Ngày Quốc tế Đàn ông 19/11 tôn vinh đóng góp của nam giới, chăm sóc sức khỏe, vun đắp gia đình và thúc đẩy bình đẳng giới.
Ngày 19 tháng 11 hằng năm được nhiều quốc gia và cộng đồng biết đến với tên gọi Ngày Quốc tế Đàn ông hoặc Ngày Quốc tế Nam giới, tiếng Anh là International Men’s Day. Đây là dịp tôn vinh những đóng góp tích cực của nam giới trong gia đình, nơi làm việc và đời sống xã hội, đồng thời khuyến khích cộng đồng quan tâm nhiều hơn đến sức khỏe thể chất, sức khỏe tinh thần và những khó khăn mà nam giới, trẻ em trai có thể gặp phải.
Khác với cách hiểu đơn giản rằng đây chỉ là “ngày nhận quà của đàn ông”, ý nghĩa của ngày 19/11 rộng hơn nhiều. Hoạt động kỷ niệm hướng đến việc xây dựng những hình mẫu nam giới tích cực, cải thiện quan hệ giới, thúc đẩy trách nhiệm trong gia đình và tạo môi trường để mỗi người có thể phát triển mà không bị trói buộc bởi những khuôn mẫu giới cứng nhắc.
Ngày Quốc tế Đàn ông không phải lễ hội truyền thống của Việt Nam, cũng không gắn với một tín ngưỡng hay tôn giáo cụ thể. Tuy nhiên, khi được tiếp nhận trong đời sống hôm nay, ngày này có thể trở thành một dịp văn hóa giàu tính nhân văn: biết ghi nhận sự hy sinh của người khác, khuyến khích nam giới chăm sóc bản thân và cùng vun đắp những mối quan hệ bình đẳng, tôn trọng.
Ngày Quốc tế Đàn ông là ngày nào?
Ngày Quốc tế Đàn ông được tổ chức vào ngày 19 tháng 11 hằng năm. Ngày này cố định theo dương lịch, không thay đổi theo từng năm.
Trong tiếng Việt, hai tên gọi “Ngày Quốc tế Đàn ông” và “Ngày Quốc tế Nam giới” đều được sử dụng. “Đàn ông” là cách gọi gần gũi trong giao tiếp hằng ngày, còn “nam giới” có sắc thái trung tính, thường gặp trong các nội dung về xã hội, y tế, giáo dục và bình đẳng giới.
Ngày 19/11 không dành riêng cho những người đã trưởng thành, đã kết hôn hay đã làm cha. Phạm vi của ngày kỷ niệm bao gồm cả trẻ em trai, thanh thiếu niên nam, người cao tuổi và những người đàn ông thuộc các hoàn cảnh xã hội khác nhau. Một trong những lý do ngày này được khởi xướng là nhằm tạo ra một không gian chung để nói về cả nam giới và trẻ em trai, thay vì chỉ tôn vinh vai trò làm cha.
Các hoạt động hưởng ứng thường mang tính tự nguyện. Tùy điều kiện văn hóa và xã hội, mỗi nơi có thể tổ chức tọa đàm, khám sức khỏe, hoạt động giáo dục, chương trình cộng đồng, lễ tuyên dương hoặc những buổi gặp mặt giản dị trong gia đình.
Nguồn gốc Ngày Quốc tế Đàn ông 19 tháng 11
Những ý tưởng ban đầu về một ngày dành cho nam giới
Ý tưởng xây dựng một ngày quốc tế để thảo luận về đóng góp và những vấn đề của nam giới đã xuất hiện từ nhiều thập niên trước. Trong những năm đầu thập niên 1990, một số nhóm tại Hoa Kỳ, Australia và Malta từng tổ chức các hoạt động liên quan đến nam giới vào tháng 2.
Những chương trình này chưa tạo được sự thống nhất rộng rãi về ngày tổ chức. Một số nơi chỉ duy trì trong thời gian ngắn, trong khi Malta tiếp tục thực hiện các hoạt động thường niên trước khi chuyển sang ngày 19 tháng 11 để đồng bộ với phong trào quốc tế sau này.
Vai trò của Tiến sĩ Jerome Teelucksingh
Ngày Quốc tế Đàn ông vào 19 tháng 11 được khởi xướng lại năm 1999 bởi Tiến sĩ Jerome Teelucksingh, khi đó là giảng viên lịch sử tại Đại học West Indies ở Trinidad và Tobago.
