộng đồng Phật giáo Việt Nam, niệm Phật được thực hành bởi cả người xuất gia và Phật tử tại gia. Tại chùa, việc niệm Phật có thể diễn ra trong thời khóa tập thể, khóa tu hoặc những giờ hành trì riêng. Trong gia đình, người Phật tử có thể niệm Phật như một phương pháp giúp tâm lắng dịu và tự nhắc mình sống thiện lành.
Tuy nhiên, cần hiểu việc niệm Phật trong bối cảnh tôn giáo, không nên diễn giải thành một phương thức bảo đảm tránh được mọi khó khăn, chữa khỏi bệnh tật hoặc đạt được những lợi ích vật chất. Giá trị của sự hành trì nằm ở việc chuyển hóa nhận thức, nuôi dưỡng lòng từ, củng cố ý chí hướng thiện và giúp con người đối diện bình tĩnh hơn với những biến động của cuộc sống.
Hòa thượng và Linh Sơn Cổ tự
Linh Sơn Cổ tự, còn được người dân gọi là chùa Phật Bốn Tay, nằm dưới chân núi Ba Thê, trong không gian văn hóa Óc Eo – Ba Thê. Đây là khu vực có nhiều dấu tích khảo cổ và hiện vật liên quan đến nền văn hóa Óc Eo, một nền văn hóa cổ từng phát triển tại vùng Nam Bộ.
Theo các tư liệu địa phương, chùa là một trong những điểm sinh hoạt tín ngưỡng, tham quan và tìm hiểu văn hóa tại vùng Óc Eo. Cơ quan chức năng tỉnh An Giang vẫn đang tiếp tục thực hiện các hoạt động bảo tồn, chỉnh lý di tích và xây dựng hồ sơ liên quan đến không gian khảo cổ Óc Eo – Ba Thê.
Trong không gian vừa mang chức năng tôn giáo vừa gắn với di sản khảo cổ ấy, vai trò của người trụ trì hoặc viện chủ không giới hạn ở việc hướng dẫn tu học. Vị đứng đầu tự viện còn phải quan tâm đến việc bảo vệ chùa cảnh, gìn giữ hiện vật, đón tiếp khách thập phương và phối hợp với cộng đồng trong các hoạt động bảo tồn.
Dấu ấn gắn bó lâu dài với vùng Ba Thê
Một bài báo xuất bản năm 2017 ghi lại lời kể của Hòa thượng Thích Thiện Trí rằng ngài đến vùng Ba Thê từ năm 1967. Tư liệu này cũng ghi nhận ngài là người gắn bó lâu năm với Linh Sơn tự, chứng kiến nhiều thay đổi của ngôi chùa và khu vực xung quanh. Đây là lời hồi tưởng được báo chí ghi lại, nên cần được hiểu như ký ức của nhân vật, không thay thế cho một bản tiểu sử chính thức do Giáo hội hoặc tông môn công bố.
Thời điểm Hòa thượng đến Ba Thê, khu vực này còn nhiều khó khăn, điều kiện sinh hoạt và giao thông chưa thuận lợi như những thập niên gần đây. Việc duy trì một ngôi chùa ở địa bàn xa trung tâm đòi hỏi người tu hành phải thích nghi với đời sống địa phương, cùng Phật tử chăm lo chùa cảnh và từng bước ổn định đạo tràng.
Qua nhiều năm, Linh Sơn Cổ tự trở thành một địa điểm quen thuộc đối với người dân trong vùng cũng như khách đến tìm hiểu văn hóa Óc Eo. Trong quá trình ấy, sự hiện diện lâu dài của Hòa thượng góp phần duy trì mạch sinh hoạt Phật giáo tại chùa.
