Đền Đông Cuông là di tích thờ Mẫu Thượng Ngàn nổi tiếng, gắn với lịch sử, lễ hội và bản sắc cộng đồng vùng Văn Yên, Tây Bắc.
Nằm bên dòng sông Hồng, giữa không gian núi rừng của vùng Văn Yên, Đền Đông Cuông từ lâu đã được biết đến như một trung tâm thờ Mẫu Thượng Ngàn tiêu biểu ở miền Bắc. Ngôi đền thu hút người thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu và là nơi lưu giữ ký ức về các thủ lĩnh địa phương, những cộng đồng cư dân vùng thượng lưu sông Hồng và nhiều lớp văn hóa đã hình thành qua thời gian.
Trong cách gọi quen thuộc của nhiều thế hệ, Đền Đông Cuông thuộc thôn Bến Đền, xã Đông Cuông, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái. Sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính, địa chỉ hiện nay của đền là thôn Bến Đền, xã Đông Cuông, tỉnh Lào Cai. Vì vậy, tên gọi “Đền Đông Cuông ở Văn Yên, Yên Bái” vẫn có giá trị nhận diện về lịch sử và địa lý văn hóa, nhưng khi ghi địa chỉ hành chính hiện hành cần sử dụng tên tỉnh Lào Cai.
Đền Đông Cuông là gì?
Đền Đông Cuông, thường được gọi là Đền Mẫu Đông Cuông, là một cơ sở tín ngưỡng dân gian thờ chính Mẫu Đệ Nhị Thượng Ngàn. Trong hệ thống tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt, Mẫu Thượng Ngàn tượng trưng cho quyền năng và sức sống của miền rừng núi, cây cỏ, nguồn lâm sản và không gian sinh tồn gắn với núi rừng.
Bên cạnh điện thờ Mẫu, Đền Đông Cuông còn phối thờ các nhân vật được cộng đồng địa phương tôn kính, trong đó có những thủ lĩnh người dân tộc thiểu số được truyền tụng là đã tham gia chống ngoại xâm, những nghĩa quân hy sinh trong phong trào chống thực dân Pháp và các vị thần thuộc hệ thống tín ngưỡng Tứ phủ.
Do sự kết hợp giữa thờ nữ thần bản địa, thờ Mẫu Thượng Ngàn, tưởng niệm người có công và các nghi lễ của cộng đồng Tày Khao, Đền Đông Cuông không nên chỉ được nhìn như một điện thờ Tứ phủ thông thường. Đây là một không gian tín ngưỡng có tính giao thoa, phản ánh quá trình gặp gỡ giữa văn hóa bản địa miền núi với hệ thống thờ Mẫu của người Việt ở đồng bằng và trung du.
Đền được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng là di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia theo Quyết định số 296/QĐ-BVHTTDL ngày 22 tháng 1 năm 2009. Đến ngày 16 tháng 1 năm 2023, Lễ hội Đền Đông Cuông tiếp tục được ghi danh vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, loại hình lễ hội truyền thống.
Hai danh hiệu này cần được phân biệt:
- Đền Đông Cuông là di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia, thuộc loại hình di sản văn hóa vật thể.
- Lễ hội Đền Đông Cuông là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, thuộc loại hình lễ hội truyền thống.
Việc một địa điểm đồng thời có di tích được xếp hạng và lễ hội được ghi danh cho thấy giá trị của Đông Cuông nằm ở công trình kiến trúc và được tạo nên bởi nghi lễ, tri thức dân gian, diễn xướng và sự tham gia liên tục của cộng đồng.
Đền Đông Cuông hiện nay ở đâu?
Đền tọa lạc tại thôn Bến Đền, xã Đông Cuông, tỉnh Lào Cai, bên hữu ngạn sông Hồng. Trước khi thay đổi địa giới hành chính, địa chỉ của đền được ghi là thôn Bến Đền, xã Đông Cuông, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái.
Vì địa danh Văn Yên và Yên Bái đã gắn với ngôi đền trong nhiều tài liệu, bản đồ du lịch, thần tích và ký ức của người dân, các cách gọi sau vẫn thường được sử dụng:
- Đền Đông Cuông Văn Yên;
- Đền Mẫu Đông Cuông Yên Bái;
- Đền Đông Cuông bên sông Hồng;
- Đền Mẫu Thượng Ngàn Đông Cuông.
