Giải đáp có nên hỏa táng, ưu nhược điểm và cách chọn nơi lưu tro cốt người đã mất phù hợp tín ngưỡng, pháp luật hiện hành.
Hỏa táng ngày càng được nhiều gia đình Việt Nam lựa chọn thay cho hình thức địa táng truyền thống. Sự thay đổi này xuất phát từ nhiều nguyên nhân: quỹ đất nghĩa trang ngày càng hạn chế, con cháu sinh sống phân tán, việc cải táng gây nhiều khó khăn, trong khi các cơ sở hỏa táng và nhà lưu tro cốt đã trở nên phổ biến hơn tại nhiều địa phương.
Tuy vậy, quyết định hỏa táng một người thân không đơn thuần là lựa chọn một dịch vụ tang lễ. Đây còn là vấn đề liên quan đến di nguyện của người đã mất, tình cảm của người ở lại, phong tục dòng họ, tín ngưỡng, tôn giáo và khả năng chăm nom lâu dài. Sau hỏa táng, câu hỏi nên lưu tro cốt ở đâu cũng cần được thống nhất cẩn trọng, tránh quyết định vội vàng trong lúc gia đình đang đau buồn.
Hỏa táng là gì?
Hỏa táng là hình thức sử dụng nhiệt độ cao tại cơ sở chuyên dụng để thiêu thi hài hoặc hài cốt. Phần còn lại sau quá trình này được thu gom, xử lý và đặt trong bình hoặc hũ tro cốt để bàn giao cho thân nhân.
Theo quy định hiện hành về xây dựng, quản lý, sử dụng nghĩa trang và cơ sở hỏa táng, “cát táng” bao gồm cả việc lưu tro cốt sau hỏa táng. Dịch vụ hỏa táng có thể bao gồm tổ chức tang lễ, hỏa táng thi hài hoặc hài cốt, bảo quản và lưu giữ tro cốt. Cơ sở hỏa táng cũng có thể được bố trí khu lưu trữ tro cốt cùng các công trình phụ trợ khác.
Hỏa táng khác với việc đốt thi hài một cách tự phát. Việc hỏa táng cần được thực hiện tại cơ sở được đầu tư, quản lý và vận hành theo quy định, có quy trình kỹ thuật, hồ sơ theo dõi và biện pháp xử lý chất thải. Gia đình không nên tự tổ chức thiêu ngoài trời hoặc lựa chọn những địa điểm không rõ điều kiện hoạt động.
Sau khi hoàn tất, cơ sở hỏa táng có trách nhiệm ghi ngày, giờ hỏa táng vào giấy hỏa táng, ký tên, đóng dấu và bàn giao cho người sử dụng dịch vụ. Hồ sơ này nên được gia đình bảo quản lâu dài cùng giấy tờ về vị trí lưu tro cốt.
Có nên hỏa táng người đã mất không?
Có thể lựa chọn hỏa táng nếu hình thức này phù hợp với di nguyện của người đã mất, truyền thống gia đình, tôn giáo và điều kiện thực tế. Hỏa táng không phải nghĩa vụ bắt buộc đối với mọi gia đình, nhưng cũng không phải hành động bất kính hay bất hiếu.
Pháp luật hiện hành khuyến khích sử dụng hình thức hỏa táng văn minh, hiện đại nhằm tiết kiệm quỹ đất và góp phần bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, quy định này mang tính định hướng, vận động chứ không phủ nhận quyền lựa chọn hình thức an táng phù hợp của gia đình và cộng đồng. Việc táng vẫn cần phù hợp với tín ngưỡng, phong tục tốt đẹp, truyền thống văn hóa và nếp sống văn minh.
Vì vậy, câu hỏi “có nên hỏa táng không?” cần được xem xét trên nhiều phương diện thay vì chỉ nghe theo một lời khuyên chung.
Nên ưu tiên di nguyện của người đã mất
Khi người mất đã từng nói rõ mong muốn được hỏa táng hay địa táng, gia đình nên xem đó là căn cứ quan trọng. Tôn trọng di nguyện chính đáng là một cách thể hiện tình thương và sự tôn trọng đối với người đã khuất.