Ông cho rằng Ngày của Cha mới chỉ tôn vinh những người đã có con, trong khi trẻ em trai, thanh niên và những người đàn ông không làm cha cũng cần được quan tâm. Bởi vậy, ngày kỷ niệm được định hướng để trao lời chúc và nhằm đưa các vấn đề liên quan đến nam giới và trẻ em trai ra thảo luận một cách cởi mở.
Từ một sáng kiến địa phương đến hoạt động quốc tế
Sự phát triển của Ngày Quốc tế Đàn ông không diễn ra theo một khuôn mẫu thống nhất. Không có một nghi thức chung bắt buộc và cũng không tồn tại một cơ quan quốc tế duy nhất quản lý toàn bộ hoạt động ở các nước.
Tại mỗi cộng đồng, người tổ chức có thể lựa chọn chủ đề phù hợp với hoàn cảnh địa phương. Có nơi tập trung vào sức khỏe nam giới, phòng tránh bệnh tật và khám sức khỏe định kỳ. Có nơi thảo luận về trách nhiệm làm cha, giáo dục trẻ em trai, phòng chống bạo lực, sức khỏe tinh thần hoặc sự cân bằng giữa công việc và gia đình.
Sáu mục tiêu chính của Ngày Quốc tế Đàn ông
Các hoạt động Ngày Quốc tế Đàn ông thường được định hướng theo sáu mục tiêu hoặc sáu trụ cột cơ bản.
| Mục tiêu | Nội dung chính |
|---|---|
| Xây dựng hình mẫu tích cực | Ghi nhận những người đàn ông bình thường sống tử tế, có trách nhiệm, không chỉ các nhân vật nổi tiếng |
| Tôn vinh đóng góp của nam giới | Ghi nhận đóng góp trong gia đình, cộng đồng, công việc, giáo dục, chăm sóc trẻ em và bảo vệ môi trường |
| Quan tâm sức khỏe nam giới | Chú ý sức khỏe thể chất, tinh thần, cảm xúc, xã hội và đời sống nội tâm |
| Nhận diện những khó khăn của nam giới | Thảo luận công bằng về định kiến, áp lực, bất lợi hoặc sự thiếu hụt dịch vụ mà một số nhóm nam giới gặp phải |
| Cải thiện quan hệ giới | Khuyến khích phụ nữ và nam giới cùng hợp tác, tôn trọng và chia sẻ trách nhiệm |
| Xây dựng thế giới an toàn hơn | Hướng đến môi trường không bạo lực, nơi mọi người đều có cơ hội phát triển khả năng của mình |
Sáu mục tiêu này cho thấy Ngày Quốc tế Đàn ông không chỉ hướng đến việc ca ngợi thành tích. Ngày kỷ niệm còn tạo cơ hội để nhìn nhận cả ưu điểm, trách nhiệm và những vấn đề cần thay đổi trong cách xã hội hình dung về nam tính.
Ý nghĩa của Ngày Quốc tế Đàn ông
Ghi nhận những đóng góp thầm lặng
Trong đời sống thường ngày, nhiều người đàn ông đảm nhận những vai trò ít khi được nhắc đến. Họ có thể là người cha chăm sóc con, người chồng chia sẻ việc gia đình, người con phụng dưỡng cha mẹ, người thầy tận tâm hoặc người lao động âm thầm đóng góp cho cộng đồng.
Ngày 19/11 tạo cơ hội để những đóng góp ấy được nhìn nhận. Sự ghi nhận không nhất thiết phải thể hiện bằng món quà đắt tiền hoặc một buổi lễ lớn. Đôi khi, một lời cảm ơn chân thành hoặc việc nhắc lại một hành động tốt cũng đủ giúp người nhận cảm thấy công sức của mình được trân trọng.
Khuyến khích nam giới quan tâm sức khỏe thể chất
Trong nhiều môi trường văn hóa, đàn ông thường được kỳ vọng phải mạnh mẽ, chịu đựng và ít than phiền. Khuôn mẫu này có thể khiến một số người trì hoãn khám bệnh, xem nhẹ triệu chứng hoặc ngại thừa nhận mình cần được hỗ trợ.
Tổ chức Y tế Thế giới nhận định rằng những quan niệm cứng nhắc về nam tính có thể khuyến khích nam giới hút thuốc, lạm dụng rượu, thực hiện hành vi nguy hiểm hoặc không tìm kiếm dịch vụ y tế khi cần thiết. Đây không phải đặc điểm tự nhiên của tất cả đàn ông mà là kết quả của nhiều yếu tố xã hội, giáo dục và môi trường sống. Một hoạt động có ý nghĩa trong ngày 19/11 là khuyến khích nam giới kiểm tra sức khỏe định kỳ, duy trì vận động, ăn uống hợp lý, ngủ đủ và chú ý các dấu hiệu bất thường của cơ thể.