Khi tìm kiếm trên bản đồ hoặc hỏi đường, du khách có thể sử dụng tên “Đền Mẫu Đông Cuông” hoặc “Di tích Đền Đông Cuông”. Tuy nhiên, trong các văn bản mới, địa chỉ hành chính nên được ghi là xã Đông Cuông, tỉnh Lào Cai.
Không gian ven sông Hồng
Một trong những yếu tố tạo nên diện mạo đặc biệt của đền là vị trí sát dòng sông Hồng. Trước mặt khu đền là đoạn sông uốn cong, phía xa là núi đồi và những dải rừng của vùng thượng du. Trong cách cảm nhận của người xưa, đây là không gian hội tụ giữa núi, rừng và sông nước.
Sông Hồng tạo nên cảnh quan và giữ vai trò quan trọng trong đời sống của các cộng đồng cư dân vùng Văn Yên. Dòng sông từng là tuyến giao thông, trao đổi hàng hóa và giao lưu văn hóa giữa các khu vực miền núi với trung du, đồng bằng. Bởi vậy, vị trí của Đền Đông Cuông có thể được nhìn nhận trong một hành lang văn hóa rộng lớn chạy dọc theo thượng lưu sông Hồng.
Trong truyền tụng địa phương, khu đất đặt đền đôi khi được mô tả bằng những cách nói mang tính phong thủy như “tán phong tụ thủy”. Đây là cách diễn giải truyền thống về cảnh quan, thể hiện sự trân trọng của cộng đồng đối với thế đất ven sông và không nên được hiểu như một kết luận khoa học về khả năng mang lại may rủi.
Miếu Đức Ông ở phía bên kia sông
Không gian của di tích không giới hạn trong khu đền chính. Phía đối diện qua sông còn có địa điểm gắn với việc thờ Đức Ông và các thủ lĩnh địa phương. Trong lễ hội truyền thống, nghi thức rước Mẫu qua sông tạo nên sự kết nối giữa hai bờ, giữa điện thờ nữ thần với nơi tưởng niệm các nhân vật có công.
Yếu tố sông nước vì thế trở thành một phần trực tiếp của nghi lễ, chứ không đơn thuần là phông nền cảnh quan. Đoàn rước đi qua sông thể hiện ký ức cộng đồng về mối quan hệ giữa Mẫu, các vị thần bảo hộ và những người đã góp công bảo vệ bản làng.
Nguồn gốc và lịch sử hình thành Đền Đông Cuông
Không có đủ tư liệu để xác định một cách tuyệt đối năm đầu tiên xây dựng Đền Đông Cuông. Những cách khẳng định ngôi đền được dựng chính xác vào một triều đại hoặc một niên đại rất sớm cần được xem xét thận trọng.
Tư liệu hiện có cho thấy tín ngưỡng tại Đông Cuông đã hình thành từ lâu, ban đầu có thể là một miếu nhỏ thờ nữ thần hoặc thần rừng của cư dân bản địa. Qua thời gian, miếu được mở rộng thành đền và tiếp nhận thêm nhiều nhân vật, nghi lễ thuộc tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt.
Từ tục thờ thần rừng đến Mẫu Thượng Ngàn
Ở những cộng đồng sống dựa vào rừng, các yếu tố tự nhiên như cây cối, núi đá, nguồn nước và thú rừng thường được nhân cách hóa thành những lực lượng linh thiêng. Hình tượng bà mẹ rừng có thể được xem là biểu tượng của khả năng nuôi dưỡng, che chở và duy trì sự sống.
Khi tín ngưỡng thờ nữ thần bản địa gặp gỡ hệ thống thờ Mẫu Tam phủ, Tứ phủ, hình tượng bà mẹ rừng dần được nhận diện với Mẫu Thượng Ngàn. Quá trình này không diễn ra trong một thời điểm duy nhất mà là kết quả của sự giao lưu văn hóa lâu dài giữa miền núi, trung du và đồng bằng.
Ghi chép liên quan đến Đông Quang Công chúa
Trong những nội dung thường được nhắc đến về đền có ghi chép liên quan đến Đông Quang Công chúa. Sách Kiến văn tiểu lục của Lê Quý Đôn đề cập một ngôi miếu thờ Đông Quang Công chúa ở vùng Văn Châu xưa và sự tôn kính của dân chúng đối với vị nữ thần này.