Di nguyện có thể được thể hiện trong di chúc, văn bản, lời dặn với nhiều thành viên hoặc nguyện vọng được nhắc lại nhiều lần khi người đó còn minh mẫn. Nếu chỉ có một người thuật lại lời dặn nhưng các thành viên khác không biết, gia đình nên trao đổi thận trọng để tránh tranh chấp.
Mỗi người cũng có thể chủ động nói trước với người thân về hình thức tang lễ, nơi lưu tro cốt và cách tưởng niệm mình mong muốn. Việc trao đổi này không phải là điều xui rủi mà giúp con cháu bớt lúng túng khi phải đưa ra quyết định trong thời điểm đau buồn.
Những ưu điểm của hỏa táng
Tiết kiệm quỹ đất
Một phần mộ địa táng cần diện tích đất nhất định, đường đi, khoảng cách giữa các mộ và hạ tầng nghĩa trang. Trong khi đó, bình tro cốt có kích thước nhỏ, có thể đặt trong nhà lưu tro, nghĩa trang, tháp cốt hoặc chôn trong một phần mộ nhỏ hơn.
Đối với các đô thị đông dân, nơi giá đất cao và nghĩa trang ngày càng xa khu dân cư, hỏa táng giúp giảm nhu cầu mở rộng đất dành cho mộ phần. Đây là một trong những lý do Nhà nước khuyến khích sử dụng các hình thức táng mới, tiết kiệm đất và phù hợp với quy hoạch.
Không phải thực hiện cải táng
Trong phong tục của nhiều gia đình miền Bắc, người mất được hung táng một thời gian rồi mới cải táng, đưa hài cốt sang tiểu hoặc quách. Quá trình này thường đòi hỏi thời gian, chi phí và sự tham gia của nhiều người.
Hỏa táng giúp gia đình không phải thực hiện bước cải táng sau đó. Bình tro có thể được an trí ổn định ngay từ đầu, phù hợp với những gia đình không còn người sinh sống thường xuyên tại quê hoặc khó tổ chức việc sang cát.
Tuy nhiên, một số gia đình vẫn lựa chọn hỏa táng rồi chôn bình tro trong mộ gia đình. Cách làm này vừa duy trì không gian mộ phần của dòng họ, vừa tránh quá trình cải táng thi hài về sau.
Lưu tro cốt người đã mất ở đâu?
Sau hỏa táng, gia đình có nhiều lựa chọn. Không gian phù hợp nhất thường là nơi ổn định, trang nghiêm, có hồ sơ quản lý và thuận tiện để người thân tưởng niệm.
Lưu tại nhà lưu tro cốt trong nghĩa trang
Đây là lựa chọn phù hợp với nhiều gia đình. Nhà lưu tro trong nghĩa trang thường có các ô hoặc ngăn được đánh số, có sơ đồ vị trí, sổ theo dõi và người quản lý.
Theo quy định, các ô lưu giữ tro cốt tại nhà lưu tro trong nghĩa trang phải được đánh số; đơn vị quản lý phải có sơ đồ vị trí và lưu thông tin cơ bản của người được lưu tro cùng thân nhân.
Ưu điểm của hình thức này gồm:
- Có địa điểm chính thức và tương đối ổn định.
- Dễ tìm lại vị trí nhờ số ô và hồ sơ.
- Thuận tiện cho việc thăm viếng.
- Không chiếm nhiều diện tích đất.
- Có thể đặt gần mộ phần của người thân khác.
Trước khi ký hợp đồng, gia đình cần hỏi rõ thời hạn sử dụng ô lưu tro. Một số nơi thu phí một lần trong thời hạn nhất định; một số nơi có phí quản lý hằng năm hoặc định kỳ. Cũng cần hỏi phương án xử lý nếu hết thời hạn, cơ sở cải tạo, đóng cửa hoặc di chuyển.