Mở rộng cuộc trò chuyện về sức khỏe tinh thần
Sức khỏe tinh thần là một trong những nội dung ngày càng được chú ý trong các chương trình dành cho nam giới. Nhiều người có thể trải qua lo âu, trầm cảm, mất phương hướng, áp lực công việc, khó khăn tài chính hoặc đổ vỡ quan hệ nhưng không biết nên chia sẻ với ai.
Những câu nói như “đàn ông không được khóc”, “phải tự giải quyết” hoặc “nói ra là yếu đuối” có thể khiến người đang gặp khó khăn càng thu mình. Khi cảm xúc bị dồn nén trong thời gian dài, vấn đề không tự biến mất mà có thể biểu hiện thành mất ngủ, cáu giận, sử dụng rượu bia quá mức, xung đột gia đình hoặc những hành vi nguy hiểm.
Thúc đẩy bình đẳng giới theo hướng hợp tác
Ngày Quốc tế Đàn ông đôi khi bị hiểu nhầm là hoạt động cạnh tranh với Ngày Quốc tế Phụ nữ. Cách nhìn này không phù hợp với mục tiêu ban đầu của ngày 19/11. Trang thông tin của Ngày Quốc tế Đàn ông nêu rõ đây không phải dịp đối đầu với ngày 8/3 mà là cơ hội làm nổi bật những trải nghiệm riêng của nam giới và trẻ em trai. Bình đẳng giới không có nghĩa là phủ nhận những bất bình đẳng mà phụ nữ và trẻ em gái đang phải đối mặt. Ngược lại, bình đẳng chỉ bền vững khi cả nam giới và phụ nữ cùng tham gia thay đổi những khuôn mẫu gây tổn thương.
Khi nam giới chia sẻ việc nhà và chăm sóc con, phụ nữ có thêm cơ hội học tập, làm việc và nghỉ ngơi. Khi đàn ông được phép tìm kiếm hỗ trợ tâm lý, gia đình có thể giảm bớt xung đột. Khi trẻ em trai được dạy tôn trọng ranh giới của người khác, cộng đồng trở nên an toàn hơn cho cả nam và nữ.
Nam giới đang phải đối diện với những áp lực nào?
Áp lực phải thành công và gánh vác tài chính
Trong nhiều gia đình, người đàn ông vẫn được xem là người phải chịu trách nhiệm chính về thu nhập. Quan niệm này có thể tạo động lực phấn đấu, nhưng cũng trở thành gánh nặng khi giá trị của một người bị đánh giá gần như hoàn toàn qua tiền bạc và địa vị.
Khi mất việc, kinh doanh thất bại hoặc thu nhập không đáp ứng kỳ vọng, một số người dễ rơi vào cảm giác xấu hổ, bất lực. Họ có thể không dám chia sẻ vì sợ bị xem thường.
Trách nhiệm tài chính là một phần quan trọng của đời sống gia đình, nhưng nên được thảo luận trên cơ sở khả năng thực tế và sự chia sẻ. Người đàn ông không nên bị coi là thất bại chỉ vì trải qua giai đoạn khó khăn. Đồng thời, sự cảm thông cũng không có nghĩa miễn trừ trách nhiệm lao động hoặc để một thành viên phải gánh vác tất cả.
Áp lực phải che giấu cảm xúc
Từ nhỏ, nhiều bé trai được dạy phải nín khóc, không được sợ hãi và không nên nói quá nhiều về cảm xúc. Khi trưởng thành, họ có thể gặp khó khăn trong việc nhận diện cảm xúc của chính mình.
Giáo dục cảm xúc cho trẻ em trai không làm các em trở nên yếu đuối. Biết gọi tên cảm xúc, kiểm soát cơn giận, xin lỗi và tìm kiếm sự hỗ trợ là những kỹ năng cần thiết để trở thành người trưởng thành có trách nhiệm.
Nguy cơ tai nạn, bạo lực và hành vi mạo hiểm
Nam giới thường hiện diện với tỷ lệ cao trong những môi trường lao động nguy hiểm, hoạt động giao thông có rủi ro hoặc các tình huống bạo lực. Tổ chức Y tế Thế giới cho biết nam giới chiếm phần lớn số người tử vong do tai nạn giao thông, án mạng và chiến tranh trên phạm vi toàn cầu. Con số này không nên được dùng để khẳng định rằng đàn ông bẩm sinh thích bạo lực. Rủi ro có thể liên quan đến nghề nghiệp, điều kiện kinh tế, sự tiếp xúc với môi trường nguy hiểm, cách giáo dục về nam tính và thói quen coi thường an toàn.