Các câu chuyện về Đông Quang Công chúa thường mang nhiều yếu tố kỳ ảo, chẳng hạn việc giúp dân lập bản, dạy nghề, chữa bệnh hoặc phù trợ quân dân chống giặc. Đây là đặc trưng phổ biến của thần tích và truyền thuyết về các vị thần bảo hộ làng xã.
Vai trò của các dòng họ địa phương
Theo thần tích và ký ức của người dân Đông Cuông, các dòng họ Hà, Hoàng của cộng đồng Tày Khao có vai trò quan trọng trong việc thờ phụng, trông coi miếu đền và duy trì nghi lễ.
Đặc biệt, dòng mo họ Hà được nhắc đến như một chủ thể gìn giữ tri thức nghi lễ qua nhiều thế hệ. Ông mo giữ vai trò kết nối giữa phần lễ của cộng đồng bản địa với hệ thống thờ tự trong đền. Những bài cúng, cách lựa chọn lễ vật, trình tự nghi thức và các câu chuyện truyền khẩu được lưu truyền chủ yếu bằng thực hành và ghi nhớ.
Các lần tu bổ và phục dựng
Trải qua biến động lịch sử và tác động của thời tiết, công trình đền từng nhiều lần xuống cấp. Các tài liệu giới thiệu về di tích thường ghi nhận những đợt trùng tu, tôn tạo vào các năm 1924, 1982, 1995 và từ năm 2018.
Năm 1995, chính quyền tỉnh Yên Bái cho phép nhân dân địa phương dựng lại ngôi đền trên nền cũ. Đây là dấu mốc quan trọng trong quá trình phục hồi sinh hoạt tín ngưỡng tại Đông Cuông.
Đền Đông Cuông thờ ai?
Đối tượng thờ chính tại Đền Đông Cuông là Mẫu Đệ Nhị Thượng Ngàn. Bên cạnh đó, đền còn phối thờ các vị thần trong hệ thống Tứ phủ, những nhân vật lịch sử và thủ lĩnh địa phương.
Mẫu Đệ Nhị Thượng Ngàn
Mẫu Thượng Ngàn là vị Mẫu cai quản miền rừng núi trong hệ thống tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt. Ngài còn được gọi bằng những danh xưng như Lâm Cung Thánh Mẫu, Mẫu Đệ Nhị Nhạc Phủ hoặc Mẫu Đệ Nhị Thượng Ngàn.
Hình tượng Mẫu gắn với rừng xanh, cây cỏ, sản vật miền núi và đời sống của cư dân sống nhờ rừng. Trong quan niệm dân gian, Mẫu là người che chở cho bản làng, bảo vệ nguồn sống và giữ sự hài hòa giữa con người với thiên nhiên.
Không nên đồng nhất Mẫu Thượng Ngàn với Chầu Đệ Nhị
Trong một số nội dung phổ biến trên mạng, Mẫu Đệ Nhị Thượng Ngàn đôi khi bị đồng nhất với Chầu Đệ Nhị. Cách gọi này không hoàn toàn chính xác.
Trong hệ thống điện thần Tứ phủ, hàng Thánh Mẫu và hàng Thánh Chầu là hai thứ bậc khác nhau. Mẫu Đệ Nhị Thượng Ngàn thuộc hàng Thánh Mẫu, trong khi Chầu Đệ Nhị thuộc hàng Thánh Chầu.
Các thủ lĩnh Hà Đặc, Hà Chương và Hà Bổng
Đền Đông Cuông còn là nơi tưởng niệm các thủ lĩnh địa phương như Hà Đặc, Hà Chương và Hà Bổng. Theo truyền tụng và tư liệu địa phương, đây là những nhân vật thuộc cộng đồng dân tộc thiểu số từng góp sức chống quân Nguyên – Mông, bảo vệ vùng thượng lưu sông Hồng.
Các câu chuyện về những nhân vật này có sự đan xen giữa lịch sử và thần tích. Vì vậy, khi giới thiệu cần ghi nhận họ là những thủ lĩnh được cộng đồng địa phương tưởng nhớ, đồng thời tránh bổ sung các chiến công hoặc niên đại khi chưa có tư liệu kiểm chứng đầy đủ.
Các ban thờ thuộc hệ thống Tứ phủ
Cùng với ban thờ Mẫu, trong khu đền còn có các ban thờ Công đồng, Sơn Trang, các vị Cô, Cậu và những nhân vật thuộc hệ thống tín ngưỡng Tứ phủ.
Sự hiện diện của các ban thờ này phản ánh quá trình Đền Đông Cuông tham gia vào mạng lưới thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu trên phạm vi rộng. Người hành hương từ nhiều địa phương đến dâng hương, hát văn hoặc thực hành nghi lễ theo truyền thống của bản hội.
Truyền thuyết về Mẫu Thượng Ngàn ở Đông Cuông
Có nhiều dị bản truyền thuyết giải thích nguồn gốc vị Mẫu được thờ tại Đông Cuông. Một dị bản kể rằng Mẫu là con gái của Sơn Tinh, còn được gọi là La Bình Công chúa. Sau khi cha trở thành một vị thánh bất tử, bà thay cha trông coi các vùng núi rừng và hang động.
Một truyền thuyết khác liên hệ Đông Quang Công chúa với vùng Ngọc Tháp, Sơn Vi, thuộc Phú Thọ ngày nay. Câu chuyện kể rằng một người phụ nữ sau khi sinh con trai đã gửi lời báo cho chúa bản, rồi từ đó xuất hiện những dấu hiệu được người đời sau giải thích là sự hiển linh của nữ thần.
Các dị bản còn kể Mẫu từng giúp dân khai phá đất đai, dạy nghề, chữa bệnh, bảo vệ mùa màng và trợ giúp quân dân trong thời chiến. Những chi tiết này mang đặc trưng của huyền thoại về một vị thần mẹ: vừa sinh thành, nuôi dưỡng, vừa bảo vệ cộng đồng.
Không nên lựa chọn một dị bản rồi coi đó là tiểu sử lịch sử chính xác của Mẫu. Truyền thuyết về thần linh thường biến đổi theo vùng miền, thời đại và cộng đồng kể chuyện. Điều quan trọng hơn là các câu chuyện đều tôn vinh hình tượng người mẹ gắn với rừng núi, nguồn sống và sự bình yên của dân cư.
Lễ hội Đền Đông Cuông
Lễ hội Đền Đông Cuông là một trong những lễ hội tiêu biểu của vùng thượng lưu sông Hồng. Lễ hội kết hợp nghi thức thờ Mẫu, tưởng niệm thủ lĩnh địa phương và phong tục của cộng đồng Tày Khao.
Hằng năm, đền có hai kỳ lễ chính:
- Ngày Mão trong tháng Giêng âm lịch;
- Ngày Mão trong tháng Chín âm lịch.
Ngày Mão được xác định theo hệ Can Chi nên ngày dương lịch và ngày âm lịch cụ thể thay đổi từng năm. Khách muốn tham dự cần xem thông báo chính thức của chính quyền địa phương hoặc ban quản lý di tích, không nên mặc định lễ hội luôn diễn ra vào một ngày cố định.
Lễ hội ngày Mão tháng Giêng
Kỳ lễ đầu xuân là dịp đông đảo người dân và du khách đến dâng hương, tưởng nhớ Mẫu và cầu mong một năm bình an. Trong thực hành tín ngưỡng, lời cầu nguyện thể hiện mong ước của con người, không phải sự bảo đảm chắc chắn rằng nghi lễ sẽ mang lại kết quả cụ thể.
Cuộc rước thể hiện mối quan hệ giữa Mẫu với các vị thần vệ quốc, đồng thời tái hiện sự kết nối giữa hai bờ sông, giữa các bản làng và các dòng họ tham gia gìn giữ đền.
Nghi lễ hiến sinh trong truyền thống
Một nghi thức từng được ghi nhận tại lễ hội là hiến sinh trâu tế Mẫu. Tư liệu nghiên cứu và ký ức địa phương thường phân biệt trâu trắng trong kỳ lễ tháng Giêng với trâu đen trong kỳ lễ tháng Chín.
Hình thức tổ chức thực tế từng năm phải tuân theo quy định về quản lý lễ hội, thú y, vệ sinh môi trường và an toàn cộng đồng. Du khách không nên tự suy đoán rằng mọi nghi thức cổ đều được thực hiện nguyên dạng trong mỗi mùa lễ hội.
Lễ rước Mẫu qua sông
Rước Mẫu qua sông vừa mang ý nghĩa tín ngưỡng vừa là một hình thức diễn xướng cộng đồng. Đoàn rước thường có cờ, kiệu, đội tế, người thực hành nghi lễ và đại diện các dòng họ, bản hội.