Hoạt động Ngày Quốc tế Đàn ông có thể khuyến khích nam giới tuân thủ an toàn lao động, không lái xe sau khi uống rượu bia, tránh giải quyết mâu thuẫn bằng bạo lực và không coi hành vi liều lĩnh là thước đo bản lĩnh.
Khó khăn trong vai trò làm cha
Người cha có ảnh hưởng quan trọng đến sự phát triển của con, nhưng không phải ai cũng được chuẩn bị đầy đủ cho vai trò này. Một số người lớn lên trong gia đình ít thể hiện tình cảm nên không biết cách trò chuyện, chơi cùng hoặc an ủi con.
Ngày 19/11 là dịp phù hợp để nhìn nhận những người cha đang cố gắng thay đổi. Một người cha tốt không phải người không bao giờ mắc sai lầm, mà là người biết học hỏi, nhận trách nhiệm và duy trì sự hiện diện có chất lượng trong cuộc sống của con.
Những nhóm nam giới ít được chú ý
Khi nói đến nam giới, không nên xem đây là một nhóm đồng nhất. Trải nghiệm của người đàn ông cao tuổi khác với thanh thiếu niên; người có công việc ổn định khác với lao động di cư; người khỏe mạnh khác với người khuyết tật hoặc đang mắc bệnh.
Ngày Quốc tế Đàn ông trong bối cảnh văn hóa Việt Nam
Từ hình ảnh người đàn ông trụ cột đến trách nhiệm được chia sẻ
Trong gia đình Việt Nam truyền thống, nam giới thường gắn với vai trò trụ cột, đại diện gia đình và đảm nhiệm những công việc được coi là quan trọng bên ngoài xã hội. Hình ảnh này có mặt tích cực là đề cao trách nhiệm, lòng hiếu thảo và nghĩa vụ với cộng đồng.
Tuy nhiên, nếu được hiểu một cách cứng nhắc, vai trò trụ cột có thể khiến đàn ông chịu áp lực quá mức, trong khi phụ nữ phải gánh phần lớn việc chăm sóc không được ghi nhận. Đời sống hiện đại đòi hỏi các thành viên cùng điều chỉnh để phù hợp với hoàn cảnh thực tế.
Trụ cột không nhất thiết là người duy nhất kiếm tiền hoặc có quyền quyết định cao nhất. Một gia đình vững mạnh thường được xây dựng từ sự phối hợp: cùng lao động, cùng chăm sóc con cái, cùng bàn bạc tài chính và tôn trọng tiếng nói của nhau.
Những giá trị truyền thống có thể được tiếp nối
Ngày Quốc tế Đàn ông là một hoạt động văn hóa du nhập, nhưng một số nội dung của ngày này tương đồng với những giá trị lâu đời của người Việt như sống có nghĩa tình, hiếu kính cha mẹ, chăm lo gia đình và giữ trách nhiệm với cộng đồng.
Trong nhiều câu chuyện dân gian, văn học và ký ức gia đình, người đàn ông đáng kính vì sức mạnh và vì lòng nhân hậu, sự chính trực và khả năng bảo vệ điều đúng. Đây là những phẩm chất có thể tiếp tục được đề cao trong xã hội ngày nay.
Tuy nhiên, việc trân trọng truyền thống không đồng nghĩa giữ nguyên mọi khuôn mẫu. Những quan niệm từng hình thành trong hoàn cảnh lịch sử khác có thể cần được nhìn nhận lại khi không còn phù hợp, nhất là tư tưởng coi công việc chăm sóc là trách nhiệm riêng của phụ nữ hoặc cho rằng đàn ông có quyền sử dụng bạo lực để khẳng định vị thế.
Không nên biến ngày 19/11 thành áp lực tiêu dùng
Khi một ngày kỷ niệm trở nên phổ biến, thị trường thường xuất hiện nhiều chương trình quà tặng và quảng cáo. Việc tặng quà không có gì đáng phê phán nếu xuất phát từ sự tự nguyện và phù hợp với điều kiện.
Tuy nhiên, giá trị của ngày 19/11 không nên được đo bằng giá tiền của món quà. Một gia đình không tổ chức tiệc hoặc không mua quà vẫn có thể kỷ niệm ngày này bằng một bữa cơm chung, cuộc trò chuyện chân thành hoặc việc chủ động hỏi thăm sức khỏe.
Cũng không nên dùng ngày lễ để so sánh quà tặng giữa các cá nhân, gây áp lực cho người thân hoặc biến sự quan tâm thành nghĩa vụ hình thức.