Nghi thức này cũng gợi lại vai trò của sông Hồng trong lịch sử giao thông và cư trú. Trong quá khứ, sông vừa cung cấp nguồn nước, sản vật, vừa là con đường kết nối các vùng văn hóa.
Phần hội và sinh hoạt cộng đồng
Sau phần lễ trang nghiêm là các hoạt động văn hóa, thể thao và trò chơi dân gian. Tùy kế hoạch tổ chức từng năm, phần hội có thể gồm:
- Ném còn;
- Kéo co;
- Đấu vật;
- Múa xòe;
- Hát then;
- Hát cọi;
- Hát chèo;
- Trình diễn trang phục dân tộc;
- Thi đấu thể thao quần chúng;
- Giới thiệu sản vật và văn hóa địa phương.
Các hoạt động này tạo điều kiện để nhiều nhóm cư dân cùng tham gia, giúp lễ hội không chỉ thuộc về người trông coi đền hay các bản hội thờ Mẫu. Trẻ em, người cao tuổi, nghệ nhân, đội văn nghệ và du khách đều có thể tìm thấy một cách tiếp cận phù hợp với di sản.
Lễ hội Cơm mới tháng Chín
Ngày Mão tháng Chín âm lịch gắn với Lễ hội Cơm mới của người Tày Khao. Đây là dịp cộng đồng tạ ơn sau mùa thu hoạch, dâng những sản vật đầu mùa và bày tỏ mong muốn cuộc sống no đủ, bản làng yên vui.
Giá trị lịch sử và văn hóa của Đền Đông Cuông
Giá trị về lịch sử cộng đồng
Đền lưu giữ ký ức về các thủ lĩnh, nghĩa quân và dòng họ đã gắn với vùng đất Đông Cuông. Dù một số câu chuyện mang tính thần tích, chúng vẫn phản ánh cách cộng đồng ghi nhớ người có công và truyền lại lịch sử qua nghi lễ.
Việc phối thờ Mẫu với các nhân vật bảo vệ bản làng thể hiện quan niệm truyền thống: người có công với dân, với nước sau khi mất vẫn được nhân dân tưởng nhớ và gửi gắm vai trò bảo hộ tinh thần.
Giá trị về tín ngưỡng thờ nữ thần
Đền là một địa điểm quan trọng trong việc nghiên cứu quá trình chuyển hóa từ tục thờ nữ thần, thần rừng bản địa sang hệ thống Mẫu Thượng Ngàn.
Qua hình tượng Mẫu, con người bày tỏ lòng biết ơn đối với thiên nhiên và tôn vinh vai trò sinh thành, chăm sóc của người mẹ. Đây là lớp ý nghĩa nhân văn có thể tiếp tục được phát huy mà không cần thần bí hóa quyền năng của thần linh.
Giá trị về văn hóa dân tộc
Lễ hội có sự tham gia của người Tày Khao và nhiều cộng đồng cư dân vùng Văn Yên. Nghi lễ, tiếng nói, âm nhạc, trò chơi, trang phục và ẩm thực tạo thành một chỉnh thể văn hóa phong phú.
Việc gìn giữ di sản không nên chỉ tập trung vào công trình đền chính mà cần quan tâm đến các nghệ nhân, ông mo, người thực hành nghi lễ và các dòng họ đang nắm giữ tri thức truyền thống.
Giá trị cảnh quan
Vị trí bên sông Hồng, phía sau và hai bên là núi rừng, tạo cho Đông Cuông một cảnh quan khác biệt so với nhiều đền phủ ở đồng bằng.
Cảnh quan này không chỉ phục vụ du lịch. Dòng sông, bến nước, khu miếu bên kia sông và đường rước đều là bộ phận của không gian văn hóa. Nếu môi trường ven sông bị ô nhiễm hoặc xây dựng thiếu kiểm soát, giá trị của di tích cũng sẽ bị ảnh hưởng.
Giá trị đối với du lịch văn hóa
Đền Đông Cuông là một điểm đến quan trọng trong hành trình tìm hiểu văn hóa tâm linh vùng thượng lưu sông Hồng. Du khách có thể kết hợp dâng hương với tìm hiểu lịch sử địa phương, cảnh quan sông Hồng, văn hóa các dân tộc và sản vật vùng Văn Yên.
Du lịch tại đền chỉ có ý nghĩa bền vững khi tôn trọng không gian tín ngưỡng, mang lại lợi ích hợp lý cho cộng đồng và không biến các nghi thức linh thiêng thành sản phẩm biểu diễn tùy tiện.
Đi Đền Đông Cuông nên chuẩn bị gì?
Người đến đền có thể mang lễ chay đơn giản như hương, hoa tươi, quả, bánh hoặc sản vật phù hợp. Điều quan trọng là sự trang nghiêm và thành ý, không phải giá trị vật chất của mâm lễ.
Không có quy định chung buộc khách phải chuẩn bị mâm cao cỗ đầy. Người chỉ đến tham quan, tìm hiểu văn hóa cũng không nhất thiết phải sắm lễ lớn.
Một số lưu ý khi hành lễ
- Mặc trang phục lịch sự, kín đáo và thuận tiện cho việc di chuyển.
- Xếp hàng, đi theo chỉ dẫn của ban quản lý trong ngày đông khách.
- Không đặt tiền lẻ lên tượng, đồ thờ, cửa võng hoặc hiện vật.
- Hạn chế đốt nhiều hương và vàng mã.
- Không tự ý chạm vào tượng, pháp khí và đồ tế tự.
- Giữ yên lặng tại cung thờ và nơi đang diễn ra nghi lễ.
- Không quay phim, chụp ảnh người thực hành tín ngưỡng khi chưa được đồng ý.
- Không nghe theo lời mời chào bói toán, bán vật phẩm hoặc dịch vụ “đổi vận”.
- Không xả rác xuống sân đền, bến sông và khu vực lân cận.
Không nên cầu xin theo tâm lý vụ lợi
Trong văn hóa truyền thống, đi lễ là dịp con người hướng về nguồn cội, tưởng nhớ người có công và tự nhắc mình sống ngay thẳng. Việc chỉ coi ngôi đền như nơi xin tiền tài, chức vụ hoặc kết quả kinh doanh dễ làm nghèo đi ý nghĩa văn hóa của tín ngưỡng.
Không có nghi lễ nào bảo đảm một người chắc chắn phát tài, khỏi bệnh hay thay đổi vận mệnh. Những vấn đề sức khỏe, pháp lý, tài chính và gia đình cần được giải quyết bằng kiến thức chuyên môn, trách nhiệm cá nhân và sự hỗ trợ phù hợp.
Sắm lễ khi đến Đền Đông Cuông
Khi đến Đền Đông Cuông, lễ vật có thể chuẩn bị đơn giản, phù hợp điều kiện của mỗi người và quy định tại đền. Trong thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu, điều được nhấn mạnh trước hết là thái độ trang nghiêm, thành kính và cách ứng xử tôn trọng không gian thờ tự; không có yêu cầu phải sắm mâm lễ lớn mới thể hiện được lòng thành.
Màu xanh lá thường được liên hệ với Mẫu Thượng Ngàn trong một số cách thực hành và trang phục nghi lễ. Tuy vậy, đây là ý nghĩa biểu trưng, không phải quy định bắt buộc và không quyết định kết quả của lời cầu nguyện. Người đi lễ không cần chọn toàn bộ lễ vật theo một màu cụ thể.
Nếu muốn chuẩn bị theo tập quán thường gặp, có thể tham khảo nhóm lễ vật được gọi là lục cúng gồm hương, hoa, đăng, trà, quả và thực. Cách chuẩn bị cụ thể nên tùy hoàn cảnh, phong tục địa phương và hướng dẫn của ban quản lý đền. Có thể tham khảo thêm bài giới thiệu về Đền Mẫu Đông Cuông.
- Hương hoặc nhang dùng vừa phải theo quy định tại nơi thờ tự.
- Hoa tươi, quả tươi, nước sạch hoặc trà.
- Đèn hoặc nến nếu khu vực thờ tự cho phép sử dụng.
- Đồ lễ chay hoặc lễ vật khác phù hợp với lệ địa phương và quy định của đền.
Không nên coi số lượng, giá trị hay màu sắc của lễ vật là yếu tố bảo đảm cho một mong cầu. Khi hành lễ, sự thành kính, giữ trật tự, bảo vệ cảnh quan và tôn trọng cộng đồng thực hành tín ngưỡng có ý nghĩa thiết thực hơn việc chuẩn bị mâm lễ cầu kỳ.
